فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

مبانی، حدود و مصادیق قرآنی حفظ حریم خصوصی بدنی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری قرآن و حدیث، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاداسلامی، اصفهان، ایران.
2 استادیار گروه قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اهل البیت(ع) ، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
3 استادیار گروه زبانهای خارجی، دانشگاه باقر العلوم، قم، ایران.
چکیده
با وجود گسترش مطالعات دربارۀ حریم خصوصی و حقوق مربوط در ادبیات اخلاقی و حقوقی، مفهوم «حریم خصوصی بدنی» در چهارچوبی قرآنی و با رویکردی تحلیلی همچنان مهجور مانده است. بیشتر پژوهش‌ها یا به جنبه‌های فقهی و حقوقی این مفهوم پرداخته یا آن را صرفاً در ساحت زیست‌شناختی و مادی تعریف کرده است؛ درحالی‌که قرآن کریم برخوردی عمیق‌تر، چندلایه و ارزشی با بدن انسان دارد. براین‌اساس، مسئلۀ اصلی پژوهش حاضر، تبیین مفهوم حریم خصوصی بدنی از منظر قرآن، با تمرکز بر مبانی سه‌گانۀ آن است. روش پژوهش توصیفی‌تحلیلی است و داده‌ها با مراجعه به منابع تفسیری و روایی و مطالعات اسلامی در اخلاق گردآوری و تحلیل شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد حریم خصوصی بدنی در قرآن مبتنی بر سه دسته مبانی قابل تحلیل است: 1. مبانی هستی‌شناختی که بر مالکیت مطلق خداوند بر بدن و نیابت مشروط انسان در تصرف آن تأکید دارد؛ 2. مبانی انسان‌شناختی که بدن را ظرف ظهور عقل و اراده و کرامت انسانی معرفی می‌کند؛ 3. مبانی ارزش‌شناختی که مفاهیمی چون عفت و حرمت ایذاء و مسؤولیت فردی را پشتوانۀ این حق می‌سازد. بنابراین، حریم خصوصی بدنی در گفتمان قرآنی، نه صرفاً یک حق فردی، بلکه بخشی از نظام عبودیت انسان و ساختار اخلاقی جامعۀ اسلامی تلقی می‌شود

چکیده تصویری

مبانی، حدود و مصادیق قرآنی حفظ حریم خصوصی بدنی
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Qurʾanic Foundations, Limits, and Manifestations of Bodily Privacy

نویسندگان English

maryam sadat sajjadi jazi 1
Amir Ahmadnejad 2
mahdi habibolahi 3
1 PhD student OF Quran and tradition, Isf.c. Islamic Azad University ,Esfahan,Iran
2 Assistant Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Ahl al-Bayt (AS) Studies, University of Isfahan, Isfahan, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Foreign Languages, Baqer Al-Uloom University, Qom,Iran
چکیده English

Despite the growing body of scholarship on privacy and related rights in ethical and legal studies, the concept of bodily privacy has remained largely unexplored within a Qurʾanic framework and from an analytical perspective. Most existing studies have approached the subject either from a legal and jurisprudential standpoint or have defined it primarily in biological and physical terms. By contrast, the Holy Qurʾan presents a deeper, multilayered, and value-oriented understanding of the human body. Accordingly, the present study seeks to clarify the concept of bodily privacy from the perspective of the Qurʾan, with particular emphasis on its three foundational dimensions. Employing a descriptive-analytical methodology, the research draws upon Qurʾanic commentaries, hadith literature, and Islamic ethical studies for the collection and analysis of data. The findings demonstrate that bodily privacy in the Qurʾanic worldview rests upon three interrelated categories of foundations. The first consists of ontological foundations, which emphasize God's absolute ownership of the human body and humanity's conditional trusteeship over its use. The second comprises anthropological foundations, according to which the human body is the locus for the manifestation of reason, free will, and human dignity. The third includes axiological foundations, in which values such as modesty, the prohibition of bodily harm, and individual responsibility provide the ethical basis for bodily privacy. Consequently, bodily privacy in Qurʾanic discourse should be understood not merely as an individual right but as an integral component of human servitude to God and of the ethical structure of the Islamic community

کلیدواژه‌ها English

bodily privacy
human dignity
ontological foundations
anthropological foundations
bodily responsibility
قرآن کریم (محمدمهدی فولادوند، مترجم).
ابن‌عاشور، طاهر. (۱۴۲۰ق). التحریر والتنویر. الدار التونسیة للنشر.
ابن‌منظور، محمد(۱۴۱۴ق). لسان العرب. دار صادر.
اعلامیۀ جهانی اخلاق زیستی و حقوق بشر. (۲۰۰۵م). کمیسیون ملی یونسکو در ایران.
امین، نصرت‏بیگم‏. (بی‌تا). تفسیر المخزن فی تفسیر القرآن. بی‌نا.
دهخدا، علی‌اکبر. (۱۳۷۷). لغت‌نامۀ دهخدا. دانشگاه تهران.
جوادی آملی، عبدالله. (1400). تفسیر تسنیم. مرکز نشر اسراء.
حسینی همدانی، محمد. (1404). انوار درخشان در تفسیر قرآن. انتشارات لطفی.
خمینی، روح‌الله. (۱۳۷۹). تحریر الوسیلة. مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
دیلمی، حسن بن محمد. (1412 ق). إرشاد القلوب إلى الصواب. الشریف الرضی.
راغب اصفهانی، حسین. (۱۴۰۴ق). المفردات فی غریب القرآن. دار القلم.
رائو، ساندرا. (۱۳۷۹). اخلاق زیستی در پرتو حقوق بشر (سادات حسینی، مترجم). پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
قطب، سید. (۱۴۲۵ق). فی ظلال القرآن. دار الشروق.
شهباز قهفرخی، محمد. (۱۳۹۲). بررسی حریم خصوصی در حقوق کیفری ایران. میزان.
شهریاری، محمد. (۱۳۹۹). بدن، خود و سیاست: بررسی مفهوم بدن در فقه اسلامی. پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
صدر، محمدباقر. (1379). الإسلام یقود الحیاة  - المدرسة الإسلامیة  - رسالتنا. مرکز الأبحاث والدراسات التخصصیة للشهید الصدر.
صدوق، محمد بن علی. (۱۳۶۲). الخصال. جامعۀ مدرسین‏.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (۱۳۹۰ق). المیزان فی تفسیر القرآن. جامعۀ مدرسین.
طوسی، محمد بن حسن. (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن. مکتبة الإحیاء العربی.
عباسی، محمود؛ خالقی، ابوالفتوح؛ و جودکی، بهزاد. (۱۳۹۰). حریم خصوصی بیماران و حمایت کیفری از آن در نظام حقوقی ایران. مجلۀ حقوق پزشکی. 5(17) ۱۴۰-۱۳۱.
عمید، حسن. (1362). فرهنگ عمید. انتشارات امیرکبیر.
غلامی، علی. (۱۳۹۲). حجاب در کشاکش حریم خصوصی و حقوق عمومی. مطالعات حقوقی دولت اسلامی،۲(۴۱۱۷-۱۳۳.
فخر رازی، محمد بن عمر. (۱۴۲۰ق). التفسیر الکبیر. دار إحیاء التراث العربی.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (۱۴۰۹ق). العین. دار الهجرة.
کلینی، محمد یعقوب. (۱۴۰۷ق). الکافی. دارالکتب الإسلامیة.
مجلسی، محمدباقر. (۱۴۰۳ق). بحار الأنوار. مؤسسة الوفاء.
محمدخانی، حسین. (۱۴۰۳). تحلیل فقهی حق بر بدن و تحدید آن در فقه شیعه. مطالعات فقه و حقوق اسلامی معاصر، ۶(۱۱۲۰-۱۴۳.
مرادی، روح‌الله. (۱۳۹۷). حریم خصوصی در فقه و حقوق. سخنوران.
مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۸۹). حقوق و سیاست در قرآن. مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۹۲). نظریۀ حقوقی اسلام. مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
معین، محمد. (۱۳۷۵). فرهنگ فارسی. امیرکبیر.
مکارم شیرازی، ناصر. (۱۳۸۵). تفسیر نمونه. دار الکتب الإسلامیة.
نبی‌لو، عزیم‌الله. (۱۴۰۳). آینده مسأله حجاب در ایران با تجزیه و تحلیل روندها و پیشران‌ها. پژوهشنامه انقلاب اسلامی، ۱۶(۵۸144-۱۲۳.
نوری، حسین بن محمدتقی. (۱۴۰۸ق). مستدرک الوسائل. مؤسسة آل ‌البیت.
Crook, J. , Sautter, T. , & van Wart, M. (2002). Personal Integrity and Public Accountability. Public Administration Review, 62(1), 74-82.
Gavison, Ruth. (1980). Privacy and the Limits of Law. Yale Law Journal, 89(3), 421-471.
Lederer, Susan E. , et al. (2004). What Is Privacy in Health Care? The Journal of Law, Medicine & Ethics, 32(3), 442-449.
Moorhem, Nicolas. (2014). Beyond Information:Physical Privacy in English Law. The Cambridge Law Journal, 73(2), 350-377.
Oxford Dictionary of Philosophy. (1997). Oxford:Oxford University Press. 
Rao, Radhika. ( 2000) “Privacy is a Misnomer. ” Boston University Law Review, vol. 80, 975-1004.
Westin, Alan. (1967). Privacy and Freedom. Atheneum.

  • تاریخ دریافت 24 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 14 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 05 تیر 1404
  • تاریخ انتشار 01 تیر 1405