فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

الگوی مفهومی آرمان‌شهر انگیزشی در تمدن‌سازی قرآن کریم

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
احسان فدائی 1
محمد کاویانی ارانی 2
1 استادیار گروه علوم تربیتی، پردیس آیت الله طالقانی، دانشگاه فرهنگیان، قم، ایران.
2 دانشیار روان شناسی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه ، قم، ایران.
10.22034/jksl.2024.447869.1329
چکیده
از دیدگاه قرآن کریم، انگیزش یکی از ارکان تمدن‌سازی در تأسیس آرمان‌شهر اسلامی محسوب می‌شود؛ ازاین‌رو هدف پژوهشِ حاضر ارائۀ الگوی مفهومی آرمان‌شهر انگیزشی در تمدن‌سازی قرآن کریم است. در بخش نظری این هدف از طریق بررسی مفاهیم استخراج‌شده از تفاسیر مفسران دنبال می‌شود و در بخش کاربردی، چگونگی تمدن‌سازی انگیزش مبتنی بر قرآن کریم بررسی می‌شود. سؤال اصلی پژوهش چنین است: الگوی مفهومی آرمان‌شهر انگیزشی در تمدن‌سازی قرآن کریم چیست؟ این پژوهش از نوع تحقیقات بنیادی‌توسعه‌ای به شمار می‌رود و روش کیفی مورداستفاده در آن تحلیل محتوای کیفی است. در این راستا متن آیات کل قرآن (جامعۀ آماری) بررسی و مضمون‌های مربوط به «الگوی مفهومی آرمان‌شهر انگیزشی» به عنوان نمونه (بالغ بر 2700 آیه) شناسایی شد؛ آنگاه با مراجعه به تفاسیر، طبقه‌بندی مفهومی و کدگذاری باز و محوری و انتخابی صورت گرفت. نویسنده در راستای ارائۀ الگویی جامع، پس از کدگذاری، به سه مضمون پایه اعم از علّی و ساختاری و پیامدی دست یافت. روایی و اعتبار این الگو در مرحلۀ اول توسط 17 نفر از کارشناسان بررسی شد. مقدار cvr و cvi نشان‌دهندۀ روایی محتوایی این الگوی مفهومی است. نتایج نشان داد جامعه و تمدن‌سازی از منظر قرآن کریم، آرمان‌شهری است که نظام انگیزشی آن در حوزه‌های مختلف فردی و خانوادگی و اجتماعی قوام می‌یابد.

چکیده تصویری

الگوی مفهومی آرمان‌شهر انگیزشی در تمدن‌سازی قرآن کریم
کلیدواژه‌ها
آرمان‌شهر
قرآن کریم
انگیزش
تمدن‌سازی
تحلیل محتوای کیفی

موضوعات

عنوان مقاله English

A Conceptual Model of the Motivational Utopia in the Civilization-Building of the Holy Quran

نویسندگان English

ehsan fadaei 1
mihammad kavyani 2
1 Assistant Professor of Educational Sciences, Farhangian University, Ayatollah Taleghani Campus, Qom, Iran
2 Associate Professor of Psychology at Hohza Research Institute and Qom University, Iran
چکیده English

From the perspective of the Holy Quran, motivation is considered one of the pillars of civilization-building in the establishment of an Islamic utopia. Therefore, the purpose of this research is to present a conceptual model of a motivational utopia in the civilization-building of the Holy Quran. The theoretical part of this goal is pursued by examining concepts extracted from the commentaries of exegetes, while the practical part investigates how motivation-based civilization-building, as rooted in the Quran, is achieved. The main research question is: What is the conceptual model of a motivational utopia in the civilization-building of the Holy Quran? This study is classified as fundamental-developmental research, utilizing qualitative content analysis as its methodology. The entire Quran (as the population) was analyzed, identifying the themes related to the "conceptual model of a motivational utopia" (more than 2,700 verses). Then, through examining commentaries, open, axial, and selective coding was conducted. To present a comprehensive model, three core themes—causal, structural, and consequential—were identified after coding. The validity and reliability of this model were initially assessed by 17 experts, with the CVR and CVI values confirming the content validity of this conceptual model. The findings indicate that from the Quran’s perspective, society and civilization-building represent a utopia where the motivational system is established across various individual, familial, and social domains.

کلیدواژه‌ها English

utopia
Holy Quran
motivation
civilization-building
qualitative content analysis
قرآن کریم (فولادوند، مترجم).
آقاپیروز، علی.(1382). متغیّرهاى اساسى در انگیزش کارکنان از منظر اسلامى. روش‌شناسی علوم انسانی، 9(37)، 110-123.
احمدنیا آلاشتی، سیامک و همکاران.(1392). الگوی انگیزش انسان در سازمان از دیدگاه قرآن کریم. دوفصلنامۀ علمی‌پژوهشی مدیریت اسلامی، 21(2)، 1-36.
اسپالدینگ، چریل. ال.(1381). انگیزش در کلاس درس (محمد نائینیان و اسماعیل بیابانگرد، مترجم). رشد.
استراوس، ان سلم؛ و کربین، جولیت. (1394).مبانی پژوهش کیفی: فنون و مراحل تولید نظریۀ زمینه‌ای (ترجمۀ ابراهیم افشار، مترجم). نشر نی.
افلاطون، جمهور. (1374). ترجمۀ فؤاد روحانی. علمی و فرهنگی.
الوندی، محمدجواد.(1393). طراحی الگوی مفهومی معنویت از دید حضرت امام خمینی (ره) با توجه به توصیه‌های معنوی ایشان به دست‌اندرکاران دفاع مقدس. فصلنامۀ    مطالعات راهبردی بسیج، 17(6)، 5-25.
امینی، محمدحسین؛ بشیری، ابوالقاسم؛و ناروئی نصرتی، رحیم.(1397).عوامل و الگوی انگیزش از دیدگاه آیت‌الله مصباح یزدی؛ نگاهی تحلیلی‌روان شناختی. فصلنامۀ  روان‌شناسی و دین، 11(2)، 21-38.
انصاری رنانی، قاسم.(1381).نقدی بر نظریۀ سلسله‌مراتبی بودن نیازها در ایجاد انگیزش. مطالعات مدیریت بهبود و تحول، 9(33-34)،53-68. Dor: 20.1001.1.22518037.1381.9.33.34.3.8.68
اورعی یزدانی، بدرالدین. (1372). بررسی مقایسه‌ای انگیزش در فرهنگ غربی و فرهنگ اسلامی. دانش مدیریت، 4(23)، 5-14.
باردن، لورنس. (1374). تحلیل محتوا (ملیحه آشتیانی و محمد یمنی دوزی سرخابی، مترجم). دانشگاه شهید بهشتی.
بخشی، علی‌اکبر.(1380). مبانی انگیزش از دیدگاه اسلام. معرفت، 12(50)، 9-32.
بشیری، ابوالقاسم.(1393). نظریۀ انگیزش در اندیشۀ دینی. روان‌شناسی و دین، 7(2)، 39-60.
بنتهام، سوزان .(1384). روان‌شناسى تربیتى (اسماعیل بیابانگرد و على نعمتى، مترجم). نى.
پارسا، محمد.(1392). روان‌شناسی عمومی. آموزش و پرورش.
تبیک، محمدتقی و همکاران (1392).رابطۀ انگیزش دینی و خودشناسی با فضایل اخلاقی. مطالعات اسلام و روان‌شناسی، 7(12)، 153-148.
تبیک، محمدتقی.(1396). تبیین سازۀ انگیزش بر اساس منابع اسلامی، پژوهش‌نامۀ روان‌شناسی اسلامی، 3(7)، 3-27.
 تبیک، محمدتقی(1396). تبیین مدل عملکردی انگیزش بر اساس منابع اسلامی. مطالعات اسلام و روان‌شناسی، 13(24)، 63-93. Doi: 10.30471/PSY.2019.1616
ترک‌زاده، جعفر؛ و زینلی، فاطمه.(1391). بررسی مقایسه‌ای رویکردهای غربی و اسلامی به انگیزش؛ به سوی توسعۀ دانش بومی. مطالعات اسلام و روان‌شناسی، 1(2)، 7-30.
تمیمی آمدی، عبدالواحد‌بن‌محمد.(1366). غررالحکم ودرر الکلم. نشر مکتبة الاعلام الاسلامیة.
جاسبی، عبدالله.(1377). بررسی انگیزش در مدیریت اسلامی از دیدگاه دانشمندان اسلامی. آینده‌پژوهی مدیریت، 10(2)،5-32.
جوادی آملی، عبدالله.(1387). امام مهدی (عج) موجود موعود. اسراء.
حاجی‌صادقی، عبدالله.(1383). انسان کامل در اندیشۀ مطهری، قبسات، 8(30-31)، 163-186.
خداپناهی، محمدکریم.(1384). انگیزش و هیجان. سمت.
خمینی، روح الله.(1395).شرح چهل حدیث (اربعین حدیث). مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
دهخدا، علی اکبر. (1373). لغت‌نامه. دانشگاه تهران.
راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد. (1416ق). مفردات ألفاظ القرآن. دارالقلم.
رضایى، اکبر؛ و على‌اکبر سیف.(1384). نقش باورهاى انگیزشى، راهبردهاى یادگیرى و جنسیت در عملکرد تحصیلى. تعلیم و تربیت، 29(84)، 4385.
رمزگویان، غلامعلی؛ و شبانی، علی(1382)، مدل انگیزشی منابع انسانی از دیدگاه اسلام. مدیریت فردا، 1(3-4)، 153-164.
ساروخانی، باقر.(1388). روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
سوزان، بنتهام .(1401). روان‌شناسی تربیتی. رشد.
شاه‌سنی، شهرزاد.(1377). دادپرور دیار، آرمان‌شهر نظامی گنجوی. کیهان فرهنگی، 15(148)،32-35.
شجاعی، محمدصادق.(1395).انگیزش و هیجان (با نگرش به منابع دینی). پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
شجاعی، محمدصادق. (1386). نظریۀ نیازهای معنوی از دیدگاه اسلام و تناظر آن با نیازهای مزلو. مطالعات اسلام و روان‌شناسی، 1(1)، 87-116.
شجاعی، محمدصادق. (1397).روان‌شناسی در قرآن و حدیث. پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
سهروردی، شهاب‌الدین. (بی‌تا). آواز پر جبرئیل (در ضمن مجموعۀ مصنفات شیخ اشراق، ج3) (سیدحسین نصر، مصحح). پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
شولتز، دوان.(1384). نظریه‌های شخصیت (یوسف کریمی و همکاران، مترجم). نشر ارسباران.
فامیل روحانی، علی‌اکبر.(1394). قرآن زیرساخت تمدن اسلامی. دوفصلنامۀ اندیشۀ تمدنی اسلام، 1(1)، 84-93.
فیض کاشانی،ملامحسن.(1383). المحجة البیضاء. مؤسسۀ نشر اسلامی.
کلینى، محمد‌بن‌یعقوب.(1429ق). ‏کافی. دار الحدیث.
کاویانی، محمد.(1393). روان‌شناسی در قرآن (آموزه‌ها و مفاهیم). پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
کاویانی، محمد ؛ و محمدرضا کریمی (1390). منابع انگیزش اخلاقی با رویکرد تطبیقی بین دیدگاه علامه طباطبایی و مازلو. مطالعات اسلام و روان‌شناسی، 5(9). 79-104.
کاویانی، محمد.(1392). رویکردی جامع به مباحث انگیزش. مطالعات اسلام و روان‌شناسی، 7(13)، 67-93.
کریپندورف، کلوس.(۱۳۷۸).مبانی روش‌شناسی تحلیل محتوا (هوشنگ نائینی، مترجم). نی.
مجلسی، محمدباقر.(1365). بحار الانوار. دار الکتاب الاسلامی.
محمدپور، احمد.(1392). تجربۀه نوسازی (مطالعۀ تغییر و توسعه در هورامان با روش نظریۀ زمینه‌ای). جامعه‌شناسان.
محمدی مزروعی، حسین.(1385). تحلیل متون مدیریت اسلامی پیرامون انگیزش از منظر اسلام. علوم انسانی، 16(65)، 121-172.
محمدی‌مهر، غلامرضا.(1387). روش تحلیل محتوا (راهنمای عملی تحقیق). گنجینه.
مصباح یزدی، محمدتقی.(1384). قرآن‌شناسی. مؤسسۀ امام خمینی (ره).
مطلبی، مسعود ؛ و نادری، محمدمهدی.(1388) بررسی تطبیقی مفهوم آرمان‌شهر در اندیشۀ سیاسی اسلام، ایران و غرب. فصلنامۀ مطالعات سیاسی، 2(6)، 125-146.
مکارم، محمدحسن.(1377). مدینۀ فاضله در متون اسلامی. دفتر تبلیغات اسلامی.
مهرابی، امیرحمزه.(1386). انگیزش در اسلام؛ مدل حلقه‌های متداخل. فرهنگ مدیریت،6(17)،27-62.
نوری، نجیب‌الله .(1396). عوامل و ساختار انگیزش رفتار انسان در اندیشۀ علامه طباطبایی. فصلنامۀ روان‌شناسی و دین، 10(4)، 5-22.
نیک‌منش، ابراهیم .(1393). الگوی مفهومی، پیش‌نیاز طراحی الگوی اسلامی‌ایرانی خانواده. الگوی اسلامی‌ایرانی پیشرفت.
Attride-Stirling, J (2001). Thematic Networks: An Analytic Tool for Qualitative Research. Qualitative Research, 1(3),385-405.
Boyatzis, R. E (1998). Transforming qualitative information: thematic analysis and code development. Sage Braun, Virginia.
Braun, V, & Clarke, C (2006). Using thematic analysis in psychology. Edward Arnold (Publishers) Ltd.
Braun, V. & Clarke, V (2006). Using thematic analysis in psychology.Qualitative Research in Psychology, 3(2),77-101.
Tuckett, A. G (2005), “Applying thematic analysis theory to practice: a researcher’s experience”, Contemporary Nurse, No. 19, Pp. 75-87.
Cristancho, S. M., Goldszmidt, M., Lingard, L. and Watling, C (2018). “Qualitative Research Essentials for Medical Education”. Singapore Medical Journal, 59(12), pp. 622-627.
Donmoyer, R (2001). “Paradigm Talk Reconsidered”, V. Richardson (ed),Handbook of Research on Teaching, 4th Edition, p. 174-197, Washington, DC, American Educational Reseach Association
Tummers, L. & Karsten, N (2011), “Reflecting on the Role of Literature in Qualitative Public Administration Research: Learning From Grounded Theory”, Administration & Society, published online 24 August 2011.
Vali, K. S (2010), Women Leading in Silence in Papua New Guinea Higher Education, Master of Educational Leadership Thesis, University of Waikato, New Zealand.
Neondorf, K. A (2016). The Content Analysis Guidebook. Second edition. London: Sage Pub.
Wickham, M. & Woods, M (2005), “Reflecting on the Strategic Use of CAQDA.
Hsieh, Hsiu-fang, Shannon, Sarah E., (2005), "Three Approaches to Qualitative Content Analysis", Qual Health Res, vol.
Koenka, A (2020). Academic motivation theories revisited: An interactive dialog between motivation scholars on recent contributions,   underexplored issues, and future directions. Contemporary Educational Psychology, 61, Article Article 101831. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2019.101831
Jansen, T., Meyer, J., Wigfield, A., & Möller, J (2022). Which student and instructional variables are most strongly related to academic motivation in K-12 education? A systematic review of meta-analyses. Psychological Bulletin, 148(1-2), 1.‏
Amaro, H., Sanchez, M., Bautista, T., & Cox, R (2021). Social vulnerabilities for substance use: Stressors, socially toxic environments, and discrimination and racism. Neuropharmacology. 188, 108518.‏
Yan Zhang and Barbara M. Wildemuth, (2005), Qualitative Analysis of Content, 1-12, Retrieved from https://philpapers.org/rec/ZH
 

  • تاریخ دریافت 24 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 08 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 22 خرداد 1403
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1403