فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

تبیین تقدم هلاکت «قریة» بر «بأس» در آیه چهارم سوره اعراف: گذار از تمدن‌های باطل به عصر ظهور

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
محسن فاضل بخشایش 1
محمد هادی منصوری 2
1 دانشجوی دکتری مدرسی معارف قرآن و حدیث، دانشکدۀ مطالعات اسلامی، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران .
2 استادیار قرآن و متون اسلامی، دانشکدۀ مطالعات اسلامی، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران.
10.22034/jksl.2025.504798.1438
چکیده
براساس آیه چهارم سوره اعراف، بأس الهی، پس از هلاکت قریة نازل می‌شود. به همین جهت، مفسران در صدد تبیین رابطه علّی-معلولی بین این دو مفهوم برآمده‌ و دیدگاه‌های مختلف و متعددی بیان کرده‌اند. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش تفسیر قرآن با قرآن و تلفیق آن با روایات اهل بیت(ع)، ضمن بازتعریف مفهوم قریة در قرآن کریم، به واکاوی رابطه بین هلاکت قریة و بأس الهی پرداخته است. یافته‌های پژوهش حاکی است که قریة در قرآن، ناظر به نظامی ساختارمند با ایدئولوژی خاص و داعیه تأمین سعادت بشر است و از آن‌جا که مفهوم هلاکت، عبارت از زوال ویژگی‌های بنیادین و مقوم شیء است، بنابراین، هلاکت قریة، به معنای نابودی ادّعای آن نظام ساختارمند است. از سوی دیگر، با استناد به روایات اهل بیت(ع)، مراد از بأس الهی، قیام حضرت حجت(عج) است که ضرورتاً پس از بی‌اعتباری همه گروه‌ها و نحله‌های سیاسی و فرهنگی تحقق خواهد یافت. بر اساس این یافته‌ها، آیه چهارم سوره اعراف، بر وقوع عصر ظهور پس از بی‌اعتباری جبهه باطل در ادّعای تأمین سعادت بشر دلالت می‌کند. از این روی، تقدّم هلاکت قریة بر نزول بأس الهی، امری ضروری و اجتناب‌ناپذیر است.
کلیدواژه‌ها
آیه چهارم سوره اعراف
قریة
هلاکت
بأس الهی
عصر ظهور
موضوعات

عنوان مقاله English

Explaining the Precedence of the Destruction of Qaryah over Divine Punishment (Ba’s) in Verse 4 of Surah Al-A’raf; Transition from False Civilizations to the Era of Appearance

نویسندگان English

mohsen fazel bakhshayesh 1
mohammadhadi mansouri 2
1 PhD Student in Quran and Hadith Studies, University of Islamic Sciences and Teachings, Qom, Iran
2 Assistant Professor, Department of Quran and Hadith, University of Islamic Sciences and Teachings, Qom, Iran.
چکیده English

 According to the fourth verse of Surah Al-A’raf, divine punishment (Ba’s) descends after the destruction of a settlement (Qaryah). For this reason, interpreters have sought to explain the cause-and-effect relationship between these two concepts, presenting various and numerous viewpoints. The present research, employing the method of Quranic exegesis with the Quran and integrating it with the narrations of Ahl al-Bayt (AS), while redefining the concept of Qaryah in the Holy Quran, has investigated the relationship between the destruction of Qaryah and divine Ba’s. The research findings indicate that the concept of Qaryah in the Holy Quran refers to a structured system with a specific ideology and the claim of ensuring human happiness. Since the concept of destruction (Halakah) refers to the decay of fundamental and constitutive characteristics of a thing, the destruction of Qaryah means the annihilation of the claim of that structured system to provide true human happiness. On the other hand, by relying on the narrations of Ahl al-Bayt (AS), the intended meaning of divine Ba’s is the uprising of Imam Mahdi (AJ), which will necessarily occur after the complete discrediting of all political and cultural groups and schools of thought. Based on these findings, the fourth verse of Surah Al-A’raf indicates the occurrence of the Era of Advent following the discrediting of the front of falsehood in its claim to provide human happiness. Therefore, the precedence of the destruction of Qaryah over the descent of divine Ba’s is a necessary and inevitable matter.
 
 
 

کلیدواژه‌ها English

Verse 4 of Surah Al-A&‌‌rsquo
raf, Qaryah, Destruction (Halakah), Divine Punishment (Ba&‌‌rsquo
s), Era of Appearance (Advent)
قرآن کریم.
ابراهیم، محمد طیب. (1423ق). إعراب القرآن الکریم. دار النفائس.
ابن‌أبی زینب، محمد بن ابراهیم‏. (1397ق). الغیبة. نشر صدوق.
ابن‌حیون، نعمان بن محمد مغربى‏. (1409ق). شرح الأخبار فی فضائل الأئمة الأطهار (A). جامعۀ مدرسین.
ابن‌درید، محمد بن حسن‏. (1988م). جمهرة اللغة. دار العلم للملایین‏.
ابن‌طاووس، على بن موسى‏. (1413ق). الیقین باختصاص مولانا علیّ (G) بإمرة المؤمنین‏. دار الکتاب.
ابن‌عبد السلام، عبد العزیز. (1429ق). تفسیر العز بن عبد السلام. دار الکتب العلمیة.
ابن‌فارس، احمد بن فارس‏. (1404ق). معجم مقاییس اللغة. مکتب الاعلام الاسلامی‏.
ابن‌قولویه، جعفر بن محمد. (1356). کامل الزیارات. دار المرتضویة.
ابن‌هشام، عبدالله‌بن یوسف. (1404ق). مغنی اللبیب عن کتب الأعاریب. کتابخانۀ عمومی آیت الله مرعشی نجفی.
ابن‌جوزی، عبدالرحمن بن علی. (1422ق). زاد المسیر فی علم التفسیر. دار الکتاب العربی.
ابن‌عاشور، محمدطاهر. (1420ق). التحریر والتنویر من التفسیر. مؤسسة التاریخ العربی.
ابن‌عرفه، محمد بن محمد. (2008م). تفسیر ابن‌عرفة. دار الکتب العلمیة.
استرآبادی، علی. (1409ق). تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة. مؤسسة النشر الإسلامی‏.
آدینه‌‌وند لرستانی، محمدرضا. (1377). کلمة الله العلیا. سازمان اوقاف و امور خیریه، انتشارات اسوه.
آلوسی، محمود بن عبدالله. (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم والسبع المثانی. دار الکتب العلمیة.
بلاغی، محمدجواد. (1352ق). آلاء الرحمن فی تفسیر القرآن. وجدانی.
بیضاوی، عبدالله بن عمر. (1418ق). أنوار التنزیل وأسرار التأویل. دار إحیاء التراث العربی.
جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن. (1430ق). درج الدرر فی تفسیر القرآن العظیم. دار الفکر.
حسکانی، عبیدالله بن عبدالله. (1411ق). شواهد التنزیل لقواعد التفضیل فی الآیات النازلة فی أهل البیت (G). وزارة الثقافة والإرشاد الإسلامی. مؤسسة الطبع و النشر.
حلى، حسن بن سلیمان بن محمد. (1421ق). مختصر البصائر. مؤسسة النشر الإسلامی‏.
خطیب، عبدالکریم. (1424ق). التفسیر القرآنی للقرآن. دار الفکر العربی.
راغب اصفهانى، حسین بن محمد. (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. دار القلم.
زمخشری، محمود بن عمر. (1407ق). الکشاف عن حقایق التنزیل وعیون الأقاویل فی وجوه التأویل. دار الکتب العربی.
صادقی تهرانی، محمد. (1406ق). الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن والسنة. مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
صافی، محمود. (1411ق). الجدول فی إعراب القرآن وصرفه وبیانه مع فوائد نحویة هامّة. دار الرشید.
صالح، بهجت عبدالواحد. (بی‌تا). الإعراب المفصل لکتاب الله المرتّل. دار الفکر.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1352). المیزان فی تفسیر القرآن. مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طبرسی، فضل بن حسن. (1408ق). مجمع البیان. دار المعرفة.
طبری، محمد بن جریر. (1422ق). جامع البیان عن تاویل آی القرآن. دار الهجر مرکز البحوٍث والدراسات العربیة والإسلامیة.
طبرى آملى صغیر، محمد بن جریر بن رستم‏. (1413ق). دلائل الإمامة. بعثت.
طوسی، محمد بن حسن. (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن. دار إحیاء التراث العربی.
علوان، عبدالله بن ناصح. (1427ق). إعراب القرآن الکریم. دار الصحابة للتراث.
علی‌پور عبدلی، شیرمحمد؛ محجوب عطاءالله. (1398). معناشناسی دو واژۀ قریه و مدینه در قرآن کریم. پژوهش‌های قرآنی در ادبیات، ۴ (۷)،۶۳-۸۱.
عیاشی، محمد بن مسعود. (1380ق). تفسیر العیاشی. مکتبة العلمیة الاسلامیة.
فخر رازی، محمد بن عمر. (1420ق). مفاتیح الغیب. دار إحیاء التراث العربی.
فراء، یحیی بن زیاد. (1980م). معانی القرآن. الهیئة المصریة العامة للکتاب.
فضل‌‌‌الله، سیدمحمدحسین. (1439ق). تفسیر من وحی القرآن. دار الملاک للطباعة والنشر والتوزیع.
قرطبی، محمد بن احمد. (1364). الجامع لأحکام القرآن. ناصرخسرو.
قطب، سید. (1408ق). فی ظلال القرآن. دار الشروق.
قمی مشهدی، محمد بن محمدرضا. (1367). تفسیر کنز الدقائق وبحر الغرائب. وزارة الثقافة والإرشاد الإسلامی. مؤسسة الطبع والنشر.
قمی، علی بن ابراهیم. (1404ق). تفسیر القمی. دار الکتاب.
کدخدایی، زهره؛ حاجی‌اسماعیلی، محمدرضا؛ و مطیع، مهدی. (1402). تبیین مفاهیم بنیاد‌ین «بلد»، «مدینه» و قریه» در قرآن کریم پیرامون شهر و فرهنگ شهر‌نشینی با تأکید بر متون اسلامی. فصلنامۀ قرآن، فرهنگ و تمدن، 4(4)، 134-158.
https://doi.org:10.22034:jksl.2023.410505.1234
کلینى، محمد بن یعقوب‏. (1407ق). الکافی. دار الکتب الإسلامیة.
کوفى، فرات بن ابراهیم‏. (1410ق). تفسیر فرات الکوفی. مؤسسة الطبع والنشر فی وزارة الإرشاد الإسلامی‏.
محمدی، مهدی؛و تاجیک، ابوالفضل. (1399). بررسی مفهوم مدینه، قریه، بادیه و رستاق در آیات و روایات. نشریۀ علمی علم و تمدن در اسلام، 2(5)، 56-75.
مدرسی، محمدتقی. (1419ق). من هدی القرآن. دار محبی الحسین (G).
مصطفوى، حسن. (1430ق). التحقیق فى کلمات القرآن الکریم. دار الکتب العلمیة، مرکز نشر آثار علامه مصطفوی‏.
مغنیه، محمدجواد. (1424ق). التفسیر الکاشف. دار الکتاب الإسلامی.
مکارم شیرازی، ناصر. (1374). تفسیر نمونه. دار الکتب الإسلامیة.
منصوری، محمد هادی؛ و فاضل بخشایش، محسن. (1403). تحلیل دلالت روایات تفسیری لیل و نهار بر تکامل تدریجی تاریخ و عصر ظهور. حدیث‌پژوهی، 16(2)، 103-124.
https://doi.org:10.22052:hadith.2023.248585.1274
منصوری، محمدهادی. (1401). تحلیل تطبیق‌پذیری «اَجَل مسمّا» با عصر ظهور در آیات قرآن کریم. انتظار موعود، 22(76)، 5-28.
مهدی‌نژاد، سیدرضا. (1399). بررسی رابطۀ مفهومی تمدن با واژگان قرآنی همخوان. قرآن و علم، 14(27)، 29-54.
https://doi.org:10.22034:qve.2021.5361
نوری کیذقانی، سیدمهدی؛ میرزایی‌نیا، حسین؛ و ناصری‌فر، فرشته. (1397). معناشناسی معادل‌های واژگانی جامعه در سورۀ اعراف و بررسی تفاوت‌های آن‌ها (مطالعۀ موردی: امت، قریه، قوم). مطالعات ادبی متون اسلامی، 3(9)، 75-98.
 doi: 10.22081:jrla.2018.49770.1166
همایون، محمدهادی. (1394). ملک عظیم: مهدویت و تمدن در قرآن کریم. مشرق موعود، 9(34)،5-22.

  • تاریخ دریافت 08 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 23 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 29 اردیبهشت 1404
  • تاریخ انتشار 01 اردیبهشت 1405