فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

راهبردهای تمدن‌ساز قرآن کریم با تأکید بر سورۀ یوسف (ع)

نوع مقاله : ترویجی

نویسندگان
مهدی نادی 1
سیدحسین فلاح زاده 2
محسن الویری 3
1 دکتری تاریخ تمدن اسلامی ، دانشکده تاریخ، دانشگاه باقرالعلوم (ع) ، قم، ایران.
2 دانشیار تاریخ، دانشکده تاریخ ، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران.
3 استاد تاریخ، دانشکده تاریخ، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران.
10.22034/jksl.2024.399354.1214
چکیده
انسان موجودی اجتماعی است و لازمۀ زیست اجتماعی او قوانین مدنی است که بخشی منبعث از عقل بشر و بخشی منبعث از وحی است. قصص قرآن نیز که هدف از نزول آن عبرت‌آموزی و نقش آن تمدن‌سازی است، رسالت بخش دوم را به عهده دارد. این پژوهش که با روش توصیفی‌تحلیلی سامان یافته، درصدد استخراج راهبردهای تمدن‌ساز قرآن بر مبنای قصۀ حضرت یوسف (ع) است. بنا بر یافته‌های تحقیق، راهبردهای تمدنی سورۀ یوسف در سه محور قابل شناسایی است که عبارت است از: راهبردهای تربیت نفس و خانواده و مدیریت سیاسی جامعه که ذیل این سه محور قرار دارد: محور اول شامل ترسیم نقش زندگی، کتمان سر، توسل و توکل به خدا،امانت‌داری، صبر و تقوا؛ محور دوم شامل مهر و عطوفت بین اعضای خانواده، شکیبایی بر ناملایمات فرزندان، ملاک نبودن برتری در توانمندی جسمی و عفو و گذشت؛ محور سوم شامل شایسته‌سالاری، عدالت اجتماعی، ارتباطات خارجی با محوریت اقتصادی، نظام گزینش کارگزاران و محوریت قانون. براین‌اساس، مؤلفه‌های جامعۀ متمدن، از ویژگی‌هایی نظیر شهروندان خودساخته، برخوردار از فضایل اخلاقی و انسانی، شکیبا در تعاملات خانوادگی و اجتماعی و عطوفت و پیوند عمیق، دور از تعصبات و زمینه‌ساز مدینۀ متمدنِ متدین مبتنی بر توحید و محوریت آن برخوردار خواهد بود. به‌علاوه حکمران جامعه‌ای با شهروندانِ فوق، برآیند آرای آن‌هاست و کارگزاران آن حکومت براساس شایسته‌سالاری، افرادی متخصص، متعهد و امانت‌دار هستند. حاکمیت آن نیز مبتنی بر قوانین الهی است و خیانت‌کار براساس عدالت و انصاف مجازات خواهد شد.

چکیده تصویری

راهبردهای تمدن‌ساز قرآن کریم با تأکید بر سورۀ یوسف (ع)
کلیدواژه‌ها
تمدن
تمدن اسلامی
راهبرد
قصص قرآن
قصۀ یوسف (ع)

موضوعات

عنوان مقاله English

Civilization-Building Strategies of the Holy Quran with Emphasis on Surah Yusuf (Joseph)

نویسندگان English

Mahdi Nadi 1
Seyyed Hossein Fallahzadeh 2
Mohsen Alviri 3
1 PhD in the History of Islamic Civilization, Faculty of History, Baqir al-Olum University, Qom, Iran.
2 Associate Professor of History, Faculty of History, Baqir al-Olum University, Qom, Iran.
3 Professor of History, Faculty of History, Baqir al-Olum University, Qom, Iran.
چکیده English

Human beings are social creatures, and their social life necessitates civil laws, which are partly derived from human reason and partly from divine revelation. The stories in the Quran, aimed at imparting lessons and playing a role in civilization-building, fulfill the second part of this necessity. This research, organized using a descriptive-analytical method, seeks to extract the civilization-building strategies of the Quran based on the story of Prophet Yusuf (Joseph). According to the findings of this study, the civilizational strategies in Surah Yusuf can be identified in three main areas: strategies for self and family education, and political management of society. These three areas include the following: 1. Self and Family Education Strategies   - Depicting the role of life   - Concealing secrets   - Resorting to and trusting in God   - Trustworthiness   - Patience and piety 2. Family Strategies   - Love and affection among family members   - Patience with children's adversities   - Not considering physical ability as a criterion for superiority   - Forgiveness and leniency. 3. Political Management Strategies   - Meritocracy   - Social justice   - Foreign relations with an economic focus   - Selection system of officials   - Centrality of law. Accordingly, the components of a civilized society include self-made citizens possessing moral and human virtues, patience in family and social interactions, deep compassion and connection, free from prejudices, and conducive to a civilized, devout city based on monotheism and its centrality. Additionally, the ruler of such a society is the outcome of the votes of these citizens, and the officials of that government are specialists, committed, and trustworthy individuals selected based on meritocracy. The governance is based on divine laws, and traitors are punished with justice and fairness.

کلیدواژه‌ها English

Civilization
Islamic Civilization
Strategy
Quranic Stories
Story of Yusuf (Joseph)
قرآن کریم.
آشوری، داریوش.(1381). تعریف‌ها و مفهوم فرهنگ. آگاه.
ابن‌کثیر، اسماعیل بن‌عمر.(2003م). قصص الانبیاء. ‌دار مکتبة الهلال‏‏.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم.(1414ق). لسان العرب. دار صادر.
ابن‌هشام.(۱۳۹۲). سیرۀ نبوی (مسعود انصاری، مترجم). نشر مولی.
احمدوند، علی‌محمد و همکاران.(1389ق). مروری برمدل‌های انتخاب راهبرد، نشریه مدیریت فردا، 9 (23)،116-107. 
ارسطو.(1337). سیاست (حمید عنایت، مترجم). علمی فرهنگی.
امیری، محمد؛ و صفری، علی آقا. (1401). برنامه‌ریزی تولیدی از منظر قرآن با تأکید بر الگوی مدیریتی حضرت یوسف (ع). قرآن و علم، 16 (31)،155-176. Doi:  10.22034/QVE.2023.7622  
بحرانى، هاشم بن‌سلیمان.(1416ق).‌‌ البرهان فی تفسیر القرآن‌. بنیاد بعثت‌.
 برزویی، فاطمه. (1394). بررسی مبانی زندگی اجتماعی از منظر قرآن کریم، [پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد منتشرنشده]. دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم.
بى‏آزار شیرازى، عبدالکریم. (1380). باستان شناسى و جغرافیاى تاریخى قصص قرآن. دفتر نشر فرهنگ اسلامى‏.
پاینده، ابوالقاسم .(1376). تاریخ سیاسى اسلام. نشرجاویدان.
جوادی آملی، عبدالله.(1378). معرفت‌شناسی در قرآن. اسرا.
جوادی آملی، عبدالله.(1385). تسنیم. اسرا.
حویزى، عبدعلى بن ‌جمعه‏.(1415ق). تفسیر نور الثقلین. اسماعیلیان‏.
الدر، جان.(1335ق). باستان‌شناسی کتاب مقدس (سهیل آذری، مترجم). نور جهان.
دروزة، محمد عزة.(1421ق). التفسیر الحدیث: ترتیب السور حسب النزول. ‌دار الغرب الإسلامی‏.
دهخدا، علی‌اکبر.(1377). لغت‌نامۀ دهخدا. دانشگاه تهران.
دیباجی، محمدعلی.(1387).پیامبران دولتمرد. پاتوق کتاب.
راغب اصفهانى، حسین بن‌محمد.(1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. ‌دار الشامیة‏.
رستمی گرازان، فرشته .(1393). تمدن اسلامی و راه‏های تحقق آن در قرآن و روایات. [پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد منتشرنشده]. دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم.
 رضایی، فریدون.(1393). مبانی نظری تمدن اسلامی در قرآن و حدیث. هشتمین همایش بین‌المللی پژوهش‌های قرآنی.
سعیدی روشن، محمدباقر.(1393). شاخص‏های تمدن اسلامی براساس آموزه‏های قرآنی، آموزه‌های قرآنی. 11(2)، 61-82.
سلیمانی، زهرا؛و منتظرالقائم، اصغر.(1393) .تمدن‌سازی انبیاء ابراهیمی، مدیریت اقتصادی و عدالت اجتماعی با تأکید بر حکومت حضرت یوسف (ع). معرفت ادیان،5(2)، 7-22.
سیوطى، عبدالرحمن بن ‌ابى‏بکر.(1404ق‏). الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور. کتابخانۀ عمومى آیت‌الله مرعشى نجفى.
شاو، برنارد.(1351). اسلام دین آیندۀ جهان (سیدهادى خسروشاهى، مترجم). نسل جوان.
صدوق، محمد بن ‌علی بن ‌بابویه.(1413ق). من لا یحضره الفقیه. دفتر انتشارات اسلامى.
طباطبایی‌، محمدحسین. (1390). المیزان فی تفسیر القرآن‌. موسسة الأعلمی للمطبوعات.
طباطبایی‌، محمدحسین.(1387). تفسیر المیزان‌ (سید محمدباقر موسوی همدانی، مترجم). دفتر تبلیغات اسلامی.
طبرسی، فضل بن‌ حسن.(1372). مجمع البیان‌ فی تفسیر القرآن. ناصرخسرو.
طبری، محمد بن‌ جریر. (1375). تاریخ طبری؛ تاریخ الرسل والملوک (ابوالقاسم پاینده، مترجم). اساطیر.
طبری، محمد بن‌ جریر.(1412ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن. دار المعرفة.
قراملکی، احد فرامرز. (1379). روش‌شناسی مطالعات دینی. دانشگاه رضوی.
قطب راوندى، سعید بن ‌هبة‏الله.(1430ق‏). قصص الانبیاء. مکتبة العلامة المجلسی.
قطب، سید.(1425ق). فی ظلال القرآن. دار الشروق.
کتاب مقدس(عهد عتیق و عهد جدید). (بی‌تا). (فاضل‌خان همدانی، مترجم). اساطیر.
کلینی، محمد بن‌یعقوب .(1407ق). کافی. ‌دار الکتب الإسلامیة.
معرفت‌، محمدهادی.(1379). تاریخ قرآن‌. التمهید.
ولایتی، علی‌اکبر.(1384). پویایی فرهنگ و تمدن اسلام و ایران. نشر وزارت خارجه.
 
Refrences
The Holy Quran.
Ahmadvand, A. M.; Qazizadeh, S. Z. M. R. (2010). A Review of Strategic Models of Decision Making. Management Tomorrow Journal, 9(23), 107-116. [in Persian]
 Amiri, M., & Safari, A. A. (2023). The Production Planning from the Perspective of the Quran with an Emphasis on the Management Model of Hazrat Yusuf (A.S.). THe Qur'an And Science, 16(31), 155-176. doi: 10.22034/QVE.2023.7622. [in Persian]
Aristotle. (1958). Politics (Translated by Hamid Enayat). Scientific and Cultural Publications. [in Persian]
Āshūrī, D. (2002). Definitions and Concepts of Culture. Agah Publications. [in Persian]
Baḥrārnī, H. S. (1995). Al-Burhān fī Tafsīr al-Quran. Bonyad Beasat. [in Arabic]
Biazar Shirazi, A. K. (2001). Archaeology and Historical Geography of Quranic Narratives. Farhang-e Eslami Publishing House. [in Persian]
Borzooie, F. (2015). Investigation of the Social Life Foundations from the Perspective of the Holy Quran (Unpublished Master's Thesis). University of Sciences and Culture of the Quran. [in Persian]
Darwazah, M. I. (2000). al-Tafsīr al-Ḥadīth: Arrangement of Surahs According to Revelation Order. Dar al-Gharb al-Islami. [in Arabic]
Dehkhoda, A. A. (1998). Dehkhoda Dictionary. University of Tehran. [in Persian]
Dibaji, M. A. (2008). Statesmen Prophets. Patogh Ketab.
Elder, J. (1956). Archaeology and the Bible (Translated by Soheil Azari). Noor-e Jahan. [in Persian]
Ḥuwayzī A. A. J.. (1994). Tafsīr Nūr al-Thaqalayn. Ismailian Publications. [in Arabic]
Ibn Hishām. (2013). Biography of the Prophet (Translated by Masoud Ansari). Mowla Publications. [in Arabic]
Ibn Kathīr, I.U. (2003). Stories of the Prophets. Dar Al-Hilal Library. [in Arabic]  
Ibn Manẓūr, M.M. (1993). Lisān al-‘Arab. Dar Sader. [in Arabic]
Javadi Amoli, A. (1378). Epistemology in the Quran. Esra Publications. [in Persian]
Javadi Amoli, A. (2006). Tasnīm. Esra Publications. [in Persian]
Kulaynī, M. Y. (1987). Al-Kāfī. Dar al-Kutub Al-Islamiyah. [in Arabic]
Marefat, M. H. (2000). History of the Quran. Al-Tamhid. [in Persian]
Payandeh, A. (1997). Political History of Islam. Javidan Publications. [in Persian]
Qaramalki, A. F. (2000). Methodology of Religious Studies. Ferdowsi University. [in Persian]
Qutb Rāwandī, S. H. (2008). Stories of the Prophets. Maktabat Al-Alame Al-Majlisi. [in Arabic]
Qutb, S. (2009). Fī Ẓilāl al-Quran. Dar al-Shorouk. [in Arabic]
Raghib Isfahani, H. M. (1991). Vocabulary of Quranic Words. Dar al-Shamia. [in Arabic]
Rezai, F. (2014). Theoretical Foundations of Islamic Civilization in the Quran and Hadith. Eighth International Conference on Quranic Research. [in Persian]
Rostami Gorazan, F. (2014). Islamic Civilization and Its Realization Paths in the Quran and Narratives (Unpublished Master's Thesis). University of Sciences and Culture of the Quran. [in Persian]
Ṣadūq, M. A. B. (1992). Man Lā Yahduruhu al-Faqīh. Islamic Publications Office. [in Arabic]
Saiedi Roshan, M. B. (2014). Indices of Islamic Civilization Based on Quranic Teachings. Quranic Teachings, 11(2), 61-82. [in Persian]
Shaw, B. (1975). Islam: The Future Religion of the World (Translated by Seyyed Hadi Khosrowshahi). Nasl-e Javan. [in Persian]
Suleimani, Z.; Montazer al-Qa'im, A. (2014). Civilization-building of Abrahamic Prophets, Economic Management, and Social Justice with Emphasis on the Rule of Prophet Joseph (Unpublished Master's Thesis). Ma'arif-e Adyan. [in Persian]
Suyūṭī, A. R. A. B. (1983). Al-Durr al-Manthūr fī al-Tafsīr bi al-Ma’thūr. Ayatollah Marashi Najafi Library. [in Arabic]
Ṭabarī, M. J. (1991). Jāmi' al-Bayān fī Tafsīr al-Quran. Dar al-Ma'arifah. [in Arabic]
Ṭabarī, M. J. (1996). History of Tabari; History of Prophets and Kings (Translated by Abolqasem Payandeh). Asatir. [in Arabic]
Ṭabarsī, F. Ḥ. (1993). Majma al-Bayān fī Tafsīr al-Quran. Naser Khosrow. [in Arabic]
Ṭabāṭabāī, M. Ḥ. (2008). Tafsīr al- Mīzān (Translated by Seyyed Mohammad Baqir Mousavi Hamedani). Office of Islamic Propaganda. [in Persian]
Ṭabāṭabāī, M. Ḥ. (2011). Al-Mīzān fī Tafsīr al-Quran. Al-Alami Institute for Publications. [in Arabic]
The Holy Scriptures (Old Testament and New Testament). (N.d.). (Translated by Fazl Khan Hamedani). Asatir. [in Persian]
Velayati, A. A.. (2005). The Dynamics of Islamic and Iranian Culture and Civilization. Ministry of Foreign Affairs Publishing. [in Persian]
 

  • تاریخ دریافت 12 تیر 1402
  • تاریخ بازنگری 24 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش 03 اردیبهشت 1403
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1403