فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

بازخوانی انتقادی تفسیر آیۀ سوم سورۀ تحریم با تکیه بر تاریخ‌گذاری قرآن

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
علی سعیدی 1
آیت اله اسماعیلی 2
1 مدرس گروه معارف اسلامی، دانشگاه پدافند هوایی خاتم الانبیا (ص)، تهران، ایران.
2 مدرس گروه معارف اسلامی ، دانشگاه پدافند هوایی خاتم الانبیاء (ص)، تهران، ایران.
10.22034/jksl.2024.450563.1337
چکیده
آیۀ سوم سورۀ تحریم خبر از راز رسول‌ خدا‌ (ص) و افشای آن توسط برخی همسران ایشان می‌دهد که اخبار سبب نزول، افشای آن راز و نوع توطئه را به‌عنوان یک مسئله، به حسادت زنانه تنزل داده است. کشف این راز و نوع توطئه از این زاویه دارای اهمیتی ویژه است؛ زیرا از یک سو راز افشاشده را به حسادت زنانه کاهش داده و ازسوی دیگر، مفسران اهل تسنن و مکتب شیعه متأثر از این روایات، راز افشاشده را به خلافت ابوبکر و حضرت علی (ع) معطوف دانسته‌اند. در این مقاله، ابتدا اخبار سبب نزول از منابع و تفاسیر شیعه و اهل‌سنت ذیل حسادت زنانه و خلافت ابوبکر و حضرت علی (ع) دسته‌بندی و ارزیابی شده و آنگاه با استفاده از روش تاریخ‌گذاری سوره‌های قرآن و خط نزولی سورۀ تحریم و همجواری میانی آن با سوره‌های منافقون، نور، احزاب ، فتح و صف، حقیقت توطئه و راز افشاشده در آیۀ سوم را مربوط به پیروزی قطعی پیامبر (ص) در آیندة نزدیک بر مشرکان دانسته است. بنابراین، گذشته از تبیین متفاوتی که از مفهوم راز افشاشده ذیل آیۀ سوم حاصل شد، روش تاریخ‌گذاری نقش مهمی در شناخت صحت و سقم روایات اسباب نزول ایفا کرد؛ زیرا تاریخ نزول این سوره به‌وضوح نشان می‌دهد که روایات اسباب نزول به غلط ذیل آیۀ سوم سورۀ تحریم آورده شده و برآن منطبق گردیده است.

چکیده تصویری

بازخوانی انتقادی تفسیر آیۀ سوم سورۀ تحریم با تکیه بر تاریخ‌گذاری قرآن
کلیدواژه‌ها
سورۀ تحریم
تاریخ‌گذاری
توطئه
پیروزی پیامبر (ص)
روایات ترتیب نزول

موضوعات

عنوان مقاله English

A Critical Review of the Interpretation of Verse Three of Surah Al-Tahrim with Emphasis on Quran Chronology

نویسندگان English

ali saeeidi 1
Ayatollah Esmaeili 2
1 Ph.D. in Qur'an and Hadith, Lecturer in the Department of Islamic Studies, Khatam al-Anbia University (pbuh), Tehran, Iran.
2 PhD in Fiqh and Islamic Law, Lecturer in the Department of Islamic Studies, Khatam al-Anbia University (pbuh), Tehran, Iran
چکیده English

Verse three of Surah Al-Tahrim reveals the secret of the Prophet Muhammad (PBUH) and its disclosure by some of his wives, with traditional accounts attributing the disclosure and the conspiracy to a matter of female jealousy. Understanding the nature of this secret and the associated conspiracy is of special importance, as it has been reduced to an issue of female jealousy on one hand, while on the other hand, both Sunni and Shia commentators have linked the revealed secret to the caliphates of Abu Bakr and Ali (AS), influenced by these narrations. In this article, narrations of the causes of revelation from Shia and Sunni sources, relating to female jealousy and the caliphates of Abu Bakr and Ali (AS), are categorized and evaluated. Then, using the method of Quran chronology and the descending sequence of Surah Al-Tahrim, along with its proximity to Surahs Al-Munafiqun, Al-Nur, Al-Ahzab, Al-Fath, and Al-Saff, it is argued that the truth behind the conspiracy and the disclosed secret in verse three relates to the Prophet’s (PBUH) certain victory over the polytheists in the near future. Therefore, beyond the new interpretation of the disclosed secret under verse three, the method of chronology plays a crucial role in verifying the authenticity of the narrations of the causes of revelation, as the chronology of the surah clearly shows that the narrations of the causes of revelation were mistakenly attributed to verse three of Surah Al-Tahrim and incorrectly applied to it.

کلیدواژه‌ها English

Surah Al-Tahrim
Chronology
Conspiracy
Prophet’s (PBUH) Victory
Narrations of Revelation Sequence
قرآن کریم.
ابن‌عطیه، عبدالحق بن غالب.(1422ق). المحررالوجیز فی تفسیر الکتاب‌العزیز. دار الکتب ‌العلمیة.
ایزوتسو، توشیهیکو .(1361). خدا و انسان در قرآن (احمد آرام، مترجم). شرکت سهامی انتشار.
ابن‌هشام، عبدالملک بن هشام .(1375). السیرة النبویة (هاشم رسولی، مترجم). انتشارات کتابچی.
ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر. (1419ق). تفسیر القرآن ‌العظیم. دار الکتب العلمیة.
ابن‌عاشور، محمد بن طاهر.(1420ق). التحریر والتنویر. مؤسسه التاریخ‌العربی.
ابن‌سعد، محمد بن سعد. (1410ق). الطبقات‌الکبری. دار الکتب العلمیة.
ابن‌اثیر، علی بن محمد .(1385ق). الکامل فی ‌التاریخ. دار صادر.
بخاری، محمد بن اسماعیل. (1414ق). صحیح البخاری. دار الفکر.
بلخی، مقاتل بن سلیمان. (1423ق). تفسیر مقاتل. دار احیاء التراث‌ العربی.
بغوی، حسین بن احمد .(1420ق). معالم التنزیل فی تفسیر القرآن. دار احیاء التراث‌ العربی.
ثعلبی، احمد بن محمد .(1422ق). الکشف والبیان عن تفسیر القرآن. دار احیاء التراث‌ العربی.
خامه‌گر، محمد. (1401). ساختار و غرض سورۀ تحریم؛ کشف استدلالی با رویکرد جامع نقد آراء تفسیری، 2 (4)، 69- 96.
خامه‌گر، محمد. (1386). ساختار هندسی سوره‌های قرآن. سازمان تبلیغات اسلامی.
دروزة، محمد عزة.(1421ق). التفسیر الحدیث. دار الغرب الاسلامی.
ذهبی، محمد حسین. (1396ق). التفسیر والمفسرون. دار الکتب الحدیثیه.
زحیلی، وهبة.(1411ق). التفسیر المنیر فی العقیدة والشریعة والمنهج. دارالفکر.
زرکشی، محمد بن عبدالله .(1422ق). البرهان فی علوم القرآن. دار المعرفة.
سیوطی، عبدالرحمن .(1411ق). الإتقان فی علوم القرآن. دار الکتب العلمیة.
سیوطی، جلال‌الدین .(1404ق). الدر المنثور فی تفسیر المأثور. کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی.
سعیدی، علی. (1399). رویکردهای قرآن نسبت به جهاد در سیر نزول. سخن ایمان.
شمس‌شامی، محمد بن یوسف. (1414ق). سبل‌ الهدی والرشاد فی سیرة خیر العباد. دار الکتب العلمیة.
شهرستانی، محمد بن عبدالکریم. (1376). مفاتیح الأسرار ومصابیح الأبرار. احیاء کتاب دفتر نشر میراث مکتوب.
شحاته، عبدالله .(1986م). أهداف کلّ سورة ومقاصدها فی القرآن‌ الکریم. المکتبة العصریة.
شاه‌سنایی، محمدرضا؛ و اسماعیلی‌زاده، عباس. (1400). بازخوانی تفسیر راز افشاشده در آیۀ سوم سورۀ تحریم با تأکید بر سیاق و روایات تفسیری. سفینه، 4 (73)، 150- 168. dor: 20.1001.1.17350689.1400.19.73.3.4
طوسی، محمد بن حسن. (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن. دار إحیاء التراث العربی.
طبری، محمد بن جریر .(1412ق). جامع ‌البیان فی تفسیر القرآن. انتشارات دارالمعرفة.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1390ق). المیزان. مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1361). قرآن در اسلام. بوستان کتاب قم.
طبرسی، فضل بن حسن. (1372). مجمع‌ البیان ‌فی تفسیر ‌القرآن. ناصرخسرو.
عسکری، مرتضی .(1390). نقش عائشه در احادیث اسلام. دانشکدۀ اصول‌الدین.
عنایة، غازی .(1411ق). أسباب ‌النزول‌ القرآنی. دارإحیاء التراث ‌العربی.
فیض کاشانی، محمدمحسن. (1415ق). تفسیر الصافی. مکتبة الصدر.
فخر رازی، محمد بن عمر. (1420ق). مفاتیح ‌الغیب. دار إحیاء التراث‌ العربی.
فارسی، جلال‌الدین. (بی‌تا). پیامبری و انقلاب. انتشارات امید.
قمی مشهدی، محمد .(1368). تفسیر کنزالدقائق وبحرالغرائب. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
قرشی بنایی، علی اکبر .(1377). تفسیر أحسن ‌الحدیث. بنیاد بعثت.
قمی، علی بن ابراهیم .(1367). تفسیر قمی (سید طیب موسوی جزایر، محقق). دار الکتاب.
قرطبی، محمد بن احمد .(1364). الجامع لأحکام‌ القرآن. انتشارات ناصرخسرو.
کلینی، محمد بن یعقوب .(1407ق). اصول کافی (علی‌اکبر غفاری، محقق). دار الکتب الاسلامیة.
کاتب واقدی، محمد بن سعد. (1374). الطبقات الکبری (محمد دامغانی، مترجم). انتشارات فرهنگ و اندیشه.
مفید، محمد بن محمد .(1413ق). مسائل ‌العکبریة. بی‌نا.
مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحار الانوار. دار احیاء التراث‌ العربی.
ملاحویش آل‌غازی، عبدالقادر. (1382ق). بیان المعانی. مطبعة الترقی.
مکارم شیرازی، ناصر .(1374). تفسیر نمونه. دار الکتب ‌الاسلامیۀ.
مسعودی، علی بن حسین. (1365). التنبیه والإشراف (ابوالقاسم پاینده، مترجم). انتشارات علمی و فرهنگی.
نکونام، جعفر .(1388). تفسیر تاریخی قرآن. مجله پژوهش دینی، 1(19)، 100-120.
نکونام، جعفر. (1380). درآمدی بر تاریخ‌گذاری قرآن. نشر هستی.
واقدی، محمد بن عمر. (1369). المغازی (محمود مهدوی دامغانی، مترجم). مرکز نشر دانشگاهی.
واحدی، علی بن احمد. (1411ق). اسباب ‌النزول. دار الکتب العلمیة.
یعقوبی، احمد بن اسحاق. (بی‌تا). تاریخ الیعقوبی. دار صادر.

  • تاریخ دریافت 20 فروردین 1403
  • تاریخ بازنگری 09 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 11 تیر 1403
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1403