فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

همخوانی هنری نظریۀ تصویرپردازی سید قطب در قرآن با نگارۀ معراج سلطان‌محمد در عهد صفوی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه طراحی پارچه و لباس، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
چکیده
واقعۀ معراج به عنوان یکی از موجزترین رخدادهای تاریخ اسلام در نص صریح قرآن، در طی اعصار و قرون مختلف، مورد توجه ویژۀ صاحب‌نظران و هنرمندان بوده است. یکی از نگاره‌های قابل توجه این رخداد شگرف، متعلق به سلطان‌محمد، نقاش بنام عهد صفوی است. چهارچوب نظری این مقالۀ توصیفی‌تحلیلی، بر اساس نظریۀ تصویرپردازی هنری سید قطب نظریه‌پرداز قرآنی معاصر تنظیم شده و با بهره‌گیری از اطلاعات کتابخانه‌ای (اسنادی)، پس از توصیف مؤلفه‌های نظریۀ وی و تأویل آن بر آیات بیانگر معراج در قرآن، از طریق تحلیل یافته‌ها سعی در تطبیق آن‌ها با ویژگی‌های هنر نگارگری در عهد صفوی با تکیه بر نگارۀ معراج سلطان‌محمد نموده است. نتیجه اینکه در عهد صفوی مضامین قرآنی در هنر نگارگری ایران به درجه‌ای از کمال رسیده که با شاخص‌های هنری تصویرپردازی آیات وحی قابل انطباق است و نحوۀ تصویرپردازی، عامل اصلی تشابه و ابزار برجسته و قاعده بنیادین در بیان مؤلفه‌های عینی و ذهنی این دو است.

چکیده تصویری

همخوانی هنری نظریۀ تصویرپردازی سید قطب در قرآن با نگارۀ معراج سلطان‌محمد در عهد صفوی
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Artistic Resonances Between Sayyid Quṭb’s Qur’anic Theory of Imagery and the Safavid Miʿrāj Miniature of Sulṭān-Muḥammad

نویسنده English

Sepideh Yaquti
Assistant Professor, Department of Textile and Fashion Design, Faculty of Art, Alzahra University, Tehran, Iran
چکیده English

The Miʿrāj, as one of the most concise yet profound events in Islamic sacred history and explicitly alluded to in the Quran, has long attracted the attention of scholars and artists. One of the most remarkable visual representations of this transcendent event is the Miʿrāj miniature attributed to Sulān-Muammad, the distinguished painter of the Safavid era. This descriptive-analytical article is framed by Sayyid Qubs Quranic theory of artistic imagery. Drawing on documentary (library-based) sources, the study first outlines the components of Qubs theory and interprets them in relation to the Quranic verses narrating the Miʿrāj. It then analyzes how these principles correspond to the artistic characteristics of Safavid Persian miniature painting, with particular emphasis on Sulān-Muammads Miʿrāj composition. The findings show that in the Safavid period, Quranic themes within Persian miniature painting reached a level of refinement that resonates with the artistic standards of Quranic imagery formulated by Sayyid Qub. The mode of visual representation emerges as the key point of convergence and the foundational artistic mechanism through which both domains express their concrete and abstract dimensions.

کلیدواژه‌ها English

Qur&‌‌rsquo
an
Sayyid Quṭb
Safavid miniature painting
artistic imagery of the Miʿrāj
Sulṭān-Muḥammad
قرآن کریم
آژند، یعقوب. (1399). نگارگری ایرانی(پژوهشی در تاریخ نقاشی و نگارگری ایران).تهران: سمت.
اسکارچیا، روبرتو. (1384). هنر صفوی، زند و قاجار (یعقوب آژند، مترجم). نشر مولی.
الشایب، احمد. (2003م). الأسلوب دراسة بلاغیة تحلیلیة لأصول الأسالیب الأدبیة. مکتبة النهضة المصریة.
ابوزید، نصر حامد. (1943م). پژوهشی در علوم قرآن (مرتضی کریمی‌نیا، مترجم). طرح نو.
اصفهانی، راغب. (1366). مفردات ألفاظ القرآن. المکتبة المرتضویة.
بورکهارت، تیتوس. (1376). مدخلی بر اصول و روش هنر دینی، مجموعۀ مقالات مبانی هنر معنوی. دفتر مطالعات دینی هنر.
بورکهارت، تیتوس. (1365). هنر اسلامی؛ زبان و بیان (مسعود رجب‌نیا، مترجم). سروش.
پاکباز، روئین. (1378). دایرة المعارف هنر. فرهنگ معاصر.
تجویدی، علی‌اکبر. (1391). نقاشی ایران از آغاز تا آخر قرن دهم هجری. وزارت ارشاد.
خالدی، صلاح عبدالفتاح.(1989م). نظریة التصویر الفنی عند سید قطب. دار المنارة للنشر والتوزیع.
خزائی، محمد. (1383). نقش بیننده در فضای نگارگری ایران. دوفصلنامۀ مطالعات هنر اسلامی، 1(1)، 17-30.
راغب، عبدالسلام.(1387). کارکرد تصویر هنری در قرآن کریم (سیدحسین سیدی، مترجم). سخن.
ژرفا(حسینی)، سیدابوالقاسم.(1377). بر بال قلم. انتشارات مظفر.
سید قطب. (1998م). قصص القرآن فی ظلال القرآن. دار الیوسف.
سید قطب. (بی‌تا). آفرینش هنری در قرآن (محمدمهدی فولادوند، مترجم). بنیاد قرآن.
سید قطب. (1359). تصویر فنی، نمایش هنری در قرآن (محمدعلی عابدی، مترجم). انقلاب.
سیدی، سیدحسین. (1390). زیبایی‌شناسی آیات قرآن. پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
عقاد.(بی‌تا). مراجعات فی الآداب والفنون. دار الکتاب العربی.
قمی، شیخ عباس. (1379). منتهی ‌الآمال (ناصر باقری بیدهندی، محقق). انتشارات دلیل.
کوپر، جی ‌سی. (1379). شکل‌گیری هنر اسلامی (مهرداد وحدتی، مترجم). فرهنگستان هنر.
میشون، ژان ‌لویی. (1380). هنر، طریق ذکر (اسماعیل سعادت، مترجم). نگاه.
مکارم شیرازی، ناصر. (1376). تفسیر نمونه. دار الکتب الاسلامیه.
نصر، سیدحسین. (1375). هنر و معنویت اسلامی (رحیم قاسمیان، مترجم). مطالعات دینی هنر.

  • تاریخ دریافت 02 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 17 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 01 مهر 1403
  • تاریخ انتشار 01 دی 1404