فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

بررسی و تبیین کاربرد آیات قرآن در روایت جنگ‌های دورۀ صفویه از 907 تا 1038ق

نوع مقاله : مروری

نویسندگان
1 دانشیار گروه تاریخ، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران .
2 استادیار گروه زبان و ادبیات، دانشگاه علوم انتظامی امین، تهران، ایران.
3 کارشناس ارشد تاریخ اسلام، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران.
چکیده
سلسلۀ صفویه در سال ۹۰۷ توسط شاه‌اسماعیل صفوی تشکیل شد. استقرار حکومت صفویه در ایران و در ادامه، تحکیم و ادامۀ حیات این سلسله، با جنگ‌های متعددی همراه شد. این جنگ‌ها هم در عرصۀ داخلی جهت مقابله با مخالفان داخلی و هم در عرصۀ خارجی جهت مقابله با تهدیدات خارجی رخ داد که گاهی با موفقیت صفویان و گاهی نیز با عدم کامیابی آن‌ها همراه بود. در این میان، مورخان صفوی موظف به روایت جنگ‌ها بدون توجه به نتایج آن‌ها بودند؛ اما این روایت نباید به‌گونه‌ای رخ می‌داد که سبب آزردگی شاهان صفوی می‌شد. بر این اساس مورخان صفوی در روایت جنگ‌های آن دوره سعی می‌کردند در راستای ایدئولوژی صفویان و باورهای اعتقادی آن‌ها گام بردارند. یکی از مهم‌ترین مولفه‌های روایت جنگ‌های صفویان، استفاده از آیات قرآن و دراصطلاح آیه‌نگاری بوده است. این پژوهش با هدف بررسی کاربرد آیات قرآن در روایت جنگ‌های دورۀ صفوی توسط مورخان آن دوره به انجام رسیده است. به نظر می‌رسد مهم‌ترین هدف مورخان صفوی در استفاده از آیات قرآن در روایت جنگ‌های دورۀ صفوی، مشروعیت‌بخشی به اقدامات جنگی شاهان این سلسله بوده است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که مورخان صفوی در روایت آیه‌نگارانه از جنگ‌های دورۀ صفویان اهدافی مانند مشروعیت‌بخشیدن به جنگ‌های صفویان، توجیه اقدامات خشن صفویان در میادین جنگ‌، توجیه شکست‌های صفویان و نسبت دادن پیروزی‌های آنان به خداوند (تشبیه شاهان به پیامبران الهی) داشته‌اند. مورخان صفوی در همین ارتباط، به‌گونه‌ای از آیات قرآن استفاده می‌کردند که تصدیق‌کنندۀ منظور و هدف آن‌ها باشد. روش تحقیق در این پژوهش، تاریخی‌تحلیلی و جمع‌آوری اطلاعات به روش کتابخانه‌ای است. ابزار اصلی پژوهش استناد به منابع آن دوره است که درنهایت بر پایۀ یافته‌های حاصل از منابع، استنتاج و تبیین و تحلیل به ‌عمل آمده است.

چکیده تصویری

بررسی و تبیین کاربرد آیات قرآن در روایت جنگ‌های دورۀ صفویه از 907 تا 1038ق
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Studying and explaining the use of Quranic verses in the narration of the wars of the Safavid period

نویسندگان English

Mahmud Mehmannavaz 1
Yusuf Karami Chameh 2
Marzieh Jamshidnejhad 3
1 Associate Professor, Department of History, Faculty of Humanities, Yasouj University, Yasouj, Iran .
2 Assistant Professor, Department of Language and Literature, Amin Police University, Tehran, Iran.
3 M.A. in Islamic History, Faculty of Humanities, Yasouj University, Yasouj, Iran.
چکیده English

The Safavid dynasty was established by Shah Ismāʿīl in 907 AH (1501 CE). The foundation and subsequent consolidation of Safavid rule were accompanied by numerous wars—both internal, against domestic rivals, and external, in response to foreign threats. These conflicts resulted in a mix of victories and failures. Safavid historians were responsible for narrating these wars, regardless of the outcome; however, their depictions had to be ideologically consistent and avoid offending the ruling monarchs. One of the key features of Safavid war historiography is the use of Qur’anic verses, known as āyeh-negārī (Qur’anic verse inscription). This study investigates the application of Qur’anic verses in Safavid war narratives. It argues that the primary function of invoking the Qur’an in historical accounts was to legitimize the military actions of the Safavid rulers. The findings show that Safavid historians strategically used verses to justify warfare, frame violent acts, rationalize defeats, and attribute victories to divine favor-often likening kings to prophets. The verses were chosen to affirm specific ideological aims. This historical-analytical study is based on library sources, with interpretation grounded in contemporary Safavid chronicles.

کلیدواژه‌ها English

Safavid
Historiography
Qur’anic Verses
War
Narrative
قرآن کریم
افوشته‌ای نطنزی، محمود بن هدایت‌الله. (1350). نقاوة الآثار فی ذکر الأخبار (احسان اشراقی، به اهتمام). انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
افوشته‌ای نطنزی، محمود بن هدایت‌الله. (1373). نقاوة الآثار فی ذکر الأخبار (احسان اشراقی، به اهتمام). انتشارات علمی و فرهنگی.
امینی هروی، ابراهیم بن میرک جلال‌الدین. (1383). فتوحات شاهی (محمدرضا نصیری، مصحح). انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
آرام، محمدباقر. (1386). اندیشۀ تاریخ‌نگاری عصر صفوی. مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر.
ترکمان، اسکندربیگ. (1382)‏. تاریخ عالم‏آراى عباسى (ایرج افشار، مصحح). امیرکبیر.
جنابدی، میرزابیگ بن حسن. (1378). روضة ‌الصفویه (غلامرضا طباطبایی مجد، به کوشش). بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.
حسینی جرجانی، میرابوالفتح. (1362). تفسیر شاهی. نوید.
حسینی قمی، قاضی احمد بن حسین. (1383). خلاصة التواریخ (احسان اشراقی، مصحح). انتشارات دانشگاه تهران.
خواندمیر، غیاث‌الدین بن همام‌الدین. (1370). تاریخ شاه‌اسماعیل و شاه‌طهماسب صفوی (ذیل تاریخ حبیب السیر) (محمدعلی جراحی، مصحح). انتشارات نشر گسترده.
خواندمیر، غیاث‌الدین بن همام‌الدین. (1380). تاریخ حبیب ‌السیر. خیام.
خوزانی اصفهانی، فضلی. (1398). افضل التواریخ (احسان اشراقی و قدرت‌الله پیشنماززاده، به‌ کوشش). میراث مکتوب.
روملو، حسن‌بیگ. (1357). احسن التواریخ (عبدالحسین نوایی، به‌ کوشش). بابک.
شاه‌طهماسب. (1370). عالم‌آرای شاه‌طهماسب (ایرج افشار، به‌ کوشش). دنیای کتاب.
الحسینی، خورشاه بن قباد. (1379). تاریخ ایلچی نظام‌شاه (محمدرضا نصیری و کوئیچی هانه‌دا، تصحیح). انجمن آثار و مفاحر فرهنگی.
منجم، جلال الدین. (1366). تاریخ عباسی (روزنامه ملاجلال) (سیف‌الله وحیدنیا، به کوشش). انتشارات وحید.
منشی‌ قزوینی، بوداق. (1378). جواهر الأخبار (محسن بهرام‌نژاد، مصحح). میراث مکتوب.
نادری، عزت‌الله؛ و سیف‌نراقی، مریم. (1385). روش‌های تحقیق در علوم انسانی. بدر.
ناشناس. (1362). عالم‌آرای صفوی (یدالله شکری، به کوشش). انتشارات اطلاعات.
ناشناس. (1384). عالم‌آرای شاه‌اسماعیل (اصغر منتظرصاحب، مصحح). انتشارات علمی و فرهنگ.
 والۀ قزوینى اصفهانى، محمدیوسف. (1372). خلد برین (میرهاشم محدث‏، مصحح). بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.
Monshi, Eskandar Beg, (1978), The History of Shaah ‘Abbās the Great (Tārīkh-e ‘Ālamārā-ye ‘Abbāsī),V.1 , Translated by Roger. M. Savor Ed Ehsan Yarshater, Persian Heritage Series, Boulder, Colorado, Westview Press.
 
دوره 6، شماره 2 - شماره پیاپی 20
تابستان 1404
صفحه 113-129

  • تاریخ دریافت 23 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 11 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 26 بهمن 1403
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1404