فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

مؤلفه‌های تمدن‌ساز در سیرۀ امام علی (ع) با رویکرد قرآنی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه تاریخ و تمدن اسلامی، پژوهشکده الهیات و معارف اسلامی، پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق (ع)، قم، ایران
چکیده
حضرت علی (ع) پس از پیامبر (ص) نقش بسیار مهمی در شکل‌گیری تمدن اسلامی ایفا نمود. برای تبیین این نقش، بررسی مؤلفه‌ها و شاخص‌های تمدن‌ساز در سیرۀ حضرت بسیار اهمیت دارد. مسئله این پژوهش آن است که مؤلفه‌های تمدن‌ساز در سیرۀ امام علی (ع) کدام است؟ این نوشتار به روش توصیفی‌تحلیلی، سیرۀ علوی و  نقش امام علی (ع) در تمدن‌سازی اسلامی را واکاوی کرده و با هدف بررسی و تبیین مؤلفه‌های تمدن‌ساز در سیرۀ نظری و عملی ایشان با رویکردی قرآنی، تحقق یافته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد حضرت علی (ع) بینش تمدنی و شخصیتی تمدن‌ساز داشته است. نقش اساسی حضرت در تمدن اسلامی، تقویت مؤلفه‌های تمدن‌ساز فرهنگ اسلامی در میان مردم و به‌کارگیری آن در حکومت خویش است. اخلاق، عزت و کرامت انسانی، آزادی و آزاداندیشی، صبر و مقاومت، عدالت و هم‌بستگی از مؤلفه‌های معنوی تمدن‌ساز در سیره و حکومت علوی است.

چکیده تصویری

مؤلفه‌های تمدن‌ساز در سیرۀ امام علی (ع) با رویکرد قرآنی
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Components of Civilization-Building in the Biography of Imam Ali (AS) with a Quranic Approach

نویسنده English

Habib Zamani Mahjoub
Associate Professor, Department of History and Islamic Civilization, Institute of Theology and Islamic Knowledge, Imam Sadiq (AS) Institute of Islamic Sciences, Qom, Iran
چکیده English

After the Prophet Muhammad (PBUH), Imam Ali (AS) played a very important role in shaping Islamic civilization. To explain this role, examining the components and indicators of civilization-building in the biography of Imam Ali is of great importance. The main issue of this research is to identify which components of civilization-building exist in the biography of Imam Ali (AS). Using a descriptive-analytical method, this article examines the Alawite biography and the role of Imam Ali in Islamic civilization-building with the aim of investigating and explaining the components of civilization-building in both his theoretical and practical biography from a Quranic perspective. The findings of the research indicate that Imam Ali had a visionary insight and a civilization-building personality. His fundamental role in Islamic civilization is strengthening the components of Islamic cultural civilization among the people and employing them in his own government. Ethics, human dignity, freedom and free thinking, patience and resistance, justice, and solidarity are among the spiritual components of civilization-building in the biography and government of Alawites.

کلیدواژه‌ها English

Imam Ali
Islamic civilization
civilization-building components
Quran
قرآن کریم (ترجمۀ محمدمهدی فولادوند).
آذرنگ، عبدالحسین.(1390). تاریخ تمدن. کتابدار.
الآمدی التمیمی، عبدالواحد.(1426ق). غررالحکم ودررالکلم: مجموعة من کلمات وحکم الإمام علی(ع) (مهدی الرجالی، مصحح). دارالکتاب الاسلامی.
ابن ابی‌الحدید، عبد الحمید بن هبة الله بن محمد بن الحسین(1385ق). شرح نهج‌البلاغه) محمد ابوالفضل ابراهیم، محقق). ‌دار احیا التراث العربی.
ابن خلدون، عبدالرحمن.(1359). مقدمة ابن خلدون (محمدپروین گنابادی، مترجم). بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
اکاتی، مرضیه و خدایار، دادخدا.(1393). نقش امام علی(ع) در گسترش تمدن اسلامی (مطالعۀ موردی توزیع اقتصادی). اولین کنگره ملی تفکر و بینش دینی.
بی‌آزار شیرازی، عبدالکریم.(1380). امامت کبرا و خلافت عظمای امام علی(ع): مجموعۀ مقالات کنگره بین المللی امام علی(ع) و عدالت، وحدت و امنیت (مهدی گلشنی، گردآورنده). پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
تبریزی‌زاده اصفهانی، راضیه.(1399). مؤلفه‌های فرامادّی تمدن‌ساز از منظر قرآن کریم.فصلنامۀ قرآن، فرهنگ و تمدن، 1(2)، 127-150.Doi: 10.22034/JKSL.2021.129456
جاسم، عزیز سید.(1381). امام علی(ع) نماد حکومت حق)موسی دانش، مترجم). بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
جرداق، جرج.(1387). امام علی (ع) صدای عدالت انسانی (سیدهادی خسروشاهی، مترجم). بوستان کتاب.
جعفری، محمدتقی.(1369). حکمت اصول سیاسی اسلام؛ ترجمه و تفسیر فرمان مبارک علی(ع) به مالک اشتر. مؤسسۀ فرهنگی و اطلاع‌رسانی تبیان.
جعفری، محمدتقی.(1385). ترجمه و تفسیر نهجالبلاغه. دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
جوادی آملی، عبدالله.(1366). کرامت در قرآن. مرکز نشر فرهنگی رجاء.
جوادی آملی، عبدالله.(1388). تسنیم: تفسیر قرآن کریم. اسراء.
جهان‌بین، فرزاد.(1398). درس‌گفتار تمدن نوین اسلامی. آفتاب توسعه.
حاج‌حسن، حسین.(1412ق). حضارة العرب فی صدر الإسلام. المؤسسة الجامعیة للدراسات والنشر والتوزیع.
حسین، طه.(1354). علی و فرزندانش(محمدعلی شیرازی،مترجم). گنجینه.
حسینی مرعشی شوشتری، قاضی سیدنورالله.(1409ق). إحقاق الحق وإزهاق الباطل. مکتبة آیت الله مرعشی.
حسینی، سیدحسین.(1395). روش تحلیل مؤلفه‌های مفهومی تمدن، تمدنپژوهی: مطالعات مفهومی تمدن اسلامی. جامعه‌شناسان.
خامنه‌ای، سیدعلی.(1390). انسان 250ساله: بیانات مقام معظم رهبری درباره زندگی سیاسی-مبارزاتی ائمۀ معصومین(ع). مؤسسۀ ایمان جهادی صهبا.
خامنه‌ای، سیدعلی(بی تا). بیانات و سخنرانی ها. دسترسی در سایت Khamenei.ir.
خطیب بغدادی، ابو بکر احمد بن علی.(1417ق). تاریخ بغداد (مصطفی عبدالقادر عطا،محقق). دارالکتب العلمیه.
خوانساری، جمال الدین محمد.(1361). شرح غرر الحکم ودرر الکلم (میرجلال الدین حسینی ارموی، مصحح). دانشگاه تهران.
دشتی، محمد.(1379). امام علی(ع) و اخلاق اسلامی. نشر مؤسسۀ فرهنگی تحقیقاتی امیرالمومنین(ع).
دلشاد تهرانی، مصطفی.(1383). تفسیر موضوعی نهج‌البلاغه. دفتر نشر معارف.
دلشاد تهرانی، مصطفی.(1390). تراز حیات: ساختارشناسی عدالت در نهج‌البلاغه. دریا.
دورانت، ویل.(1365). تاریخ تمدن مشرق‌‌زمین: گاهوارۀ تمدن (احمد آرام و همکاران: مترجم). سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.
دورتی، آبراهامز و همکاران.(1382). تاریخ تمدن و فرهنگ جهان. طرح نو.
دهخدا، علی‌اکبر.(1373). لغت‌نامۀ دهخدا. دانشگاه تهران.
دهقانی، سیدامیر و حضرتی، حسن.(1392). درک اندیشمندان متأخر مسلمان از تمدن. دوفصلنامۀ پژوهشنامۀ تاریخ تمدن اسلامی، 46(2)، 173-194. Doi: 10.22059/JHIC.2017.209299.653707
راغب اصفهانى، حسین بن محمد.(1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. دارالقلم.
رضایی اصفهانی، محمدعلی؛و عون نقوی، محمدعلی. (1402). Dimensions of the Scientific Authority of the Qur’ān. قرآن: مطالعات معاصر (مطالعات نوین قرآنی)، 2(5)، 93-122. doi: 10.22034/qns.2023.17368.1046
رضایی اصفهانی، محمدعلی. (2022م). مرجعیة القرآن العلمیة من وجهة نظر الباحثین مع الترکیز علی رؤى الإمام الخامنئی القرآنیة. الدراسات القرآنیة المعاصرة، 1(1)، 7-25. doi: 10.22034/DQM.2022.7392
زرین‌کوب، عبدالحسین.(1395). کارنامۀ اسلام. امیرکبیر.
سعید، حسن.(1403). نموداری از حکومت علی (ع). کتابخانۀ امام امیرالمومنین علی(ع).
سلیمانی، زهرا؛و منتظر‌‌القائم، اصغر.(1400). بررسی ویژگی‌های کارگزاران تمدن‌ساز در قرآن (با تأکید بر کارگزاران حکومت‌گر). فصلنامۀ قرآن، فرهنگ و تمدن، 2(4)، 48-75. Doi: 10.22034/JKSL.2021.307119.1040
سیدرضی.(1379).نهج‌البلاغه (محمد دشتی، مترجم). مشرقین.
شریعتی، علی.(1374). علی(ع). آمون.
شهید ثانی، زین الدین بن علی.(1386). منیة المرید فی آداب المفید والمستفید (سیدمحمدباقر حجتی، مترجم). دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
طباطبایی، محمدحسین.(1348). شیعه در اسلام. دار الکتب الاسلامیة.
طباطبایی، سیدمحمدحسین.(1367). تفسیر المیزان(سیدمحمدباقر موسوی همدانی، مترجم). دفتر انتشارات اسلامی.
طبری، محمد بن جریر.(1387). تاریخ الامم و الملوک(تاریخ الطبری) (محمد ابوالفضل ابراهیم، محقق). روائع التراث العربی.
طریحی، فخرالدین.(1430 ق). مجمع البحرین. مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
عاملی، سیدجعفرمرتضی.(1430ق). الصحیح من سیرة الإمام علی(ع). ولاء المنتظر.
عبدالمحمدی، حسین.(1391). تساهل و تسامح از دیدگاه قرآن و اهل بیت. مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
عبدالمقصود، عبدالفتاح(1371). امام علی بن أبی طالب (ع) (سیدمحمود طالقانی، مترجم). شرکت سهامی انتشار.
عظیم‌پور، عظیم.(1384). امام علی(ع) در نهج‌البلاغه. زمزم هدایت.
علیخانی، علی اکبر.(1380). عدالت و آزادی در فلسفۀ سیاسی حضرت علی(ع):مجموعۀ مقالات کنگرۀ بین‌المللی امام علی(ع) و عدالت، وحدت و امنیت (مهدی گلشنی، گردآورنده). پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
فلاح، ابراهیم؛ و حسینی، سیدعبدالله.(1393). نقش امام علی در شکل‌گیری و توسعۀ نرم‌افزاری تمدن اسلامی:مجموعۀ مقالات هشتمین همایش بین‌المللی پژوهش‌های قرآنی. دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم.
قوشچی، علاءالدین علی بن محمد.(بی تا). شرح تجرید الاعتقاد. منشورات رضی.
کاشفی، محمدرضا.(1380). تأثیر امام علی(ع) بر فرهنگ و تمدن اسلامی: دانشنامۀ امام علی(ع). مرکز نشر آثار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه.
کرمی، علی.(1370). ظهور و سقوط تمدن‌ها از دیدگاه قرآن. نشر مرتضی.
کمره‌ای، محمدباقر.(1380). علی (ع) و تمدن اسلامی: امام علی (ع) از نگاه دانشوران (مهدی مهریزی و هادی ربانی، محقق). وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مادلونگ، ویلفرد.(1386). جانشینی حضرت محمد: پژوهشی پیرامون خلافت نخستین (احمد نمایی و همکاران: مترجم). بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
مجلسی، محمد باقر.(1403ق). بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار. دار احیاء التراث العربی.
محرمی، غلامحسن.(1390). نقش امامان شیعه در شکل‌گیری و توسعۀ تمدن اسلامی. مؤسسۀ آموزشی‌پژوهشی امام خمینی.
محرمی، غلامحسن.(1397). امامان شیعه و علوم اسلامی. سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
محمدی ری‌شهری، محمد.(1382). دانشنامۀ امیرالمومنین(ع) بر پایۀ قرآن، حدیث و تاریخ (مهدی مهریزی،مترجم). دارالحدیث.
محمدی ری‌شهری، محمد.(1425ق). موسوعة الإمام علی(ع) بن أبی طالب. دارالحدیث.
مطهری، مرتضی.(1368). جاذبه و دافعۀ علی(ع). صدرا.
مطهری، مرتضی.(1380). سیری در نهج‌البلاغه . صدرا.
مطهری‌نسب، مسعود .(1397). کاربرد روش‌پژوهی در مطالعات تمدن اسلامی. فصلنامۀ تحقیقات بنیادین علوم انسانی، 4(12)، 73-93. Dor: 20.1001.1.2476745.1397.4.3.4.8
مفید، ابوعبدالله محمد بن محمد بن نعمان.(1367). نبرد جمل ) محمود مهدوی دامغانی، مترجم). نی.
منتظرالقائم، اصغر؛ و سلیمانی، زهرا.(1394). نقش پیامبران ابراهیمی در تمدن‌سازی. دفتر نشر معارف.
منتظرالقائم، اصغر.(1392). تمدن‌سازی نبوی و علوی. مرغ سلیمان.
موسوی خمینی، سیدروح‌الله.(1387). صحیفۀ امام. مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
موسوی هندی، میرحامد حسین.(1404ق). عبقات الأنوار فی إمامه الأئمه الأطهار. سیدالشهداء.
https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/623ee92294b5e2ea11d83b38cdbdc97b  
نجفی، موسی.(1391). فکر و تمدن: تأملی در تمدن نوین اسلامی. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
نجفی، موسی.(1396). تمدن رضوی (مؤلفه‌های تمدن‌ساز در مکتب سیاسی امام رضا) . آرما.
وفا، جعفر و زمانی محجوب، حبیب.(1389). تأملی بر عوامل پیشرفت و انحطاط مسلمانان. زمزم هدایت.

  • تاریخ دریافت 24 اسفند 1401
  • تاریخ بازنگری 20 آذر 1402
  • تاریخ پذیرش 27 آذر 1402
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1403