فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

کاربرد زیبایی‌شناسانۀ دو صفت «احد» و «صمد» در قرآن طبق ساختارگرایی و سبک‌شناسی آماری

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان های خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی تهران، ایران.
2 مربی پایه یک گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه فرهنگیان امام محمد بن باقر(ع)، بجنورد، ایران.
چکیده
«احد» و «صمد» دو صفت الله، در قرآن دارای سبک و ساختاری زیبایی‌شناسانه در دو محور جانشینی وهم‌نشینی است و اشاره به یگانگی و بی‌نیازی الله در عین نیازمندی بقیه به او دارد. این مقاله با روش توصیفی‌تحلیلی، سبک‌شناسی آماری و رویکرد ساختارگرایی، طبق نظریۀ دوسوسور و در دو محور جانشینی وهم‌نشینی، درصدد بررسی کاربرد زیبایی‌شناسانۀ دو صفت «احد» و «صمد» در قرآن است. صفت «احد» 73 بار در قرآن تکرار شده که فقط یک‌بار به عنوان صفت الله در آیۀ اول سورۀ توحید در ساختار جملۀ اسمیه و مثبت و در جایگاه فصل بلاغی به صورت نکره برای بزرگداشت الله و ناشناخته ماندن او و نشان دادن جدایی او از تمام موجودات در یگانگی و اثبات یگانگی همیشگی او ذکر شده است. صفت «صمد» نیز فقط یک‌بار در قرآن آمده است. در آیۀ دوم سورۀ توحید، این کلمه صفت الله است و در ساختار جملۀ اسمیه و مثبت و در جایگاه فصل بلاغی همراه با الف ولامِ حصر قرار گرفته است تا وجود فقط یک بی‌نیاز همیشگی یعنی الله را ثابت کند. کیفیت به تصویر کشیدن این مفاهیم حاصل از صفت «احد» و «صمد» از خلال تناسب‌ آن دو با معانی‌شان و ساختار جملات، طبق ساختارگرایی، در دو محور جانشینی و همنشینی سوسور به جای دو صفت «واحد» و «غنیّ» یا «قویّ» یا مترادف‌های دیگر حاصل می‌گردد. این مفاهیم با قرار گرفتن در همنشینی واژگان متناسبِ «هو» و «الله» و تکرار «الله» دال بر وابستگی دو صفت به هم و تأییدکنندۀ یکدیگر برای اثبات یگانگی الله از خلال بی‌نیازی او، به زیبایی به تصویر کشیده شده است؛ به گونه‌ای که صفت «صمد»، علاوه‌بر بی‌نیازی همیشگی الله، یگانگی همیشگی‌اش را هم ثابت می‌کند.

چکیده تصویری

کاربرد زیبایی‌شناسانۀ دو صفت «احد» و «صمد» در قرآن طبق ساختارگرایی و سبک‌شناسی آماری
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Aesthetic Function of the Attributes "Aḥad" and "Ṣamad" in the Quran: A Structuralist and Statistical Stylistic Analysis

نویسندگان English

Ahmad Arefi 1
Habibollah Yazdani 2
1 PhD Candidate, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Persian Literature and Foreign Languages, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran .
2 Senior Instructor, Department of Arabic Language and Literature, Imam Muhammad ibn Baqir (A) Campus, Farhangian University, Bojnourd, Iran.
چکیده English

In the Quran, the attributes "Aḥad" and "Ṣamad" are endowed with a distinct aesthetic structure, which reflects their significance within the frameworks of substitution and combination. These attributes underscore the absolute oneness and self-sufficiency of Allah, while simultaneously highlighting the dependence of all creation on Him. This study employs a descriptive-analytical methodology, incorporating structuralism and statistical stylistics, with a focus on Saussurean theory, to explore the aesthetic implications of the attributes "Aḥad" and "Ṣamad" in the Quran. The attribute "Aḥad" appears 73 times in the Quran, but is used solely once as an attribute of Allah in the first verse of Surah Al-Ikhlas, where it is presented in a nominal, affirmative sentence structure. Here, it functions rhetorically to emphasize Allah's uniqueness, remaining ineffable and distinct from all other entities. In contrast, "Ṣamad" is used only once in the Quran, in the second verse of Surah Al-Ikhlas. This term is also employed as an attribute of Allah, placed within a nominal, affirmative sentence structure, accompanied by the definite article and the restrictive particle, thereby asserting the existence of a singular, eternal, and self-sufficient being—Allah. The representation of these concepts, derived from the attributes "Aḥad" and "Ṣamad," is examined through the lens of structuralism, focusing on the axes of substitution and combination as outlined by Saussure. The interplay of these attributes, particularly in their collocation with the terms "He" and "Allah," and the repetition of "Allah," serves to reinforce their interdependence, highlighting the mutual validation of these attributes in affirming Allah's oneness through His self-sufficiency. Furthermore, the attribute "Ṣamad" not only asserts Allah's perpetual self-sufficiency but also strengthens the notion of His eternal oneness.

کلیدواژه‌ها English

Aesthetic Function
Structuralism
Statistical Stylistics
Quranic Exegesis
"Aḥad
" "Ṣamad"
قرآن کریم
ابن عاشور، محمد.(1984م). تفسیر التحریر والتنویر. دارالتونسیّة.
ابن عربی، محی الدین.(1975م). الفتوحات المکیة(عثمان یحیی، محقق). بی‌نا .
أبوحاقة، أحمد.(1988م). البلاغة والتحلیل الأدبی. دار العلم للملایین.
أحمد سلیمان، فتح الله.(١٩٩١م). الأسلوبیة مدخل نظری ودراسة تطبیقیة. الدار الفنیة للنشر والتوزیع.
احمد بدوی، احمد.(بی‌تا). عبدالقاهر الجرجانی وجهوده فی البلاغة العربیة. المؤسسة المصریة العامّة.
احمد بدوی، احمد.(1996م)، أسس النقد الأدبی عند العرب. دار نهضة.
اندلسی، ابوحیان.(2010م). البحر المحیط فی التفسیر(صدقی محمد جمیل، مراجعة). دار الکتب.
بیتس، دانیل؛ پلاگ، فرد.(1375). انسان‌شناسی فرهنگی(محسن ثلاثی، مترجم). انتشارات علمی.
جرجانی، عبدالقاهر.(2004م). دلائل الإعجاز(محمود محمد شاکر، تعلیق). مکتبة الخانجی.
جوادی آملی، عبدالله.(بی‌تا). تفسیر تسنیم. مرکز نشر اسراء.
جوانلی، الساندرو.(1397). متفکران بزرگ زیبایی‌شناسی(امیر مازیار ودیگران، مترجم). لگا.
حقیقت، سید صادق.(1385). روش‌شناسی علوم سیاسی. دانشگاه علوم انسانی مفید.
دو سوسور، فردینان.(1399). دوره زبان‌شناسی عمومی(کوروش صفوی، مترجم). هرمس.
رضی الدین.(بی‌تا). شرح الرضی علی الکافیة(یوسف حسن عمر، مصحح). بی‌نا.
الرویلی، میجان، وسعد البازغی.(2002م). دلیل الناقد الأدبی؛ إضاءة لأکثر من سبعین تیّارا ومصطلحا نقدیا معاصرا. الدار البیضاء.
سامرایی، فاضل صالح.(2000م). معانی النحو. دار الفکر.
السدّ، نورالدین.(2010م). الأسلوبیّة وتحلیل الخطاب، دراسة فی النقد العربی الحدیث. دارهومة،
السید أحمد، عزت.(2013م). الجمال وعلم الجمال. حدوس وإشراقات.
سهام، ألمی، لیندة حامد، فرید ثابتی.(٢٠١٦م). مقارنة أسلوبیة إحصائیّة لقصیدة الوعد الحق للشاعرخلیفة بوجادی[پایان‌نامه کارشناسی ارشد]. جامعة عبدالرحمن. میرة - بجایة.
عارفی، احمد.(1398). جمالیة الأسالیب النحویة فی روایة حرب الکلب الثانیة [پایان‌نامه کارشناسی ارشد]. دانشگاه تربیت مدرس.
عبدالباقی، محمد فؤاد.(1999م). المعجم المفهرس لألفاظ القرآن الکریم. مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
عبدالمطلب مصطفی، محمد.(1984م). إتجاهات النقد خلال القرنین السادس والسابع الهجری. دار الأندلس.
غریّب، رز.(1378). نقد بر مبنای زیبایی‌شناسی و تأثیر آن در نقد عربی( نجمه رجایی، مترجم). دانشگاه فردوسی مشهد.
فاضلی، محمّد.(1365). دراسة ونقد فی مسائل بلاغیة هامّة. مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
فتوحی رود معجنی، محمود.(1390). سبک‌شناسی؛ نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها. سخن.
فخر رازی، محمد.(1981م). تفسیر الفخر الرازی المشتهر بالتفسیر الکبیر ومفاتیح الغیب. دارالفکر.
فخر رازی، محمد.(1981م). تفسیر الفخر الرازی المشتهر بالتفسیر الکبیر ومفاتیح الغیب. دارالفکر.
الفیومی، سعید صلاح.(2009م). الإعجاز العددی فی القرآن الکریم. مکتبة القدسی.
قصّاب، ولید.(2009م). مناهج النقد الأدبیّ الحدیث(رؤیة إسلامیّة). دار الفکر.
قیروانی، ابن رشیق.(1981م). العمدة فی محاسن الشعر وآدابه(محمد محی الدین عبدالحمید، محقق). دار الجیل.
گات، بریس، ودومینیک مک آیور لوییس.(1395). دانشنامه زیبایی‌شناسی(گروهی از مترجمین، مترجم). شرکت چاپ و نشر شاد رنگ.
مغنیة، محمد جواد.(بی‌تا). التفسیر الکاشف. دارالأنوار.
مکارم شیرازی، ناصر.(1387). تفسیر نمونه. دارالکتب الإسلامیّة.
موران، برنا.(1399). نظریه‌های ادبیات و نقد( ناصر داوران، مترجم). نگاه.

  • تاریخ دریافت 01 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 16 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 31 شهریور 1403
  • تاریخ انتشار 01 دی 1403