فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

نقش اراده‌ها در کنترل فرهنگ اجتماعی از منظر قرآن کریم

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث ، دانشکده علوم قرآنی اصفهان، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران
2 دانشیار امنیت ملی دانشکده علوم و فنون فارابی، دانشگاه فارابی، تهران، ایران
3 دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآنی دانشکده علوم قرآنی اصفهان، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران.
چکیده
فرهنگ اجتماعی مجموعۀ‌ ارزش‌ها، باورها، آداب، نمادها و نهادهایی است که در طول زمان در یک جامعه شکل می‌گیرد و بر رفتار و نگرش‌ و هویت افراد تأثیری عمیق دارد. فرهنگ اجتماعی متأثر از تکامل جامعه و تغییرات اجتماعی است. اراده‌ها‌ در کنترل فرهنگ اجتماعی نقش قابل‌توجهی دارد که این تأثیرگذاری را می‌توان در قالب‌های مختلفی همچون شکل‌دهی به ارزش‌ها و باورها، تغییر در آداب‌ورسوم و تغییر رفتارها مشاهده کرد. ازآنجاکه فرهنگ اجتماعی در شکل‌دهی هویت جمعی و فردی افراد و مقاوم‌سازی جامعه در برابر آسیب‌ها‌ نقش بسزایی دارد، محقق درصدد تبیین نقش اراده‌ها، یعنی ارادۀ خداوند و انسان، در کنترل فرهنگ اجتماعی از منظر قرآن کریم است. با بررسی آیات قرآن کریم، 154 آیه در ارتباط با اراده‌ها و 218 آیه در ارتباط با فرهنگ اجتماعی استخراج گردید. هدف اصلی، تبیین نقش اراده‌ها در کنترل فرهنگ اجتماعی جامعه است. این تحقیق با روش کیفی و بر اساس نظریۀ زمینه‌ای (گرندد تئوری) با کدگذاری نرم‌افزار مکس‌کیودا[1] و تحلیل آیات صورت گرفته و از نوع کاربردی است. جامعۀ‌ آماری‌ مشتمل‌ بر آیات و تفاسیر و 120‌ نفر از صاحب‌نظران علوم قرآنی‌ و اساتید دانشگاه و حوزه‌ بوده و سعی شده است در انتخاب آن‌ها مرتبطان واقعی انتخاب شوند. روش‌های‌ گردآوری‌ داده‌ها کتابخانه‌ای‌ و میدانی‌ با تکیه بر پرسش‌نامه‌ است‌. برای تجزیه ‌و تحلیل اطلاعات، از نرم‌افزارهای اس‌پی‌اس‌اس[2] و مکس‌کیودا بهره‌برداری شده است. بر مبنای‌ یافته‌های‌ پژوهش، در زمینۀ کنترل و نظارت خداوند عواملی از قبیل  هشدار او به انسان‌ها، نظاره‌گر بودن خداوند بر نهان انسان‌ها، آگاه شدن انسان از رفتارهای خود در روز قیامت، ثبت و ضبط اعمال آن‌ها، آگاهی خاص علمی خداوند از اعمال انسان‌ها و در زمینۀ امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر عواملی از قبیل حق‌گویی آمران به معروف، تربیت و آموزش ایشان،  تخلص به نیکوصفتی آن‌ها و عالم بودن آمران به معروف از اهمیت بیشتری برخوردار است.  
 
[1]. Maxqda
[2]. Spss

چکیده تصویری

نقش اراده‌ها در کنترل فرهنگ اجتماعی از منظر قرآن کریم
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Role of Wills in Controlling Social Culture from the Perspective of the Holy Quran

نویسندگان English

Mojtaba Ghorbanian 1
Hamidreza Nadi 2
Somayeh Kerdari-Markid 3
1 Assistant Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Quranic Sciences of Iswfahan, University of Quranic Sciences and Teachings of Quran, Qom, Iran
2 Associate Professor of National Security, Faculty of Farabi Sciences and Technologies, Farabi University, Tehran, Iran
3 Master's student in Quranic Sciences, Faculty of Quranic Sciences of Isfahan, University of Quranic Sciences and Teachings of the Quran, Qom, Iran
چکیده English

Social culture is a set of values, beliefs, customs, symbols, and institutions that develop in a society over time and deeply influence the behavior, attitudes, and identities of individuals. Social culture is influenced by the evolution of society and social changes. Wills play a significant role in controlling social culture, and this influence can be observed in various forms such as shaping values and beliefs, changing customs and traditions, and altering behaviors. Since social culture plays a crucial role in shaping the collective and individual identities of individuals and in society's resilience against damages, the researcher seeks to explain the role of wills, namely the will of God and humans, in controlling social culture from the perspective of the Holy Quran. Through the examination of verses from the Holy Quran, 154 verses related to wills and 218 verses related to social culture were extracted. The main objective is to elucidate the role of wills in controlling social culture in society. This research was conducted using a qualitative method and based on the Grounded Theory, with software coding in MaxQDA and analysis of verses. The statistical community consisted of verses and interpretations and 120 experts in Quranic sciences and university professors, and efforts were made to select real relevant individuals in their fields. Data collection methods included library research and fieldwork based on questionnaires. SPSS and MaxQDA software were used for data analysis. Based on the research findings, in the realm of control and supervision, factors such as God's warning to humans, God's surveillance of hidden actions, human awareness of their behaviors on the Day of Judgment, recording and registering their deeds, God's specific knowledge of human actions, and in the realm of enjoining good and forbidding evil, factors such as the truthfulness of enjoiners of good, their upbringing and education, their truthfulness in enjoining good, their adherence to virtues, and the knowledge of enjoiners of good, hold greater importance.

کلیدواژه‌ها English

Holy Quran
Wills
Control
Culture
Society

قرآن‌کریم

ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (1408ق). لسان‌العرب. دار احیاء التّراث العربی.
استرس و همکـاران. (١٣٩٠ش). اصـول روش تحقیـق‌ کیفـی‌ (بیـوک محمـدی‌، متـرجم‌).انتشـارات پژوهشگاه علوم انسانی‌ و مطالعات فرهنگی.
آل اسحاق خوئینی، محمد. (۱۳۶۹). اسلام و روان‌شناسی. چاپ صدر.
آلوسی، محمود بن عبدالله. (1415 ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم والسبع المثانی. دار الکتب العلمیة.
انیس، ابراهیم ‌احمد و دیگران. (1972م). المعجم الوسیط. مجمع اللّغه العربیّه.
ترنر، روت، کاکس، ویل. (1396). تاریخ لباس، (شیرین بزرگمهر، مترجم)، توس.
جمعى از محققان. (1389). فرهنگ‌نامۀ اصول فقه. پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى.
جوانشیر، عباس؛ شجاعی، محمدصادق و زارعان، محمدجواد. (1400). نقش اراده و اختیار در پدیدآیی و تحول شخصیت. قرآن و علم،15(28)، 176-210. Doi:10.22034/QVE.2021.5939
جوهری، اسماعیل بن حماد. (1404 ق). تاج اللغة وصحاح العربیة، دار العلم للملایین.
حسینی زبیدی، محمدمرتضی. (1414 ق). تاج العروس من جواهر القاموس، دارالفکر.
حلّی، حسن بن یوسف. (1378). شرح کشف المراد (علی محمدی، شارح). دارالفکر.
حویزی، عبدعلی بن جمعه. (1415 ق). تفسیر نور الثقلین. اسماعیلیان.
خراسانی، محمدکاظم. (۱۴۰۹ ق). کفایة ‌الاصول. مؤسسة آل البیت (ع).
دانایی‌فرد، حسن‌. (١٣٨٦). روش‌شناسی‌ پژوهش‌ کمّی‌ در مـدیریت؛ رویکـردی‌ جـامع‌. انتشارات صفار.
رابرتسون، یان.(1374). درآمدی بر جامعه (حسین بهروان، مترجم). آستان قدس رضوی.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412 ق). المفردات فی غریب القرآن. دار الشامیة.
ربانی ‌گلپایگانی، علی. (۱۳۹۲). عقاید استدلالی، مرکز نشر هاجر.
رشه، گی.(1367). کنش اجتماعی، مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی عمومی (هما زنجانی زاده، مترجم). انتشارات دانشگاه فردوسی.
رشیدپور، مجید. (۱۳۶۹). چگونه باید بود؟ انجمن اولیا و مربیان.
رفیع‌پور، فرامرز.(1378). آنومى یا آشفتگى اجتماعى، پژوهشى در زمینۀ پتانسیل آنومى در شهر تهران. سروش.
رفیع‌پور، فرامرز.(1382). تکنیک‌های خاص تحقیق در علوم اجتماعی. انتشار.
زمخشری، جارالله محمود. (1972 م). أساس البلاغة. دارالکتب و الوثائق القومیّة.
ساروخانى، باقر.(1377). روش‌های تحقیق در علوم اجتماعى: بینش‌ها و فنون. پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى.
سلیمی، علی؛و داوری، محمد. (1391). جامعه‌شناسی. پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
شولتز، دوان و شولتز، سیدنی الن.(1385)، نظریه‌های شخصیت. (یحیی سیدمحمدی، مترجم). مؤسسۀ نشر ویرایش.
صاحبی، محمدجواد. (1400). مناسبات دین و فرهنگ‌ در جامعۀ ایران، بی‌نا.
صدوق، ابوجعفر محمد بن علی. (بی تا). کتاب توحید. بی‌نا.
صدیق سروستانى، رحمت‌الله.(1374). آسیب‌شناسی اجتماعى، جزوۀ درسى دورۀ کارشناسى. دانشکدۀ علوم اجتماعى دانشگاه تهران.
طباطبایى، محمدحسین. (1390 ق). المیزان فی تفسیر القرآن. مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
فخر رازی، محمد بن عمر. (1425 ق).تفسیر فخر رازی. دارالفکر.
فراهانی، مهدی؛ تابان، جعفر، و خوب‌بین خوش‌نظر، سیدکریم. (1401). عوامل روان‌شناختی زمینه‌ساز تلقین در تفسیر نمونه و فی ظلال القرآن. قرآن و علم، 16(31)، 130-154. Doi: 10.22034/QVE.2023.7621
فیروزآبادی، محمّدبن یعقوب. (1352). القاموس المحیط. المطبعة المصریّة.
قرائتى، محسن.(1388). تفسیر نور. مرکز فرهنگى درس‌هایی از قرآن.
کوئن، بروس. (1372). مبانی جامعه‌شناسی.(غلام‌عباس توسلی و رضا فاضل، مترجم).سمت.
الله‌بداشتی، علی. (1381). ارادۀ خدا از دیدگاه فیلسوفان، متکلمان و محدثان. بوستان کتاب.
مصباح یزدی، مجتبی.(1397). خداشناسی فلسفه. مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
مطهری، مرتضی. (۱۳۷۷). مجموعۀ آثار شهید مطهری (اصول فلسفه و روش رئالیسم). انتشارات صدرا.
معرفت، محمدهادی. (1379). شیوه‌های اعجاز القرآن. دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.
معرفت، محمدهادی. (1379). اعجاز القرآن. دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی. بی‌نا.
مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۸۶). پیام قرآن. بی‌نا.
مندراس، هانری و ژرژ گورویچ.(1356). مبانی جامعه‌شناسی. مؤسسه سیمرغ.
مهدوی کنی، صدیقه. (1398). ساختار گزاره‌های اخلاقی قرآن. نشر دانشگاه امام صادق (ع).
نجفى ابرندآبادى، على‌حسین. (1378). جامعه‌شناسی جنایى، جزوۀ درسى کارشناسى ارشد حقوق کیفرى و جرم‌شناسی. دانشکدۀ علوم انسانى دانشگاه تربیت مدرس.
هجل، لارى ال؛ و دانیل جى. زیگلر.(1379). نظریه‌های شخصیت: مفروضه‌های اساسى، پژوهش و کاربرد. (علی عسکرى، مترجم). دانشگاه آزاد اسلامى.
وایت، رابرت و فیونا هینز.(1383). جرم و جرم‌شناسی، متن درسى نظریه‌های جرم و کج‌روی (علی سلیمى و همکاران، مترجم). پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
ورسلی، پیتر.(1373). جامعه‌شناسی مدرن (حسن پویان، مترجم). انتشارات چاپخش.

منابع لاتین:

Stephen p, robins,(2019), Essentials of organizational behavior.

  • تاریخ دریافت 06 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 30 آبان 1402
  • تاریخ پذیرش 01 آذر 1402
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1403