فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

مولفه های تمدن اسلامی بر اساس سیر تاریخی نزول داستان حضرت نوح(ع) در قرآن کریم

نوع مقاله : ترویجی

نویسندگان
1 استادیار گروه علوم قرآن، دانشکدۀ علوم قرآن و حدیث، دانشگاه معارف قرآن و عترت، اصفهان، ایران.
2 دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، مؤسسۀ آموزش‌عالی فیض‌الاسلام خمینی‌شهر، اصفهان، ایران.
چکیده
از آنجا که در تعالیم انبیای الهی زیرساخت‌های پیدایش و شکل‌گیری تمدن وجود دارد، بررسی قصص قرآنی از مهم‌ترین منابع کشف این زیرساخت‌هاست. می‌توان با تحلیل این قصص، برخی از مشکلات جوامع بشری امروز را حل کرد و به برخی از مؤلفه‌های تمدن اسلامی پی برد. ولی با توجه به این مطلب که آیات و سور قرآن در شرایط تاریخی خاصی نزول یافته و قصص قرآن نیز از این امر مستثنی نیست، هر بار بخشی از داستان انبیا که متناسب با دعوت پیامبر اسلام بوده، در خلال سور بیان شده است. ازاین‌رو این مقاله با سبک تفسیر تنزیلی‌موضوعی و با روش توصیفی‌تحلیلی و کتابخانه‌ای درصدد پاسخگویی به این مسئله است که کدام مؤلفه‌ها و چه بخش‌هایی از داستان حضرت نوح (ع) در چه شرایط مکانی و زمانی در سور مختلف نازل شده است و وجه ارتباطی میان قسمت مذکورِ قصه با دیگر آیات سوره که داستان در آن ذکر شده، چیست؟ همچنین این متناسب‌سازی میان شرایط با محدودۀ قصۀ حضرت نوح (ع)، بیانگر کدام‌یک از مؤلفه‌های تمدن اسلامی است؟ کاربست این شیوۀ مطالعاتی در این داستان، بیانگر این نکته است که قصص قرآنی هم‌راستا با هدف سوره و شرایط گوناگون زندگی پیامبر (ص) و مسلمانان و دشمنان اسلام نازل شده است. تمامی بخش‌های داستان حضرت نوح (ع) در قرآن در سور مکی بیان شده است و ولایت‌پذیری خدا و فرستادگانش، دعا، تقوا، انذار و تبشبر، شکیبایی در مواجهه با امتحانات متعدد، حاکمیت مستضعفان، اقتدار صنعتی و اقتصادی، توکل به خدا و جهاد تبیین هجرت از مؤلفه‌های تمدن اسلامی است که از این داستان برداشت می‌شود.

چکیده تصویری

مولفه های تمدن اسلامی بر اساس سیر تاریخی نزول داستان حضرت نوح(ع) در قرآن کریم
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Components of Islamic Civilization Based on the Historical Process of the Revelation of the Story of Prophet Noah (PBUH) in the Holy Qur’an

نویسندگان English

Somayeh Emadi 1
Mehri Karimi 2
1 Assistant Professor, Department of Qur’anic Sciences, Faculty of Qur’anic Sciences and Hadith, University of Maarif Quran va Itrat, Isfahan, Iran .
2 M.A. Graduate in Qur’anic Sciences and Hadith, Feyz al-Islam Institute of Higher Education, Khomeini Shahr, Isfahan, Iran.
چکیده English

Since the teachings of the divine prophets contain the foundations for the emergence and formation of civilization, the study of Qur’anic narratives serves as one of the most important sources for uncovering these foundations. Through an analysis of these stories, it is possible to address some of the problems of contemporary societies and to identify certain components of Islamic civilization. However, as the verses and chapters of the Qur’an were revealed under specific historical circumstances-and the narratives of the prophets are no exception-different portions of these stories, relevant to the mission of the Prophet of Islam, were revealed within various chapters. Accordingly, this article, employing a thematic–tanzīlī exegetical style and using a descriptive-analytical and library-based method, seeks to answer the following question: which components and which sections of the story of Prophet Noah (PBUH) were revealed under what spatial and temporal circumstances, and what is the relationship between the mentioned segment of the narrative and the surrounding verses of the chapter in which it occurs? Furthermore, how does this contextualization between circumstances and the story of Prophet Noah (PBUH) reflect the components of Islamic civilization? The application of this exegetical approach to the story reveals that Qur’anic narratives were revealed in harmony with the overarching objectives of each chapter as well as the various conditions of the life of the Prophet (PBUH), the Muslims, and the opponents of Islam. All parts of the story of Prophet Noah (PBUH) appear in Meccan chapters, and from them the following components of Islamic civilization can be derived: loyalty to God and His messengers, prayer, piety, warning and glad tidings, patience in the face of repeated trials, the empowerment of the oppressed, industrial and economic strength, trust in God, and explanatory jihad through migration.

کلیدواژه‌ها English

Islamic civilization
Qur’anic narratives
story of Prophet Noah (PBUH)
sequential thematic exegesis
قرآن کریم (محمدمهدی فولادوند، مترجم).
نهج‌البلاغه (محمد دشتی، مترجم).
آلوسی، سیدمحمود. (۱۴۱۵ ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن. دارالکتب العلمیة.
ابن‌عاشور، محمدطاهر. (1420ق). التحریر و التنویر. مؤسسة التاریخ العربی.
ابن‌عطیة الأندلسى، عبدالحق بن غالب. (1422 ق). المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز(محمد عبدالسلام عبدالشافى، محقق). دار الکتب العلمیة.
ابن‌هشام، عبدالملک. (1392ق). سیرۀ نبوی (مسعود انصاری، مترجم). نشر مولی.
بهجت‌پور، عبدالکریم. (1394الف). همگام با وحی. التمهید.
بهجت‌پور، عبدالکریم. (1394ب). شناخت‌نامۀ تنزیلی قرآن. التمهید.
بهجت‌پور، عبدالکریم. (1392). تفسیرتنزیلی (مبانی، اصول، قواعد و فواید). سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
جعفری، یعقوب. (1377). تفسیر کوثر. هجرت.
حبنکة المیدانی، عبدالرحمان حسن. (1967م). معارج التفکر ودقائق التدبر. دارالقلم.
حسینی ‌همدانی، سیدمحمدحسین. (1404ق). انوار درخشان. کتابفروشى لطفى‏.
دروزة، محمد عزة. (1383ق). التفسیر الحدیث. دار إحیاء الکتب العربیة.
رسولی محلاتی، سیدهاشم. (1382). قصص قرآن. بوستان کتاب.
زمخشری، محمود بن عمر. (1407 ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. دار الکتاب العربی.
طباطبایى، سیدمحمدحسین. (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. دفتر انتشارات اسلامى جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
طبرسی، فضل بن حسن. (1412ق). تفسیر جوامع الجامع. مرکز مدیریت حوزۀ علمیۀ قم.
طوسی، محمد بن حسن. (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن (احمد قیصر عاملی، محقق). دار إحیاء التراث العربی.
غلامی، رضا. (1396). درس‌گفتارهایی از فلسفۀ تمدن نوین اسلامی. سورۀ مهر.
فخر رازی، محمد بن عمر. (۱420 ق). التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب). دار الکتب العلمیة.
قرشی، سیدعلی‌اکبر. (1371). قاموس قرآن. دار الکتب الإسلامیه.
کاشانى، ملافتح‌الله. (1336). تفسیر منهج الصادقین فی إلزام المخالفین. کتابفروشى محمدحسن علمى.
کلینی، محمد بن ‌یعقوب. (1388ق). الکافی. دار الکتب اسلامیه.
معرفت، محمدهادی. (1380). علوم قرآنی. التمهید.
ملاحویش آل‌غازی، سیدعبدالقادر. (1382 ق). بیان المعانی. مطبعة الترقی.
مکارم شیرازى، ناصر. (1374). تفسیر نمونه. دار الکتب الإسلامیة.
نکونام، جعفر. (1380). درآمدی بر تاریخ‌گذاری قرآن. هستی‌نما.
یوسفی غروی، محمدهادی. (1417ق). موسوعة التاریخ الإسلامی. مجمع الفکر الإسلامی.

  • تاریخ دریافت 19 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 20 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 26 فروردین 1404
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1404