فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

واکاوی مؤلفه های علمی تمدن حکومت شیعی در قرآن

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
بی بی اعظم هاشمی نیا 1
سیدمحمد نقیب 2
1 دانشجوی دکتری رشتۀ تاریخ تشیع، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.
2 دانشیار علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ علوم قرآنی قم، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران.
10.22034/jksl.2025.512420.1455
چکیده
پژوهش پیشِ‌رو با هدف بررسی و شناخت مؤلفه‌های علمی تمدن شیعه تدوین شده است. روش تحقیق در این پژوهش توصیفی‌تحلیلی است. طبق یافته‌های پژوهش، می‌توان شش مؤلفۀ علمی برای تمدن شیعی استخراج کرد که عبارت است از: کرامت انسانی، عقلانیت، نگرش توحیدی، عدالت‌گستری، علم‌اندوزی، بهداشت فردی و جمعی. این مؤلفه‌های تمدن‌ساز با الهام از قرآن و سخنان معصومان به دست آمده است. شواهد نشان می‌دهد با تکیه بر این شش اصل می‌توان ادامۀ ساخت تمدن شیعی را پیگیری و آن را احیا کرد.
کلیدواژه‌ها
مؤلفه‌های علمی
حکومت شیعی
تمدن‌سازی اسلامی
نقش‌آفرینی شیعه در تمدن
موضوعات

عنوان مقاله English

Exploring the Scientific Components of Shi’a Governance Civilization in the Quran

نویسندگان English

Bibi Azam Hasheminia 1
Sayyed Mohammad Naghib 2
1 . Ph.D. Candidate in the History of Shiism, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
2 Associate Professor of Qurʾānic Sciences and Hadith, Faculty of Qurʾānic Sciences of Qom, University of Qurʾānic Sciences and Knowledge, Qom, Iran.
چکیده English

The present research has been compiled with the aim of examining and identifying the scientific components of Shiite civilization. The research method in this study is descriptive-analytical. According to the research findings, six scientific components can be extracted for Shiite civilization, which are: human dignity, rationality, monotheistic attitude, justice expansion, knowledge acquisition, and individual and collective hygiene. These civilization-building components have been derived from the inspiration of the Qurʾān and the sayings of the Infallibles (AS). Evidence shows that by relying on these six principles, the continuation of the construction of Shiite civilization can be pursued and revived.

کلیدواژه‌ها English

Scientific Components, Shi&‌rsquo
a Civilization, Islamic Governance, Civilization
قرآن کریم.
نهج‌البلاغه (محمد دشتی، مترجم).
ابن‌اثیر، علی بن محمد. (بی‌تا). أسد الغابة. دار احیاء التراث العربی.
 ابن‌منظور، ابوالفضل محمد بن مکرم. (1408ق). لسان العرب. دارالصادر.
ابن‌خلدون، عبدالرحمن. (1359). مقدمه ابن‌خلدون (محمدپروین گنابادی، مترجم). بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
اکاتی، مرضیه؛ و خدایار، دادخدا. (1393). «نقش امام علی (ع) در گسترش تمدن اسلامی (مطالعۀ موردی توزیع اقتصادی)». اولین کنگرۀ ملی تفکر و پژوهش دینی.
آمدی، عبدالوحد. (1366). شرح غرر الحکم ودرر الکلم (جمال الدین محمد خوانساری، مترجم؛ میر جلال الدین حسینی، مصحح). دانشگاه تهران.
بابایی، احمدعلی. (1382). برگزیدۀ تفسیر نمونه. انتشارات دارالکتب الاسلامیه.
بختی، کامران.(1371). فرهنگ انگلیسی- فارسی: مترادف و متضاد. نشر کلمه.
پولادیان، حسین؛ خجسته، فرامرز؛ و انصاری، زهرا.(1400). «بازپژوهی مؤلفه‌های شیعی آیین فتوت». تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، 12(45)، 59-82.
تبریزی‌زادۀ اصفهانی، راضیه. (1399). «مؤلفه‌های فرامادی تمدن‌ساز از منظر قرآن کریم». فصلنامۀ قرآن، فرهنگ و تمدن، 1(2)، 150-127.
https://doi.org/10.22034/jksl.2021.129456
جان‌احمدی، فاطمه. (1388). تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی. دفتر نشر معارف.
جرداق، جرج. (1385). امام علی(ع) صدای عدالت انسانی (سیدهادی خسروشاهی، مترجم). بوستان کتاب.
جعفری، محمدتقی. (1360) «حقوق جهانی بشر از دیدگاه اسلام و غرب»، تهران، دفتر خدمات حقوقی بین المللی جمهوری اسلامی ایران.
جعفری، محمدتقی.(1362). ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه. انتشارات فرهنگ اسلامی.
جوادی آملی، عبدالله.(1376).کرامت در قرآن. مرکز نشر و فرهنگ رجاء.
جوینی، عبدالملک‌ بن‌ عبد‌الله‌ بن‌ یوسف. (1428ق). نهایة المطلب فی درایة المذهب. الطبعة الاولى. دار المنهاج.
حسینی، سیدحسین.(1395). روش تحلیل مؤلفه‌های مفهومی تمدن، تمدن‌پژوهی: مطالعات مفهومی تمدن اسلامی. جامعه‌شناسان.
حرانی، حسن بن علی. (1404ق). تحف العقول (علی‌اکبر غفاری، مصحح). مؤسسة النشر الاسلامی (التابعة) لجماعة المدرسین بقم المشرفة.
حرّ عاملی، محمد بن ‌حسین.(1403ق). وسائل الشیعة (عبدالرحیم ربانی شیرازی، محقق). دار إحیاء التراث العربی.
خادمی کوشا، محمدعلی.(1402). «جایگاه‌های کرامت ذاتی انسان در علم اصول فقه و استنباط‌های فقهی و تفاوت روشی آنها». فصلنامه علمی پژوهشی اصول. 10(37)، 103-126.
دهخدا، علی‌اکبر. (1377). لغت‌نامۀ دهخدا. دانشگاه تهران.
دورانت، ویل. (1378). تاریخ تمدن (احمد آرام و دیگران، مترجم). مرکز انتشارات علمی و فرهنگی.
رشاد، علی‌اکبر. (1385). دانشنامۀ امام علی (ع). انتشارات سازمان و پژوهشگاه.
زمانی محجوب، حبیب.(1403). «مؤلفه‌های تمدن‌ساز در سیرۀ امام علی (ع) با رویکرد قرآنی». فصلنامۀ قرآن، فرهنگ و تمدن، 5(1)،46-75.
https://doi.org/10.22034/jksl.2023.389965.1194
ساروخانی، باقر. (1370). درآمدی بر دائرۀالمعارف علوم اجتماعی. کیهان.
شافعی، محمد بن ‌إدریس. (بی‌تا). أحکام القرآن. دار الکتب العلمیة.
شفیعى، محمود. (1381). «عقل و عقلانیت در اندیشۀ سیاسى شیعه». علوم سیاسی، 5(17)، 105-130.
شیرازی، صدرالدین محمد. (1366ق). شرح أصول الکافی: کتاب العقل والجهل (محمد خواجوی، مصحح). مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
صدری، احمد. (1380). مفهوم تمدن و لزوم احیای آن در علوم اجتماعی. نشر هرمس.
طارمی‌راد، حسن. (1383). توحید در دانشنامه جهان اسلام. بنیاد دایرةالمعارف اسلامی.
طبرسی، حسن بن فضل. (1370). مکارم الاخلاق. ناشر الشریف الرضی.
طوسی، خواجه نصیرالدین. (1364). اخلاق ناصری (مجتبی مینوی و علیرضا حیدری، مصحح). شرکت سهامی انتشارات خوارزمی.
عبدالمقصود، عبدالفتاح. (1371). امام علی بن أبی‌طالب (ع) (سیدمحمود طالقانی، مترجم). شرکت سهامی انتشار.
عمید، حسن. (1371). فرهنگ فارسی عمید. امیرکبیر.
طبرانى، ابوالقاسم سلیمان بن احمد. (بی‌تا). المعجم الکبیر. دار احیاء التراث العربی.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1407ق). کافی (علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، محقق). دار الکتب الاسلامیه.
فروغی‌نیا، حسین؛ ملک، سحر؛ و حسینی، فائزةالسادات. (1398). «نگرشی به مفهوم کرامت انسانی در پرتو اندیشه‌های فقهی اسلامی». پژوهش‌های حقوقی قانون‌یار، 2(5)، 113-140.
فیروزآبادی، محمد بن یعقوب. (1991م). القاموس المحیط. دار إحیاء التراث العربی.
الکراجکی، ابوالفتح محمد بن علی. (1985ق). کنز الفوائد. دار الأضواء.
مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بِحار الأنوارِ الجامعة لِدُرَرِ أخبارِ الأئمة الأطهار. دار احیاء التراث العربی.
محمدی ری‌شهری، محمد. (1389). میزان الحکمة (حمیدرضا شیخی، مترجم). مؤسسۀ علمی فرهنگی دار الحدیث.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1389). خداشناسی (مجموعۀ کتب آموزشی معارف قرآن ۱) (امیررضا اشرفی، محقق). انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مطهری، مرتضی. (بی‌تا). مجموعۀ آثار استاد مطهری، مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی(انسان و ایمان، جهان‌بینی توحیدی)، وحی و نبوت، انسان در قرآن، جامعه و تاریخ). صدرا.
منتظرالقائم، اصغر. (1392). تمدن‌سازی نبوی و علوی. مرغ سلیمان.
موسوی خمینی، روح‌الله. (1378). صحیفۀ نور. مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
موسوی خمینی، روح الله.(1387). صحیفۀ امام. مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
موسوی همدانی، محمدباقر. (1374). ترجمۀ تفسیر المیزان. دفتر انتشارات اسلامی جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
موسوی، سیدمحمدجمال. (1400). تمدن شیعی یا تمدن اسلامی. پژوهش‌های تاریخی، فرهنگی و تمدنی.
نجفی، موسی. (1396). تمدن رضوی (مؤلفه‌های تمدن‌ساز در مکتب سیاسی امام رضا). آرما.
نصر، سیدحسین. (1384). علم و تمدن در اسلام (احمد آرام، مترجم). مرکز انتشارات علمی و فرهنگی.
یعقوبی، احمد بن اسحاق. (بی‌تا). تاریخ الیعقوبی. دار صادر.
 Heilbron, J.L. (2003). "Preface". The Oxford Companion to the History of Modern Science. Oxford University Press.
Wilson, E.O. (1999). "The natural sciences". Consilience: The Unity of Knowledge (Reprint ed.). Vintage.

  • تاریخ دریافت 21 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 18 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 04 مرداد 1404
  • تاریخ انتشار 01 اردیبهشت 1405