فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

مقایسۀ تحلیلی جایگاه و کارکرد شورا در نظریۀ حکومتی دروزه و فضل‌الله با تکیه بر آیات ۱۵۹ آل عمران و ۳۸ شورا

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم قرآنی زاهدان، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران.
چکیده
چنین می‌نماید که آیۀ 159 آل‌عمران و 38 شورا جایگاهی ویژه در تنظیم شاکلۀ نظریۀ حکومتی نزد اندیشمندان مسلمان در دوران جدید دارد؛ ازآن‌رو که ازسویی عموم نظریات حکومتی دینی، به‌ویژه در سدۀ بیستم میلادی و متأثر از نظام‌های دمکراتیک حاکم بر کشور‌های غربی، بر نفی حکومت‌های استبدادی و موروثی و متغلّبانه تأکید ورزیده و ازدیگرسو، وجود رکن شورا یا پارلمان و به‌تبع آن برخورداری عموم مردم از حق رأی و حق دخالت در سرنوشت سیاسی‌شان را ضروری دانسته است. دقیقاً در این جهت است که مفسران معاصر، به‌ویژه اهل سنت، به آیات مشورت توجهی جدی و جدید نشان داده و کوشیده‌اند همگام با تحولات اجتماعی نوین، شورا را به‌عنوان یکی از ارکان تأثیرگذار در نظریۀ حکومتی اسلام در نظر گیرند و مقوّمات آن را مخصوصاً با دقت در آیات مشورت به دست آورند. فرضیۀ پژوهش آن است که نگاه مفسران معاصر شیعه و اهل سنت به کارکرد این دو آیه در جهت مطلوب فوق، چندان همسو نیست؛ به این معنا که مفسران اهل سنت عموماً برای شورا و رأی مردم به‌ویژه در مشروعیت حاکم و نظارت بر عملکرد او مدخلیت قائلند و درمقابل، مفسران شیعی به‌رغم تأکید بر جایگاه و اهمیت شورا در حیات اجتماعی مسلمانان و حتی ساختار حکومتی، مشروعیت حاکم را وابسته به آن نمی‌دانند و درنهایت نیز او را ملزم به تبعیت از نظرات شورا نمی‌شمارند. پژوهش حاضر این دو کارکرد شورا را به‌طور خاص نزد دو اندیشمند شیعه و سنی، فضل‌الله و دروزه، بررسی می‌کند. تحلیل نهایی پژوهش نیز مؤید فرضیۀ پیش‌گفته است.

چکیده تصویری

مقایسۀ تحلیلی جایگاه و کارکرد شورا در نظریۀ حکومتی دروزه و فضل‌الله با تکیه بر آیات ۱۵۹ آل عمران و ۳۸ شورا
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Comparative Analysis of the Role and Function of Shura (Consultation) in the Political Theories of Darwaza and Fadlallah, Focusing on Quranic Verses 3:159 and 42:38

نویسنده English

Rouhollah Nazemi
Assistant Professor, Department of Quranic Sciences and Hadith, Faculty of Quranic Sciences, Zahedan, University of Quran and Hadith Sciences, Qom, Iran .
چکیده English

Quranic verses 3:159 (Al-Imran) and 42:38 (Al-Shura) play a crucial role in shaping modern Islamic political theories, particularly in rejecting autocratic, hereditary, and oppressive governance systems. In the 20th century, influenced by democratic frameworks in Western nations, many Muslim thinkers emphasized the necessity of incorporating shura (consultation) or parliamentary structures, recognizing the people's right to vote and actively participate in their political future. This renewed focus on shura has led contemporary exegetes, particularly from Sunni traditions, to view it as a foundational element of Islamic governance, extracting its principles from the Quranic verses on consultation. However, significant differences exist between Sunni and Shia exegetical approaches. Sunni scholars generally attribute a decisive role to shura in legitimizing rulers and ensuring accountability, whereas Shia exegetes, while acknowledging its importance in social and political contexts, do not regard shura as essential for legitimizing rulers and do not obligate rulers to comply with its decisions. This study critically examines these differences by analyzing the interpretations of shura by two influential thinkers: Muhammad Izzat Darwaza (Sunni) and Sayyid Muhammad Husayn Fadlallah (Shia). The findings underscore the distinct functional roles ascribed to shura in their respective frameworks, reflecting broader theological and political divergences within Islamic thought.

کلیدواژه‌ها English

Political Theory
Shura (Consultation)
Consultation Verses
Darwaza
Fadlallah
Islamic Governance
قرآن کریم (فولادوند، مترجم).
نهج البلاغه (محمد دشتی، مترجم).
آرمین، محسن .(1388). جریان‌های تفسیری معاصر و مسئلۀ آزادی. نشر نی.
ابن فارس، احمد. ‏(بی‌تا)‏. معجم مقاییس اللغة (عبدالسلام محمد هارون، محقق و مصحح). مکتب الإعلام الاسلامی.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم‏ .(بی‌تا). لسان العرب‏. دار صادر.
ازهری، محمد بن احمد. (1421ق). تهذیب اللغة. دار إحیاء التّراث.
ایازی، سیدمحمدعلی. (1375). المفسرون حیاتهم ومنهجهم. انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
دروزه، محمد عزّت .(1383ق). التفسیر الحدیث. دار احیاء الکتب العربیة.
دروزه، محمد عزّت .(1966م). الدستور القرآنی والسّنة النبویّة فی شئون الحیاة. مطبعة ومکتبة عیسی البابی الحلبی.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن (صفوان عدنان داوودی، محقق). دار الشامیة.
رشید رضا، محمد. (بی‌تا). تفسیر القرآن الحکیم (الشهیر بتفسیر المنار). دار المعرفة.
رشید رضا، محمد .(بی‌تا). الخلافة أو الإمامة العظمی. الزهراء للإعلام العربی.
زحیلی، وهبة بن مصطفی. (1418ق). التفسیر المنیر فی العقیدة والشریعة والمنهج. دار الفکر المعاصر.
زحیلی، وهبة بن مصطفی .(1428ق). قضایا الفقه والفکر المعاصر. دار الفکر.
الشاوی، توفیق محمد .(1414ق). الشّوری أعلی مراتب الدّیموقراطیّة. الزهراء للإعلام العربی.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1417ق)، المیزان فی تفسیر القرآن. دار العلم.
العانی، حسان محمد شفیق. (1986م). الأنظمة السیاسیة والدستورة المقارنة. مطبعة جامعة بغداد.
فضل‌الله، سیدمحمدحسین .(1419ق). من وحی القرآن. دار الملاک.
فیرحی، داود. (1393). نظام سیاسی و دولت در اسلام. انتشارات سمت با همکاری دانشگاه باقر العلوم (ع).
فیروزآبادی، محمد بن یعقوب .(1415ق). القاموس المحیط. دار الکتب العلمیة.
قاضی‌زاده، کاظم .(1384). جایگاه شورا در حکومت اسلامی. چاپ و نشر عروج.
مجلسی، محمدباقر.(بی‌تا). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار (ع) (محمدباقر بهبودی و عبدالزهرا علوی، محقق). دار إحیاء التراث.
مصطفوی، سیدحسن .(1385). التحقیق فی کلمات القرآن. مرکز نشر آثار علامه مصطفوی.

  • تاریخ دریافت 07 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 20 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 24 شهریور 1403
  • تاریخ انتشار 01 دی 1403