فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

تحلیل و بررسی شیوه‌های تعزیری در قرآن و سیر تاریخی تاثیر پذیری فقه شیعه از آن

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق، دانشجوی دکتری عمومی واحد دامغان دانشگاه آزاد اسلامی _دامغان
2 عضو هیات علمی دانشکده حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد دامغان
3 گروه معارف اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد دامغان،دامغان، ایران
4 استاد یار گروه حقوق بین الملل واحد دامغان دانشگاه آزاد اسلامی _دامغان
چکیده
قرآن کریم ضمن بیان برخی قصص و طرح برخی مباحث، شیوه‌هایی را برای تعزیر مجرمان بیان کرده است که در فقه شیعه به ندرت از آن استفاده شده است. کیفیت انعکاس این موضوع در قرآن و اینکه آیا در کتاب آسمانی به این موضوع پرداخته شده یا نه و اینکه آیات الاحکام تعزیری تا چه میزان بر فتاوای فقهی تاثیر گذاشته، از جمله موضوعات مهم و قابل پژوهش است. مشتقات «تعزیر» در سه آیه قرآن به معنای «تعظیم و نصرت» بکار رفته است، اما تعزیر در معنای مشهور خود یعنی «تادیب و ضرب» استعمال نشده و به همین خاطر بسیاری از فقها در بحث تعزیرات به آیات قرآن استناده نکرده‌اند؛ حال آنکه مفهوم و محتوای شماری از آیات قرآن گویای آن است که انجام برخی اعمال و رفتارها چه در شرایع قبلی و چه در اسلام دارای مجازات و تعزیر بوده قرآن به بیان آن پرداخته و احکامی چون «نفی بلد»، «افشای نام»، «تحت فشار روحی قرار دادن» و « منزوی کردن» در مورد مجرمان صادر شده است. در این تحقیق ضمن بیان این آیات و تفسیر و تحلیل آن، به بیان سیر تاریخی انعکاس این احکام در منابع فقهی شیعه پرداخته می‌شود.

چکیده تصویری

تحلیل و بررسی شیوه‌های تعزیری در قرآن و سیر تاریخی تاثیر پذیری فقه شیعه از آن
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analyzing and examining the methods of Ta'zir in the Qur'an and the historical course of the impact of Imami jurisprudence on it

نویسندگان English

Javad Savabi Targhi 1
Fakhruddin Abuieh 2
Ahmadreza Behniafar 3
Ali Pourghasab Amiri 4
1 Doctoral student of Law Department, General Doctoral student of Damghan Branch, Damghan Islamic Azad University, Iran.
2 Assistant Professor of the Department of Law, Islamic Azad University, Damghan Branch, Iran
3 Associate Professor, Department of Islamic Studies, Islamic Azad University, Damghan Branch, Iran. behniafar@yahoo.com
4 Associate Professor, Department of International Law, Islamic Azad University, Damghan Branch, Iran
چکیده English

The Holy Qur'an, while telling some stories and discussing some issues, has stated ways to punish criminals, which in Imami jurisprudence, for various reasons, such as the lack of clarity in the verses in expressing the punishment rules, reliance on hadiths and jurisprudential rules, and some other factors, are rarely used. The quality of reflection of this issue in the Qur'an and whether or not this issue has been discussed in the Qur'an and to what extent the verses of Ta'ziri rulings have influenced the jurisprudential fatwas are among the important issues that can be researched. The purpose of conducting this research is to prove the claim that despite the fact that ta'zir is not used in the Holy Quran in the sense of "chastisement and punishment", there are verses in the Quran that can be relied on in the discussions of jurisprudence and ifta, while such verses are neglected, Sentences such as "taking out of the place of residence", "disclosing the name", "putting under mental pressure" and "isolating" criminals. Conducting such research is necessary and in a way it is the focus of the Qur'an in jurisprudential discussions. One of the most important results obtained in the light of this research is that the Qur'an can be deduced, and with its deduction, it is possible to extract neglected facts, knowledge, and rulings. In this research, in addition to describing Ta'ziri verses, their interpretation and analysis, the historical course of reflection of these rulings in Shia jurisprudential sources is discussed.

کلیدواژه‌ها English

Qur'an
methods of Ta'ziri
Ta'zir
Imami jurisprudence
  • ابن اثیر، مجدالدین(۱۳۶۴ش)، النّهایة فی غریب الحدیث و الأثر، تحقیق محمود محمد طناحی، قم: اسماعلیلیان،چاپ چهارم.
  • ابن ادریس حلی، محمد(۱۴۰۹ق)، المنتخب من تفسیر القرآن و النکت المستخرجة من کتاب التبیان، تحقیق مهدی رجائی، قم، مکتبة المرعشی النجفی.
  • ابن بطریق، یحیی(۱۴۱۷ق)، خصائص الوحی المبین، تحقیق مالک محمودی، قم، دار القرآن الکریم.
  • ابن البراج، قاضی عبدالعزیز(۱۴۰۶ق)، المهذب، تحقیق موسسة سیدالشهداء العلمیة، قم: موسسة النشر الاسلامی.
  • ابن جبر، مجاهد(بی تا)، تفسیر مجاهد، تحقیق عبدالرحمن الطاهر، اسلام آباد، مجمع البحوث الاسلامیة.
  • ابن جوزی، عبدالرحمن(۱۴۰۷ق)، زاد المسیر فی علم التفسیر، تحقیق: محمد بن عبدالرحمن عبدالله، بی جا: دار الفکر.
  • ابن حجر عسقلانی(بی تا)، فتح الباری شرح صحیح البخاری، بیروت، دار المعرفه لطباعه و النشر، بی تا.
  • ابن حزم، علی(بی تا)، الاحکام فی اصول الاحکام، قاهره: زکریا علی یوسف.
  • ابن زهره حلبی، حمزة بن علی(۱۴۱۷ق)، غنیة النزوع الی علمی الاصول و الفروع، تحقیق ابراهیم بهادری، قم: موسسة الامام الصادق.
  • ابن سلام، قاسم(۱۳۸۴)، غریب الحدیث، تحقیق: محمدعبدالمعید خان، بیروت: دار الکتاب العربی.
  • ابن شهر آشوب، محمد(۱۳۷۶ق)، مناقب آل ابی طالب، تحقیق لجنة من اساتذة النجف الاشرف، النجف الاشرف، الحیدریة.
  • ابن شهر آشوب، محمد(۱۴۱۰ق)، متشابه القرآن و مختلفه، قم: انتشارات بیدار.
  • ابن عربی، محمد(بی تا)، احکام القرآن، بیروت، دار الفکر.
  • ابن منظور، محمد(بی تا)، لسان العرب، بیروت، دار صادر.
  • ابوالصلاح حلبی، تقی(بی تا)، الکافی فی الفقه، تحقیق: رضا استادی، اصفهان: مکتبة الإمام امیرالمومنین علی(ع).
  • اراکی، محمدعلی(۱۴۱۳ق)، المکاسب المحرمة، قم، موسسة فی طریق الحق.
  • اردبیلی، احمد(بی تا)، زبدة البیان فی احکام القرآن، تحقیق: محمد الباقر البهبودی، طهران: المکتبة المرتضویة لاحیاء الآثار الجعفریة.
  • اردبیلی، احمد(بی تا)، مجمع الفائده و البرهان، تحقیق: اشتهاردی و دیگران، بی‌جا، جامعة المدرسین.
  • بیضاوی، عبدالله بن محمد(۱۴۱۸ق)، انوار التنزیل و اسرار التاویل(تفسیر بیضاوی)، بیروت، دار الفکر.
  • بیهقی، احمدبن حسین(بی تا)، السنن الکبری، بی جا، دار الفکر.
  • تبریزی، میرزا جواد(۱۴۱۶ق)، ارشاد الطّالب إلی التعلیق علی المکاسب، قم: موسسة اسماعیلیان، الطبعة الثّالثة.
  • تستری، محمدتقی(۱۴۰۶ق)، النجعة فی شرح اللمعة، تهران، مکتبة الصدوق.
  • ثعالبی(۱۴۱۸ق)، جواهر الحسان فی تفسیر القرآن، تحقیق: عبدالفتاح ابوسنة و...، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
  • جصاص، احمد(۱۴۱۵ق)، احکام القرآن، تحقیق عبدالسلام محمد علی شاهین، بیروت: دار الکتب العلمیّة.
  • جوهری، اسماعیل بن حماد(۱۴۰۷ق)، الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة، تحقیق: احمد بن عبد الغفور عظار، دار العلم للملاعین، بیروت، الطبعة الرابعة.
  • خمینی، روح الله(۱۴۱۰ق)، المکاسب المحرمة، قم، موسسة اسماعیلیان، چاپ سوم .
  • خمینی، روح الله، الرسائل، تحقیق مجتبی طهرانی، بی جا، موسسة اسماعیلیان، ۱۳۸۵ق..
  • خوئی، ابوالقاسم(۱۳۷۷ق)، مصباح الفقاهة(تقریر ابحاث سماحة آیة الله العظمی السّیّد ابوالقاسم الموسوی الخوئی بقلم محمد علی التوحیدی)، تحقیق جواد قیومی اصفهانی، قم: مکتبة الداوری.
  • خوئی، ابوالقاسم(۱۴۲۸ق)، القضاء و الشهادات، تقریر محمد جواهری، قم، منشورات مکتبة الامام الخوئی.
  • علامه حلی، حسن‌بن یوسف،(۱۴۲۱ق)، تحریر الاحکام، تحقیق ابراهیم بهادری، قم، موسسة الامام الصادق(ع).
  • دروزة، محمدعزت(۱۳۸۳ق)، التفسیر الحدیث، قاهره: دار احیاء الکتب العربیة.
  • دیلمی، حمزة بن عبدالعزیر(۱۴۱۴ق)، المراسم العلویة فی الاحکام النبویة، تحقیق محسن حسینی، قم، المعاونیة الثقافیة للمجمع العالمی.
  • راوندی، قطب الدین(۱۴۰۵ق)، فقه القرآن، تحقیق احمد الحسینی، قم: مکتبة آیة الله العظمی النجفی المرعشی، الطبعة الثّانیة.
  • سبزواری، عبد العلی(۱۴۱۶ق)، مهذب الاحکام فی بیان الحلال و الحرام، بی جا: مکتب آیة الله العظمی السید السبزواری.
  • سبزواری، محمدباقر(۱۴۲۳ق)، کفایة الأحکام، تحقیق: مرتضی واعظی، قم: موسسة النّشر الاسلامی.
  • سقاف، حسن(۱۴۱۴ق)، تهنئة الصدیق المحبوب، اردن، دار الامام النووی.
  • سید قطب(۱۴۱۲ق)، فی ظلال القرآن، بیروت، دار الشروق، چاپ هفدهم.
  • سیفی مازندرانی،علی‌اکبر(۱۴۱۷ق)، دلیل تحریر الوسیلة(ولایة الفقیه)، بی جا: موسسة تنظیم و نشر آثار الإمام الخمینی.
  • سیوری، مقداد(۱۳۸۵ق)، کنز العرفان فی فقه القرآن، تحقیق محمد باقر، طهران، المکتبة الرضویة.
  • شریف مرتضی(۱۴۰۹ق)، تنزیه الأنبیاء، بیروت: دار الاضواء، چاپ دوم.
  • شریف مرتضی(۱۴۱۵ق)، الانتصار، تحقیق: موسسة النشر الاسلامی، قم: موسسة النشر الاسلامی.
  • شهید ثانی، محمد(۱۳۷۶ش)، کشف الربیة عن احکام الغیبة، بی جا، مرتضوی، چاپ چهارم.
  • شهید ثانی، محمد(۱۴۱۸ق)، مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، تحقیق: موسسة المعارف الاسلامیة، قم: موسسة المعارف الاسلامیة، 1418ق.
  • شیخ انصاری، مرتضی(۱۴۲۰ق)، کتاب المکاسب، تحقیق لجنة تحقیق تراث الشّیخ الأعظم، بی جا: الموتمر العالمی بمناسبة الذکری المئویة الثّانیة لمیلاد الشّیخ الأنصاری، الطبعة الثّانیة.
  • شیخ صدوق، محمد(۱۴۰۴ق)، من لا یحضره الفقیه، تصحیح علی‌اکبر غفاری، قم: موسسة النّشر الاسلامی.
  • شیخ طوسی، محمد(۱۳۶۵ش)، تهذیب الأحکام فی شرح المقنعة للشیخ المفید، تحقیق حسن موسوی ، طهران، دارالکتب الاسلامیة، چاپ چهارم.
  • شیخ طوسی، محمد(۱۴۰۷ق)، الخلاف، تحقیق جماعة من المحقیقن، قم، موسسة النشر الاسلامی.
  • شیخ طوسی، محمد(۱۴۰۹ق)، التبیان فی تفسیر القرآن، تحقیق احمد حبیب قصیر عاملی، بی جا، مکتب الاعلام الاسلامی.
  • شیخ طوسی، محمد(بی تا)، النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی، قم: انتشارات قدس.
  • شیخ مفید، محمد(۱۴۱۴ق)، الفصول المختارة، تحقیق: نور الدین جعفریان و دیگران، بیروت: دار المفید، چاپ دوم.
  • صدر، محمد(۱۴۲۷ق)، ماوراء الفقه، قم: المجبین للطباعة و النشر، چاپ سوم.
  • طباطبائی، علی(۱۴۱۲ق)، ریاض المسائل، تحقیق: موسسة النشر الاسلامی، قم: موسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم المشرفه.
  • طباطبائی، محمد حسین(۱۴۱۲ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، موسسة النشر الاسلامی.
  • طبرسی، فضل(۱۴۱۵ق)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تحقیق لجنه من العلماء، بیروت، موسسه الاعلمی.
  • طبرسی، فضل(۱۴۲۰ق)، جوامع الجامع، تحقیق موسسة النّشر الاسلامی، قم: موسسة النشر الاسلامی.
  • طبری، محمد بن جریر(۱۴۱۵ق)، جامع البیان عن تاویل أی القرآن، مقدمه خلیل المیس، بیروت: دارالفکر.
  • طبسی، نجم الدین(۱۴۱۶ق)، النفی و التغریب، قم، مجمع الفکر السلامی.
  • عاملی، محمد جواد(۱۴۱۹ق)، مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة، تحقیق محمدباقر خالصی، قم، موسسة النشر الاسلامی.
  • العینی، محمود(بی تا)، عمدة القاری، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
  • فیض کاشانی، محسن(۱۴۱۶ق)، التفسیر الصافی، تعلیق حسین اعلمی، طهران: مکتبة الصدر، چاپ دوم.
  • قرطبی، محمد(۱۴۰۵ق)، الجامع لاحکام القرآن، تحقیق احمدعبدالعلیم، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
  • قمی، علی بن ابراهیم(۱۳۸۷ق)، تفسیر قمی، تحقیق، طیب موسوی جزایری، قم، دار الکتاب، چاپ چهارم.
  • کاشانی، فتح الله(۱۴۲۳ق)، زبدة التفاسیر، قم، موسسة المعارف الاسلامیة.
  • کلینی، محمدبن یعقوب(۱۳۶۳ش)، اصول کافی، تعلیق علی اکبر غفاری، بی جا، دارالکتب الاسلامیة.
  • گلپایگانی، محمدرضا(۱۴۱۲ق)، الدر المنضود فی احکام الحدود، قم، دار القرآن الکریم.
  • مجلسی، محمدتقی(بی تا)، روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، تحقیق حسین موسوی و علی پناه اشتهاردی، بی جا، بنیاد فرهنگ اسلامی.
  • محقق حلی(۱۴۰۹ق)، شرایع الاسلام فی الحلال و الحرام، تحقیق: سید صادق الشیرازی، طهران: انتشارات اسلامی، چاپ دوم.
  • مرتضوی لنگرودی، محمدحسن(۱۴۱۲ق)، الدر النضید فی الاجتهاد و الاحتیاط و التقلید، قم، موسسة الانصاریان.
  • مرعشی نجفی، شهاب الدین(۱۴۲۴ق)، احکام السرقة علی ضوء القرآن و السنة، تقریر عادل علوی، قم، مکتبة آیت الله المرعشی النجفی.
  • مرکز المعجم الفقهی، المصطلحات، بی جا: بی نا، بی تا.
  • مروارید، علی اصغر(۱۴۱۰ق)، الینابیع الفقهیة، بیروت: دار الثراث.
  • مصطفوی، حسن(۱۳۶۹ش)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
  • معرفت، محمد هادی()۱۳۸۴)، تهران، سمت.
  • مغنیه، محمد جواد(۱۴۰۳ق)، التفسیر المبین، بی جا: موسسة دار الکتاب الاسلامی.
  • مغنیه، محمد جواد(۱۴۲۶ق)، التفسیر الکاشف، بی جا، دار الکتب الاسلامی.
  • مقری قیومی، احمد(بی تا)، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، بی جا: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
  • مکارم شیرازی، ناصر(۱۴۱۱ق)، القواعد الفقهیة، قم: مدرسة الامام امیرالمومنین، چاپ سوم.
  • مکارم شیرازی، ناصر(۱۴۲۵ق)، تعزیر و گستره آن، تنظیم، ابوالقاسم علیان نژادی، قم، مدرسه الامام علی.
  • مکارم شیرازی، ناصر(بی تا)، تفسیر نمونه، تحقیق جمعی از نویسندگان، بی جا، بی نا،‌ چاپ هیجدهم.
  • منتظری، حسینعلی(۱۴۰۸ق)، دراسات فی ولایة الفقیه، قم، المرکز العالمی للدراسات الاسلامیة.
  • موسوی اردبیلی، عبدالکریم(۱۴۲۸ق)، فقه الحدود و التعزیرات، قم: موسسة النّشر لجامعة المفید، چاپ دوم.
  • نجفی، محمدحسن(۱۳۶۶ش)، جواهر الکلام فی شرح شرایع الإسلام، تحقیق محمودقوچانی، طهران، دارالکتب‌الاسلامیة،چاپ دوم.
  • نحاس، ابوجعفر(۱۴۰۹ق)، معانی القرآن الکریم، تحقیق محمد علی صابونی، المملکة العربیة السعودیة: جامعة ام القری.
  • نعمان مغربی(۱۳۸۳ق)، دعائم الاسلام، تحقیق آصف بن علی، قاهره، دار المعارف.
  • نهج البلاغة، تحقیق صبحی صالح(۱۳۸۷ق)، بیروت: بی نا.
  • واحدی نیشابوری، علی بن احمد(۱۳۸۸ق)، اسباب نزول الآیات، قاهره، موسسة الحلبی و شرکاه.

  • تاریخ دریافت 10 خرداد 1401
  • تاریخ بازنگری 17 تیر 1401
  • تاریخ پذیرش 25 مهر 1401
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1401