فرهنگ و فرهنگ سازهای رفتاری در قرآن کریم

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

دانش آموخته دکتری، علوم قرآن و حدیث، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال

چکیده

توجّه به مفهوم فرهنگ از منظر قرآن کریم در ابعاد مختلف، سبک صحیح زندگی را برای انسان نمایان و او را با آموزه‌های قرآنی در این مقوله آشنا می‌کند. با توجّه به ذووجوه بودن مفهوم فرهنگ، یافتن کلیدواژه‌های معادل و کلمات مرتبط با آن در قرآن کریم به سهولت انجام‌پذیر نیست. هدف از نگارش این مقاله، یافتن معادل‌های واژۀ فرهنگ و نیز اصطلاحات و کلمات فرهنگ‌ساز در قرآن است. نوشتار حاضر، پژوهشی نظری در حوزۀ فرهنگ قرآنی است و با روش تحلیلی‌اکتشافی، معادل‌یابی برای واژۀ فرهنگ و یافتن اصطلاحات فرهنگ‌ساز در قرآن را دنبال می‌کند. در این راستا، عناوین کلّی «سنّت»، «امّت»، «ملّت»، «دین» و «دأب» به‌عنوان معادل‌های واژۀ فرهنگ از قرآن استخراج و ضمن اشاره به فرهنگ‌سازهای نفسانی در قرآن، کلمات قرآنی مربوط به فرهنگ‌سازهای رفتاری کشف و بیان شده است. توجّه به این اصطلاحات قرآنی و مفاهیم آنها، می‌تواند اخلاق و فرهنگ رفتاری انسان را بر اساس آموزه‌های قرآنی رشد دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Culture and Culture-Making Behaviors in the Holy Quran

نویسنده [English]

  • Mohsen Shahidi
PhD student, Quran and Hadith Sciences, Islamic Azad University, North Tehran branch
چکیده [English]

Paying attention to the concept of culture from the perspective of the Holy Qur'an in different dimensions can reveal the proper lifestyle to man and familiarizes him with the teachings of the Qur'an in this issue. Considering the two-faceted nature of the concept of culture, it is not easy to find equivalent keywords and terms related to it in the Holy Quran. The purpose of writing this article is to find the equivalents of the word culture, as well as terms that can make culture in the Qur'an. The present article is theoretical research in the field of Quranic culture, and with the exploratory analytical method, it follows the equivalent of the word culture and finding culture-making terms in the Quran. In this regard, general terms like "Sunnah", "Ummah", "Millah", "Din" and "Da'ab" are extracted from the Qur'an as equivalents of the word "culture" and while referring to the Emotional culture-making terms in the Quran, the Quranic words related to the behavioral culture-making words are discovered and expressed. Paying attention to these Quranic terms and their concepts can develop human ethics and behavioral culture based on Quranic teachings.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Qur'an
  • Culture
  • Emotional Culture-Making
  • Behavioral Culture-Making
  • Equivalence
  1. قرآن کریم، ترجمۀ مکارم شیرازی

    منابع فارسی

    1. آشوری، داریوش (1357ش)، تعریف‌ها و مفهوم فرهنگ، تهران: مرکز اسناد فرهنگی آسیا.
    2. ایازی، محمدعلی (1380ش)، قرآن و فرهنگ زمانه، قم: انتشارات کتاب مبین.
    3. شکوری، مجتبی و دیگران، «معادل‌یابی برای مفهوم فرهنگ در قرآن کریم»، ضمن پایگاه اینترنتی سیویلیکا،[1] دسترسی در 5/1/1402.
    4. شهابی‌نژاد، احسان و دیگران، «مفهوم فرهنگ در آیینۀ آیات و روایات»، ضمن پایگاه اینترنتی وسائل،[2] دسترسی در 5/1/1402.
    5. طباطبایی، سیدمحمدحسین (1374ش)، المیزان فی تفسیر القران، ترجمۀ یبدمحمدباقر موسوی همدانی‏، قم: جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیه.
    6. قرائتی، محسن (1388ش)، تفسیر نور، تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
    7. قضاعی، محمد بن سلامه (1361ش)، شرح فارسى شهاب الأخبار، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
    8. محمدی، ابوالحسن (1384ش)، مبانی استنباط حقوق اسلامی، تهران: مؤسسۀ چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.
    9. معظّمی، محمد (1399ش)، «وصف قرآن از بهشت در پیوند با فرهنگ زمانۀ نزول از نگاه روشنفکران معاصر، تحلیل و نقد»، پژوهش‌نامۀ قرآن و حدیث، شمارۀ 26.
    10. هادوی تهرانی، مهدی، «مقصود از زبان قوم فقط معنای ظاهری نیست»، ضمن پایگاه اینترنتی خبرگزاری بین‌المللی قرآن،[3] دسترسی در 5/1/1402.

    منابع عربی

    1. ابن‌بطریق، یحیی بن حسن (1407ق)، العُمْدَة، قم: انتشارات جامعۀ مدرّسین حوزۀ علمیه.
    2. ابن‌شهرآشوب، محمد بن على (بی‌تا)‏، مناقب آل أبی‌طالب، به کوشش سیدهاشم رسولی و محمدحسین آشتیانی، قم: مؤسسه انتشارات علّامه.
    3. ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414ق)، لسان العرب‏، بیروت: دار الفکر.
    4. ابوالفتوح رازى، حسین بن على (1408ق)‏، روض‌الجنان وروح‌الجنان فی تفسیر القرآن‏، به کوشش محمدمهدی ناصح و محمدجعفر یاحقى، مشهد: بنیاد پژوهش‌هاى آستان قدس رضوى.‏
    5. حاکم حسکانی، عبیدالله بن احمد (1380ش)، شواهد التنزیل، ترجمۀ احمد روحانی، قم: دارالهدی.
    6. حسینی حائری، محمد بن ابی‌طالب (1418ق)، تسلیة المُجالس وزینة المَجالس، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
    7. حسینی زبیدی، مرتضی (1414ق)، تاج العروس من جواهر القاموس، به کوشش علی هلالی و دیگران، بیروت: دار الفکر.
    8. دیلمی، حسن بن محمد (1412ق)، إرشاد القلوب، قم: نشر الشریف الرضی.
    9. راغب اصفهانى، حسین بن محمد (1412ق)، ‏مفردات ألفاظ القرآن‏، به کوشش صفوان داوودی، بیروت: دار القلم.
    10. شریف رضی، محمد (1422ق)، المجازات النبویة، به کوشش مهدی هوشمند، قم: مؤسسۀ علمی فرهنگی دار الحدیث.
    11. صاحب بن عبّاد (1414ق)،‏ المحیط فی اللغة، به کوشش محمدحسن‏ آل‌یاسین، بیروت: عالم الکتب.
    12. طبرسی، فضل بن حسن (1372ش)، مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن‏، به کوشش سید هاشم رسولی محلاتی و فضل‌الله یزدی طباطبایی، تهران: ناصرخسرو.
    13. طریحی، فخرالدین بن محمد (1375ش)، مجمع البحرین‏، به کوشش احمد حسینى اشکورى، تهران‏: نشر مرتضوى.
    14. عسکرى، حسن بن عبدالله (1400ق)‏، الفروق فی اللغة، بیروت: دار الآفاق الجدیدة.
    15. عیّاشی، محمد بن مسعود (1380ق)، تفسیر العیّاشی، محقق: سید هاشم رسولی محلاتی، تهران: مکتبة العلمیة الاسلامیة.
    16. فیض کاشانی، محمد محسن (1415ق)، تفسیر الصافی، تهران: مکتبة الصدر.
    17. کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق)، الکافی، به کوشش علی‌اکبر غفّاری و محمد آخوندی، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    18. کوفی، محمد بن سلیمان (1423ق)، مناقب الإمام أمیرالمؤمنین، قم: مجمع احیای فرهنگ اسلامی.
    19. مجلسی، محمدباقر (1403ق)، بحار الأنوار، بیروت: دار إحیاءالتراث العربی.
    20. مصطفوى، حسن (1368ش)‏، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم‏، ‏تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    21. ورّام بن أبی‌فراس، مسعود بن عیسى (1410ق)‏‏، تنبیه الخواطر ونزهة النواظر (مجموعۀ ورّام)‏، قم: مکتبه فقیه.

     

    [1]. https://civilica.com/doc/508454.

    [2]. vasael.ir/0000Sy.

    [3]. https://iqna.ir/fa/news/3318135/.