فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

معیار دینداری فرد و جامعه بر مبنای فرهنگ قرآنی و روایات اسلامی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
باقر ابراهیمی 1
سید احمد عقیلی 2
سید مصطفی طباطبایی 3
1 استادیار مدرسی معارف اسلامی، مرکز معارف اسلامی و ادبیات فارسی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران .
2 دانشیار تاریخ، مرکز معارف اسلامی و ادبیات فارسی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران.
3 دانشجوی دکتری تاریخ اسلام ، دانشکده تاریخ، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
10.22034/jksl.2025.542028.1501
چکیده
از جملۀ مباحث مهمی که آیات و روایات متعدد با عناوین مختلف به آن اشاره کرده، خصوصیات افراد دیندار است. تتبعات و نوشته‌های متعددی نیز در زمینۀ معیار دینداری به رشتۀ تحریر درآمده که تمرکز محققان بر گردآوری ویژگی‌های دینداران بوده است. با تتبع در نوشتارها به دست می‌آید که در این پژوهش‌ها، از اساس و معیار دینداری غفلت شده، یا به ‌درستی و دقت به آن توجه نگردیده است. مسئلۀ اصلی پژوهش حاضر، تبیین معنای واقعی دیندار و ویژگی‌های وی با استناد به آیات قرآن و تفاسیر متکی به این کتاب مقدس و بهره‌مندی از روایات با استفاده از روش توصیفی‌تحلیلی است. رهیافت پژوهش آن است که آنچه رکن دینداری محسوب می‌شود، پذیرش ولایت ولیّ الهی و امامان معصوم بعد از اقرار به توحید و پذیرش نبوت است. اگر این مهم واقع شود، مقولۀ آزمایش و امتحان معنا می‌یابد؛ اما بدون آن هرگز صلاحیتی برای ورود در آزمون الهی و ارتقای رتبه وجود ندارد. بنابراین معیارهای دیگری که در آیات و روایات بدان‌ها اشاره شده است، در رتبۀ بعد از این معیار اصلی قرار می‌گیرد. در این نوشتار سعی شده است ملاک مذکور و جایگاه آن در دینداری فرد و جامعه بررسی شود
کلیدواژه‌ها
دینداری
فرهنگ اسلامی
امتحان الهی
ولایت
موضوعات

عنوان مقاله English

The Criterion for Individual and Social Religiosity Based on Quranic Culture and Islamic Traditions

نویسندگان English

bagher ebrahimi 1
sayyedahmad aghili 2
sayyedmostafa tabatabae 3
1 Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Center for Islamic Studies and Persian Literature, Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran.
2 Associate Professor of History, Center for Islamic Studies and Persian Literature, Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran.
3 PhD Student in Islamic History, Department of History, University of Isfahan, Isfahan, Iran.
چکیده English

Among the important subjects addressed under various headings in numerous Quranic verses and Islamic traditions are the characteristics of religious individuals. Many studies have likewise examined criteria of religiosity, but their principal focus has been the collection of believers' attributes. A review of this literature indicates that the foundation and primary criterion of religiosity has either been overlooked or has not received sufficiently precise attention. Using a descriptive-analytical method, this study draws on Quranic verses, Quran-based exegeses, and Islamic traditions to explain the true meaning of a religious person and identify that person's characteristics. The study concludes that, after affirming divine unity and accepting prophethood, the essential pillar of religiosity is the acceptance of the guardianship of God's divinely appointed authority and the infallible Imams. Only when this foundation is present does divine testing acquire meaning; without it, one does not possess the qualification required to enter the sphere of divine testing and advance in rank. Other criteria mentioned in the Quran and Islamic traditions therefore occupy a position subsequent to this primary criterion. The article examines this criterion and its place in the religiosity of individuals and society.

کلیدواژه‌ها English

Religiosity
Islamic culture
divine testing
guardianship
قرآن کریم (محمدمهدی فولادوند، مترجم).
نهج‌البلاغه  (محمد دشتی، مترجم).
بحرانی، هاشم. (1374).البرهان فی تفسیر القرآن. بنیاد بعثت.
حسینی استرآبادی، سید شرف الدین. (1409ق). تاویل الآیات الظاهرة. جامعۀ مدرسین.
شیرازی، صدرالدین. (1430ق). مفاتیح الغیب (محمد خواجوی، مصحح). مؤسسۀ تحقیقات فرهنگی.
شیرازی، صدرالدین. (1360). أسرار الآیات (محمد خواجوی، مصحح). انجمن حکمت و فلسفه.
شیرازی، صدرالدین. (1981م). الحکمة المتعالیة فی أسفار الأربعه. دار أحیاء التراث العربی.
شیرازی، صدرالدین. (1366). تفسیر القرآن الکریم. بیدار.
صفّار، محمد بن حسن. (1404ق). بصائر الدرجات. کتابخانۀ آیت الله مرعشی نجفی.
عاملی، محمد بن حسن. (1414ق). وسائل الشیعة. مؤسسۀ آل البیت.
عروسی الحویزی، عبدعلی بن جمعه. (1415ق). نور الثقلین. اسماعیلیان.
عیاشی، محمد بن مسعود. (1380ق). تفسیر العیاشی. المطبعة العلمیة.
فیض کاشانی، محمدمحسن.(1415ق). تفسیر الصافی. مکتبة الصدر.
قمی، محمد. (1368). تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1407ق). کافی. دارالکتب الإسلامیة.
مجلسى، محمدباقر. (1403ق). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار. دار إحیاء التراث العربی.
مطهری، مرتضی. (1352). عدل الهی. صدرا.
مطهری، مرتضی .(1376ش). مجموعۀ آثار. صدرا.
مغربی، نعمان بن محمد. (1385ق). دعائم الإسلام. مؤسسۀ آل البیت.
 
 
The Holy Quran (Trans. by Mohammad-Mahdi Foladvand).
Abu Zayd, N. H. (1943). Pazhuheshi dar ʿUlūm-e Qurʾān (Trans. by M. Kariminia). Tarh-e Now. [In Persian]
al-Shāyib, A. (2003). al-Aslūb: Dirāsah Balāghiyyah Taḥlīliyyah li-Uṣūl al-Asālīb al-Adabiyyah. Maktabat al-Nahḍa al-Miṣriyya. [In Arabic]
ʿAqqād. (n.d.). Murājaʿāt fī al-ādāb wa’l-funūn. Dar al-Kitāb al-ʿArabī. [In Arabic]
Āzhānd, Y. (2020). Negargari-ye Irani (a historical study of Iranian painting and miniature). SAMT. [In Persian]
Balkhari Qohi, H., & Mahdizadeh, A. (2014). “Barrasi-ye mazamin va namadha-ye shiʿi dar negar-e miʿraj-e payambar (s) dar noskhe-ye falname-ye Tahmasebi.” Shiʿa-shenasi, 12(46), 25–46. [In Persian]
Burckhardt, T. (1986). Honar-e Eslami: zaban va bayan (Trans. by M. Rajabnia). Soroush. [In Persian]
Burckhardt, T. (1997). Madkhalī bar osul va ravesh-e honar-e dini. Daftar-e Motaleʿāt-e Dini-ye Honar. [In Persian]
Cooper, J. C. (2000). Sheklgiri-ye honar-e Eslami (Trans. by M. Vahdati). Academy of Arts. [In Persian]
Escarcia, R. (2005). Honar-e Safavi, Zand va Qajar (Trans. by Y. Āzhānd). Nashr-e Mowlā. [In Persian]
Farzaneh, F., Shayan-Sarasht, A., & Sharifi, S. (2020). “Vakavi-ye negar-e miʿraj ba roykard-e beynāmatniyyat.” Negarineh-ye Honar-e Eslami, 7(19), 4–18. https://doi.org/10.22077/nia.2020.3460.1323 [In Persian]
Gol-Aqaee, P., Mohammadi, A., & Mirzaei, Q. (2023). “Moqayese-ye tatbiqi-ye anasor-e tasviri dar negarehaye miʿraj-e timuri va safavi.” Art and Aesthetics Studies, 3(8), 28–49. [In Persian]
Karimi, V., & Gheysi, H. (2016). “Bāznegari-ye ʿerfan dar mabani-ye negargari-haye miʿraj.” Peykareh, 5(10), 31–43. [In Persian]
Khaddad, Z., & Asadi, M. (2010). “Barrasi-ye negargari-haye miʿraj dar keshvarhaye Eslami.” Negareh, 5(15), 49–68. [In Persian]
Khālidi, Ṣ. A. (1989). Naẓariyyat al-taṣwīr al-fannī ʿinda Sayyid Quṭb. Dar al-Manāra. [In Arabic]
Khazaei, M. (2004). “Naqsh-e binandeh dar faza-ye negargari-ye Iran.” Islamic Art Studies, 1(1), 17–30. [In Persian]
Makarem Shirazi, N. (1997). Tafsir-e Nemuneh. Dar al-Kutub al-Islamiyyah. [In Persian]
Michon, J.-L. (2001). Honar, tariq-e zekr (Trans. by E. Saadat). Negah. [In Persian]
Mirjalili, M., Hosseini, A., & Navvab, S.-M.-H. (2022). “Poshandan-e soorat-e Payambar (s) dar negargari-ye safavi va ertebat-e an ba harufiyeh.” Religious Studies, 10(20), 98–127. https://doi.org/10.22034/jrr.2022.314620.1947 [In Persian]
Nasr, S.-H. (1996). Honar va maʿnaviat-e Eslami (Trans. by R. Qasemian). Dini Arts Studies. [In Persian]
Pakbaz, R. (1999). Dayereh al-maʿaref-e honar. Farhang-e Moʿaser. [In Persian]
Qommi, A. (2000). Montaha al-aʿmal (Ed. N. Bāqeri Beydahandi). Dalil. [In Persian]
Ragheb, A. (2008). Karkard-e tasvir-e honari dar Qurʾān (Trans. by S. H. Seyyedi). Sokhan. [In Persian]
Rāghib Eṣfahānī. (1987). Mufradāt alfāẓ al-Qurʾān. al-Maktaba al-Murtażawiyya. [In Arabic]
Salari-Mehr, S. (2024). “Moqayeseye didgah-e sonnatgerayan va morreghan-e honar dar negargari-ye Eslami.” Motaleʿat-e beynāresheʿei-ye honar, 3(17), 69–88. [In Persian]
Sayyid Quṭb. (1980). Taṣvir-e fanni dar Qurʾān (Trans. by M.-A. Abedi). Enqelab. [In Persian]
Sayyid Quṭb. (1998). Qaṣaṣ al-Qurʾān fī Ẓilāl al-Qurʾān. Dār al-Yūsuf. [In Arabic]
Sayyid Quṭb. (n.d.). Āfarinesh-e honari dar Qurʾān (Trans. by M.-M. Foladvand). Bonyad-e Qurʾān. [In Persian]
Seyyedi, S.-H. (2011). Zibāyi-shenasi-ye āyāt-e Qurʾān. Research Institute for Islamic Culture and Thought. [In Persian]
Tajvidi, A.-A. (2012). Naghashi-ye Iran az aghaz ta payan-e ghabl-e qarn-e dahom-e hejri. Ministry of Culture and Islamic Guidance. [In Persian]
Zharfa (Hosseini), S. A. (1998). Bar bāl-e qalam. Mozaffar. [In Persian]
 

  • تاریخ دریافت 28 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 15 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 27 آبان 1404
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1405