ارزیابی کودک همسری در آیینه فرهنگ قرآنی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار قرآن و حدیث دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران.

2 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث و نهج البلاغه دانشگاه پیام نور

3 گروه تاریخ تشیع دانشگاه حکیم سبزواری

چکیده

بنای سعادتمندی و تکامل در اسلام از مسیر خانواده می‌گذرد به گونه‌ای که در فرهنگ اسلامی برای امر ازدواج احکام و توصیه‌های فراوانی وجود دارد.یکی از مسائل چالش برانگیز در حوزه خانواده پدیده کودک‌همسری است یعنی دختر و پسری که به بلوغ کامل نرسیده-اند، ازدواج می‌کنند. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و ابزار گردآوری کتابخانه‌ای- استنادی و سطح تحلیلِ تحلیل محتوا به دنبال پاسخ به این سؤال است که کودک‌همسری در آیینه قرآن، روایات و تاریخ چگونه ارزیابی می‌شود؟ یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که از منظر قرآن، آیه 4 سوره طلاق و آیه 32 سوره نور دلالت بر کودک‌همسری ندارد و براساس سیاق مراد آیات، امر ازدواج افردای است که شایستگی و آمادگی ازدواج دارند و رشید هستند. همچنین این مقوله با لوازم قرآنی نکاح در تعارض است. در روایات به مفسده کودک همسری اشاره شده است و روایاتِ کودک همسری براساس اصول فقه‌الحدیث با قاعده لا ضرر و لا حرج که هر دو ناظر بر احکام اولیه است حتی به فرض صحت و دلالت احادیث، در این مسئله محدود می‌شود. سن عایشه را باید در گفتمانِ افتخار قیبله‌ای، رقابتِ بین همسران فهمید که باز تولید عناصر فرهنگ جاهلی در حوزه خانواده و نگاه به زن است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of child marriage in the mirror of Quranic culture

نویسندگان [English]

  • Farzad Dehghni 1
  • Ahmad Rabbanikhah 2
  • Ali Yahyayi 3
1 Member of the Faculty of Quran and Hadith Department of Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran.
2 Member of the Board of the Department of Quran, Hadith and Nahj al-Balagheh Sciences of Payam Noor University of Iran.
3 Specialized doctorate in Shiite history, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran.
چکیده [English]

The foundation of happiness and development in Islam is through the family. As in Islamic culture, there are many rulings and recommendations for marriage. From the time of the Prophet until the present period, some issues have been formed in the context of culture and time in various societies, which have been linked to the Qur'an and revealed culture for authenticity and validation. One of the challenging issues in the family field is the phenomenon of child marriage. It means that boys and girls who have not reached full maturity get married. The current research, with the descriptive-analytical method and the tool of library-citation collection and the level of analysis of content analysis, seeks to answer the question of how child marriage is evaluated in the mirror of the Qur'an, traditions and history. The findings of the research indicate that from the perspective of the Qur'an, verse 4 of Surah Talaq and verse 32 of Surah Noor do not refer to child marriage, and based on the context, the meaning of the verses is the marriage of people who are qualified and ready to marry and are mature. Also, this category is related to the Quranic accessories of marriage, including; Achieving peace, mercy and affection between couples and the need to have a romantic relationship are in conflict. The corruption of child marriage is mentioned in the hadiths and the narrations of child marriage based on the principles of jurisprudence and hadith with the rule of no harm and no harm, which are both based on the primary rulings, are limited in this issue, even assuming the validity and significance of the hadiths. In the mirror of history, child marriage represents the rejection of this category and Aisha's age at the time of marriage was 17 years and the age of Hazrat Fatimah (PBUH) was about 15 years, and the narrations of Aisha's age should be understood in the discourse of Qibla honor and competition between spouses, which reproduce elements Jahili culture is in the field of family and looking at women.

کلیدواژه‌ها [English]

  • child marriage
  • preparation for marriage
  • Quranic accessories for marriage
  • traditions
  • history
  1. انصاریان، حسین، (1383 ش)، ترجمه قرآن، قم: انتشارات اسوه.
  2. ابن اثیر جزری، مبارک بن محمد، (1367)، النهایه فی غریب الحدیث و الأثر، قم: مؤسسه اسماعیلیان، چهارم.
  3. ابن تراب، مریم (1389)، نقش عرف در حقوق همسران، دو فصلنامه فقه و حقوق خانواده، دوره پانزدهم، ش 22، ص 108-89.
  4. ابن جزی غرناطی، محمد بن احمد، (1416ق)، کتاب التسهیل لعلوم التزیل، بیروت: شرکت دار الأرقم بن ابی الأرقم.
  5. ابن درید، محمد بن حسن، (1987 م)، جمهره اللغه، بیروت: دارالعلم للملایین.
  6. ابن فارس، احمد بن فارس، (1404 ق)، معجم المقاییس اللغه، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
  7. ابن منظور، محمد بن مکرم، (1414 ق)، ‏لسان العرب، بیروت: دار صادر.
  8. ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، (1408ق)، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، مشهد: بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی.
  9. ابوعبیده، قاسم بن سلام، (1990م)، الغریب المصنف، تحقیق: محمد مختار، تونس: المؤسسه الوطنیه للترجمه و التحقیق.
  10. ازدی، عبدالله بن محمد، (1387ش)، کتاب الماء، تهران: دانشگاه علوم پزشکی ایران- مؤسسه مطالعات تاریخ پزشکی.
  11. ازهری، محمد بن احمد، (2001م)، تهذیب اللغه، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
  12. اسدپور، عهدیه؛ کمالی، افسانه؛ سفیری خدیجه (1398)، «فهم مسئله ازدواج در دوران کودکی از نگاه کودک-زنان ازدواج کرده خراسانی»، بررسی مسائل اجتماعی ایران، دوره 10، شماره 1، ص 167- 194.
  13. افتخارزاده، سیده زهرا (1394)، تجربه زیسته زنان در ازدواج زودهنگام، پژوهشنامه مددکاری اجتماعی، شماره 3، ص 109- 156.
  14. بغوی، حسین بن محمود، (1420 ق)، معالم التنزیل فی تفسیرالقرآن، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
  15. پاپلی یزدی، محمد حسین (1371)، ازدواج زودرس یا ...، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، سال هفتم، شماره 1، پیاپی 24، ص 94-81.
  16. تارنمای الکترونیکی خانه اندیشمندان علوم انسانی به آدرس http://khaneandishmandan.ir
  17. تارنمای الکترونیکی شبکه اجتهاد به آدرس http://ijtihadnet.ir
  18. جعفرنیا، فاطمه، فرهنگ یهود و تأثیر آن در بازتولید نگاه جاهلی به جایگاه زن مسلمان، مطالعات تاریخ اسلام، سال هفتم، شماره 23-83- 111.
  19. جوهرى، اسماعیل بن حماد، (بی‌تا)، الصحاح( تاج اللغة و صحاح العربیة)، بیروت: دار العلم للملایین،‏ چاپ اول.
  20. جناتی شاهرودی، محمد ابراهیم، (1385ش)، فقه و زمان، قم: نشر احیاگران.
  21. جعفری لنگرودی، محمد جعفر، (1381 ش)، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، تهران: گنج دانش.
  22. حسن زاده، صالح، (1392ش)، عوامل تحکیم خانواده در فرهنگ اسلامی، پژوهشنامه معارف قرآنی، دوره 4، شماره 15، زمستان 1392، صفحه 45-68.
  23. حسینى همدانى، محمد،( 1404ق)، انوار درخشان در تفسیر قرآن، تهران: لطفى، چاپ اول.
  24. حسینی جرجانی، سید امیر ابوالفتوح، (1404 ق)، آیات الأحکام، تهران: انتشارات نوید.
  25. حسینی شاه عبدالعظیمی، حسین بن احمد، (1363 ش)، تفسیر اثنا عشری، تهران: انتشارات میقات.
  26. خمینی، روح الله (1390)، تحریر الوسیلة، مؤسسة مطبوعاتی إسماعیلیان - قم – إیران، الطبعة: الثانیة.
  27. دیلمه، نیکو(1389)، حکمت چند همسری در حیات رسول خدا، تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، شماره 1، زمستان، 129-154.
  28. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (1374ش)، مفردات الفاظ قرآن، تهران: مرتضوی، دوم.
  29. رشیدالدین میبدی، احمد بن ابی سعد، (1371ش)، کشف الأسرار و عده الابرار، تهران: انتشارات امیر کبیر، پنجم.
  30. زارع، بیژن و هاجر صفیاری جعفر آباد، مطالعه رابطه عوامل مؤثر بر میزان رضایت از زندگی زناشویی در بین زنان و مردان متأهل شهر تهران، مطالعات اجتماعی روانشناختی، سال 13، بهار 1394ش، صص 111-140.
  31. زرگری نژاد، غلامحسین(1393)، تاریخ صدراسلام(عصر نبوت)، تهران: سمت.
  32. زرگری نژاد، غلامحسین(1397)، بررسی روایی و عقلانی ازدواج رسول خدا(ص) با زینب بنت حجش، دو فصلنامه علمی- ترویجی سیره پژوهی اهل بیت(ع)، سال چهارم، شماره ششم، بهار و تابستان.
  33. زمخشری، محمود (‏1407ق)، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت: دارالکتاب العربی.‏
  34. زمخشری، محمود بن عمر، (بی­تا)، أساس البلاغه، بیروت: دارصادر.
  35. سالم، عبدالعزیز(1391)، تاریخ عرب قبل از اسلام، ترجمه باقر صدری نیا، انتشارات علمی و فرهنگی، تهران.
  36. سید مرتضی، علی بن حسین(1396)، امالی، ترجمه و تحقیق حسین صابری، بنیاد پژوهش های اسلامی، مشهد.
  37. شاه سنایی، محمد رضا و سید کاظم طباطبایی، بررسی نظریه حجاب حداقلی درباره وضعیت پوشش در عصر جاهلیت و در صدر اسلام، فصل نامه پژوهش­های تاریخی، پیاپی 34، تابستان 1396ش.
  38. شهیدی، سید جعفر(1379)، زندگانی فاطمه الزهرا، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، تهران.
  39. شیخ حر عاملى، محمد بن حسن‏ (1409 ق‏)، وسائل الشیعة، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام‏.
  40. شیخ طوسى، ابوجعفر محمد بن حسن (1390ق)، الاستبصار فیما اختلف من الأخبار، تهران:  دارالکتب الإسلامیه.
  41. شکوری راد، صدیقه، (1399 ش)، کودک همسری از نظر قرآن، پژوهشنامه زنان، سال 11، شماره 3، صص 141-163.
  42. صاحب بن عباد، اسماعیل بن عباد، (1415 ق)، المحیط فی اللغه، بیروت: عالم الکتب.
  43. طالبی، ابوتراب و سیمین ویسی، (1391ش)، رابطه میان عشق رمانتیک و تحقق ارزش­های زوجیت، مطالعات راهبردی زنان، سال 14، شماره 56.
  44. طباطبایی، سید محمد حسین، (1417ق)، المیزان فی تفسیرالقرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، پنجم.
  45. طبرسی، فضل بن حسن، (1372ش)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: انتشارات ناصر خسرو، دوم.
  46. طبرسی، فضل بن حسن، (1377ش)، تفسیر جوامع الجامع، تهران: انتشارات دانشگاه تهران و مدیریت حوزه علمیه قم.
  47. طوسی، محمد بن حسن، (بی­تا)، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
  48. طیب، سید عبدالحسین، (1378ش)، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران: انتشارات اسلام، دوم.
  49. فاضل مقداد، جمال الدین مقداد بن عبدالله، (1419 ق)، کنزالعرفان فی فقه القرآن، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی.
  50. فراهیدى، خلیل بن احمد، (بی‌تا)، العین، قم: چاپ دوم.
  51. فیض کاشانی، ملا محسن، (1418ق)، الأصفی فی تفسیر القرآن، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
  52. قرائتی، محسن، (1383 ش)، تفسیر روشن، تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
  53. قرشی، سید علی اکبر، (1377ش)، تفسیر أحسن الحدیث، تهران: بنیاد بعثت، سوم.
  54. قرطبی، محمد بن احمد، (1364 ش)، الجامع لأحکام القرآن، تهران: انتشارات ناصر خسرو.
  55. کلینى، محمد بن یعقوب (1407 ق)، الکافی (ط - الإسلامیة)، محقق / مصحح: غفارى على اکبر و آخوندى، محمد، تهران، چاپ چهارم.
  56. گنابادی، سلطان محمد، (1408ق)، تفسیر بیان السعاده فی مقامات العباده، بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، دوم.
  57. مصطفوى، حسن‏، (بی‌تا)، التحقیق فى کلمات القرآن الکریم‏، بیروت- قاهره- لندن‏: دار الکتب العلمیة- مرکز نشر اثار ‏علامه مصطفوی‏، سوم.‏
  58. مصطفوی، حسن، (1380 ش)، تفسیر روشن، تهران: مرکز نشر کتاب.
  59. مطهری، مرتضی (بی­تا)، امدادهای غیبی در زندگی بشر، تهران: انتشارات صدرا.
  60. مطهری، مرتضی، فطرت، تهران: انتشارات صدرا، 1368ش.
  61. مقصوده، سوده، و همکاران، بررسی رابطه­ی سبک­های عشق­ورزی با سازگاری زناشویی (مورد مطالعه: زنان شاغل شهر کرمان)، مطالعات راهبردی زنان، دوره 23، شماره 90، زمستان 1399ش، صص 132-150).
  62. مکارم شیرازى، ناصر (1424ق)، کتاب النکاح، ‌تهیه و تنظیم جمعى از فضلاء، ناشر: مدرسه الامام على بن ابى طالب( ع)، چاپ: قم، چاپ: اول.‌
  63. مکارم شیرازی، ناصر (1374ش‏)، تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول.‏
  64. مهدوی دامغانی، محمود و اسماعیل باغستانی، حسن بن علی، امام، دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دایره المعارف اسلامی.
  65. نجفی خمینی، محمد جواد، (1398 ق)، تفسیر آسان، تهران: انتشارات اسلامیه.
  66. نصیری، محمد و حسین زارعکار، تحلیلی جامعه شناختی مسئله زنده به گور کردن دختران در جزیره العرب عصر جاهلی، مجله پژوهش های تاریخی اسلام و ایران، شماره 20، بهار و تابستان، 1396: ص 197-214.
  67. هوشنگی، حسین و همکاران، (1393ش)، اهمیت و جایگاه عشق بین همسران در سبک زندگی اسلامی- قرآنی، دو فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات قرآن و حدیث، سال 7، شماره 2، ص 117-143.
  68. یزدی طباطبایی، سیدمحمدکاظم (1409ق)، عروه الوثقی، بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات.