تحلیل نقش ادو همسرحضرت لوط (ع) در بازنمایی گفتمان قرآنی زوال تمدنی

سدیدپور, سمانه‌سادات; میرغفوریان, نجمه سادات; جلوه, مژگان; کارساز, ناهید; جعفری, زهره

doi:10.22034/jksl.2025.528559.1473

تحلیل نقش ادو همسرحضرت لوط (ع) در بازنمایی گفتمان قرآنی زوال تمدنی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

سمانه‌سادات سدیدپور ¹

نجمه سادات میرغفوریان ²

مژگان جلوه ³

ناهید کارساز ⁴

زهره جعفری ⁵

¹ پژوهشگر پسادکتری علوم اجتماعی و جمعیت، پژوهشکدۀ زنان، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.

² طلبه سطح چهار ،تفسیر تطبیقی، مجتمع آموزش عالی کوثر، تهران، ایران

³ کارشناسی ارشد، فیزیک کاربردی، دانشگاه آزاداسلامی، تهران، ایران.

⁴ دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد مطالعات زنان، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.

⁵ طلبه سطح سه فقه و اصول٬ جامعه الزهرا٬ قم ٬ ایران.

10.22034/jksl.2025.528559.1473

چکیده

این پژوهش با رویکرد تفسیری‌انتقادی و در چهارچوب تحلیل گفتمان سه‌سطحی فرکلاف، نقش همسر حضرت لوط (ع) را در گفتمان قرآنی انحطاط تمدنی بررسی می‌کند. متن قرآن به مثابۀ گفتمانی زنده و کنش‌گر در ساختارهای اخلاقی و اجتماعی جوامع تحلیل شده است. داستان همسر لوط (ع) صرفاً یک روایت تاریخی نیست؛ بلکه گفتمانی هشداردهنده دربارۀ بحران‌های هویتی و اخلاقی ناشی از انحراف خانوادگی و همسویی با ارزش‌های فاسد قوم لوط محسوب می‌شود. جامعۀ آماری پژوهش شامل آیات مرتبط با قوم و همسر لوط و ساختارهای انحراف جنسی و اخلاقی است که بر اساس ارتباط مستقیم و غیرمستقیم دسته‌بندی شد. این آیات از منظر تفاسیر معتبر تحلیل و نقش همسر لوط به عنوان ضدالگوی خانوادگی و نماد خیانت گفتمانی تشریح گردید. تحلیل در سه سطح، شامل توصیف زبانی و تفسیر مضامین و تبیین پیوند با مسائل معاصر انجام شد. یافته‌ها نشان می‌دهد همسر لوط نماد تأثیر ساختارهای اجتماعی فاسد بر فرد و بازتولید انحطاط تمدنی است. این مدل فهم بحران‌های هویتی و اخلاقی و تبدیل انحراف به هنجار را نشانۀ زوال تمدنی معرفی می‌کند.

کلیدواژه‌ها

ادو همسر لوط (ع)

زوال تمدنی

تحلیل گفتمان فرکلاف

قوم لوط

انحراف خانوادگی

موضوعات

فرهنگ دینی

عنوان مقاله English

An Analysis of the Role of Ado, Prophet Lot's Wife, in the Quranic Representation of Civilizational Decline

نویسندگان English

SamanehSadat Sadidpour ¹

NajmehSadat Mirghafourian ²

Mojgan Jelveh ³

Nahid Karsaz ⁴

Zohreh Jafari ⁵

¹ Postdoctoral Researcher in Social Sciences and Demography, Women's Research Center, Alzahra University, Tehran, Iran; Level Three Student in Islamic Women's Studies, Jamiat al-Zahra, Qom, Iran.

² Level Four Student in Comparative Exegesis, Kosar Higher Education Complex, Tehran, Iran.

³ M.A. in Applied Physics, Islamic Azad University, Tehran, Iran.

⁴ M.A. in Women's Studies, University of Religions and Denominations, Qom, Iran.

⁵ Level Three Student in Fiqh and Principles of Jurisprudence, Jamiat al-Zahra, Qom, Iran.

چکیده English

Adopting an interpretive-critical approach within Fairclough's three-dimensional framework of critical discourse analysis, this study examines the role of Ado, Prophet Lot's wife, in the Quranic discourse of civilizational decline. The Quranic text is analyzed as a living and active discourse that participates in shaping the ethical and social structures of communities. The account of Lot's wife is not merely a historical narrative; rather, it constitutes a warning discourse concerning the identity and moral crises produced by familial deviance and alignment with the corrupt values of the people of Lot. The study corpus comprises verses relating to the people of Lot, Lot's wife, and patterns of sexual and moral deviance, classified according to their direct or indirect relevance. These verses were examined in light of authoritative Quranic commentaries, and the role of Lot's wife was interpreted as a negative familial exemplar and a symbol of discursive betrayal. The analysis proceeded at three levels: linguistic description, thematic interpretation, and explanation of the text's relationship to contemporary issues. The findings indicate that Lot's wife symbolizes the influence of corrupt social structures on the individual and the reproduction of civilizational decline. This analytical framework identifies identity and moral crises, together with the normalization of deviance, as signs of civilizational decline.

کلیدواژه‌ها English

Ado, Prophet Lot's wife

civilizational decline

Fairclough's discourse analysis

the people of Lot

familial deviance

قرآن کریم

آجدانی، نسرین؛ و امین طباطبایی، طاهره سادات. (1390). راهکارهای مقابله با انحرافات جنسی در قرآن کریم. نشریه بانوان شیعه، 8( 27)، ۱۸۳- ۲۰۶.

احمدی‌فر، مصطفی؛ و معراج‌الدین، صفر. (1399). راهکارهای مقابله با انحرافات جنسی از منظر قرآن و حدیث. نشریۀ اندیشه‌های قرآنی، 7 (۱۴)، ۷۷-۱۰۶.

جزایری، سیدحمید؛ و بصیرت، محمدیاسین . (1397). اعجاز علمی‌اجتماعی قرآن در قانون‌مندی جامعه در نهاد خانواده. نشریۀ قرآن و علم، 12(22)، 25-42.

رشید رضا، محمد. (۱۹۴۷). تفسیر المنار . دار المعرفة.

روحی برندق، کاوس. (1400). ازدواج دختر حضرت لوط (ع) با مشرکان، با تاکید بر دیدگاه علامۀ طباطبایی. نشریۀ اندیشۀ علامۀ طباطبایی، 8(3)، 7-18.

https://doi.org/10.22054/tat.2018.5437.12

طباطبایی، سیدمحمدحسین. (۱۴۱۷ ق). المیزان فی تفسیر القرآن. مؤسسة النشر الإسلامی.

عترت‌دوست، محمد؛ و زاهد، رقیه. (1402). کاربست روش تحلیل مضمون برای فهم موضوعات قرآنی در فرهنگ اسلامی (مطالعۀ موردی شبکۀ مضامین سورۀ انبیاء). دین و ارتباطات، 30(1)، 53-80.

https://doi.org/10.30497/rc.2022.242050.1861

فخر رازی، محمد بن عمر. (۱۴۲۰ ق). التفسیر الکبیر أو مفاتیح الغیب . دار إحیاء التراث العربی.

فرامرزی، جواد؛ و خلیلی، میثم. (1397). تحلیل ساختار داستان ضیف ابراهیم (ع) و قوم لوط در رکوع هفتم سورۀ هود. پژوهشنامۀ معارف قرآنی، 9(32)، ۷۷-۱۰۳.

https://doi.org/10.22054/rjqk.2018.33409.1722

فرزندوحی، جمال؛ موسوی، سیدمحمد؛ و فتاحی، امین. (1391). راهکارهای جلوگیری از انحرافات جنسی از دیدگاه قرآن و روایات. پژوهشنامۀ معارف قرآنی، 3(11)، ۳۵-۵۰.

https://doi.org/10.22054/rjqk.2012.5597

قربان‌پور لفمجانی، حمید؛ و جدی، حسین. (1402). نقد شبهات باستان‌شناسی دربارۀ آیات قرآن کریم (با تأکید بر آیۀ 76 سورۀ حجر). نشریۀ پژوهش‌های قرآنی، ۲۸(109)، ۱۳۳-۱۵۲.

https://doi.org/10.22081/jqr.2023.66289.3739

کهن‌ترابی، میثم؛ و چدانی، فریبا. (1402). بررسی و نقد رویکرد مفسران شیعه و اهل سنت دربارۀ جدال حضرت ابراهیم در آیۀ 74 سورۀ هود. مجلۀ پژوهش‌های تفسیر تطبیقی، 9(18)، ۱۵۰-۱۷۲.

https://doi.org/10.22091/ptt.2023.9058.2199

محمودی، اعظم؛ و علی‌پور، فاطمه. (1402). تحلیل گفتمان انتقادی داستان قوم لوط در قرآن با رویکرد نظریۀ نورمن فرکلاف. فصلنامۀ مشکوه، 42(161)، 4-30.

وحیدنیا، نرگس؛ و همکاران. (1401). مدل پیشگیری از خیانت زناشویی از منظر قرآن. نشریۀ مطالعات اسلامی زنان و خانواده، ۹ (16)، ۱۴۵-۱۶۲.

Hong, S. (2013). Family Structure and Child Health in Cambodia, 2000-2010. University of California, Berkeley.

Giddens, A. (1984). The constitution of society: Outline of the theory of structuration. Berkeley: University of California Press.

Merton, R. K. (1983). Social structure and anomie. In Selected theoretical writings (pp. 267–280). New York: Free Press.

Fairclough, N. (1992). Discourse and social change. Cambridge: Polity Press.

Anyanwu FC, Akinsola HA, Tugli AK, Obisie-Nmehielle N.(2020). A qualitative assessment of the influence of family dynamics on adolescents' sexual risk behaviour in a migration-affected community. Int J Qual Stud Health Well-being.15(1):1717322. doi: 10.1080/17482631.2020.1717322. PMID: 31975646; PMCID: PMC7034516.

Buss, D. M. (2019). Evolutionary psychology: The new science of the mind (6th ed.). Pearson.

Foucault, M. (1982). The subject and power. Critical inquiry, 8(4), 777-795.

Trollope, A., Dostoevsky, F., & Speech, P. (2022). Marriage and Its Discontents. The Family Novel in Russia and England, 1800-1880, 142.

Giddens, A. (1984). The constitution of society: Outline of the theory of structuration. University of California Press.

Goldberg, A. E. (2013). Lesbian and gay parents and their children: Research on the family life cycle. American Psychological Association.

Hetherington, E. M. (2002). 'For Better or For Worse': Divorce Reconsidered. Marriage, Families & Spirituality, 8(2), 178-192.

Mayer, I. H. (2016). Sexual identity theories and family life: Integrating psychological and sociological perspectives. Cambridge University Press.

McNulty, J. K., & Fisher, A. R. (2020). Marriage and family problems: An analysis of social and psychological influences. Oxford University Press.

McNulty, J. K., & Fisher, T. D. (2020). Digital media and sexual behavior: Implications for relationships and family functioning. Journal of Family Psychology, 34(3), 342–354.

Merton, R. K. (1938). Social structure and anomie. American Sociological Review, 3(5), 672–682.

Nasr, S. H. (2009). The Quran: A new translation. HarperCollins.

Nasr, S. H. (2023). The Quran and societal reforms: The story of the people of Lot and its moral implications. Islamic Studies Quarterly, 49(1), 45–63.

Owens, M., DeWitt, T., & Shields, P. (2012). Social media and its impact on modern relationships. Journal of Social Media, 5(2), 135–149.

Peterson, C. J. (2000). Family life and sexual identity: Emerging issues in the study of family and gender. Journal of Social Issues, 56(4), 727–745.

Salvian, J. M. (2013). Homosexuality and the family: A study of religious perspectives. Oxford University Press.

Schneider, E. (2000). Family dynamics and the rise of extramarital behaviors. Journal of Family Studies, 15(3), 226–240.

Weeks, J. (2020). The rise of unconventional sexual behaviors and their social consequences. Journal of Family Research, 33(1), 80–95.

Y. Al-Qaradawi. (2021). Islamic teachings on ethics and social conduct. Dar Al-Ma’arifa.

Y. Al-Qaradawi. (2021). The role of Islamic teachings in shaping family structures in modern society. Islamic Ethics Journal, 37(2), 102–118.

Zamanian, A., & Khosravi, M. (2020). Content analysis in the Quranic verses: Methodological approaches to understanding social and moral values. Islamic Studies Journal, 32(4), 85–105.