فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

جُستاری در کاربست روش نظام‌واره‌ای تنزیلی در استخراج علوم انسانی قرآن‌بنیان (مطالعۀ موردی سوره‌های علق و بقره)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم قرآنی کرمانشاه ،دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران.
2 استادیار زبان و ادبیات عرب، دانشکده علوم قرآنی کرمانشاه ،دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران.
چکیده
قرآن کریم یک نظام‌وارۀ معرفتی بی‌همتاست؛ بدین‌معنا که تمام بخش‌ها و اجزای آن با هم مرتبط است و در سیر نزول سوره‌ها به ترتیبی خاص و پی‌درپی نازل شده است و گام‌به‌گام انسان‌ها را در تمام عرصه‌های موردنیاز، تربیت و هدایت می‌کند. امروزه هرگونه تفسیر و پژوهش در قرآن کریم به ترتیب نزول، «روش تنزیلی» نامیده می‌شود. آنچه با نظر به تحولات اجتماعی و نیازهای انسان‌ها در عصر حاضر ضروری به نظر می‌رسد، لزوم استخراج علوم انسانی قرآن‌بنیان است که در به‌کارگیری روش‌ها با موانعی روبه‌رو بوده است. مسئلۀ اصلی در پژوهش حاضر پی‌جویی نوآوری در ترسیم روش‌ها با جُستاری در شناخت جایگاه و کاربست روش نظام‌واره‌ای تنزیلی در استخراج علوم انسانی قرآن‌بنیان است. این پژوهش با روش توصیفی‌تحلیلی، دو سورۀ علق و بقره را به‌عنوان نخستین سورۀ مکی و نخستین سورۀ مدنی بررسی کرده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد، کاربست نگاه نظام‌واره‌ایِ تنزیلی می‌تواند به‌عنوان روش و تحولی نو در استخراج علوم انسانی قرآن‌بنیان به شمار آید. در این رویکرد، سورۀ علق، به‌عنوان نخستین سورۀ نازل‌شده، معارفی چون راهکارهایی نو در دعوت و تبلیغ دینی، مراحل تربیت دینی، ابتنای قرآن کریم بر معرفت‌بخشی و ابهام‌زدایی را ارائه کرده است؛ همچنان‌که از سورۀ بقره، به‌عنوان نخستین سورۀ مدنی، معارفی مانند انسجام‌بخشی به جامعۀ نبوی، راهبری ترقی‌ساز جامعۀ نبوی، شناخت دقیق جامعۀ نوپای دینی و پیشگیری از فعال شدن گسست‌های اجتماعی قابل استخراج است.

چکیده تصویری

جُستاری در کاربست روش نظام‌واره‌ای تنزیلی در استخراج علوم انسانی قرآن‌بنیان (مطالعۀ موردی سوره‌های علق و بقره)
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

An Inquiry into the Application of the Systematic Sequential Descending Method in Extracting Quran-Based Human Sciences (Case Study of Surahs Al-‘Alaq and Al-Baqarah)

نویسندگان English

Majid Chehri 1
Masoud Eghbali 2
1 Assistant Professor, Department of Quranic Sciences and Hadith, Faculty of Quranic Sciences, Kermanshah, University of Quranic Sciences and Teachings, Qom, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Quranic Sciences, Kermanshah, University of Quranic Sciences and Teachings, Qom, Iran.
چکیده English

The Holy Quran is a unique epistemological system, meaning that all its parts and components are interconnected and were revealed in a specific and sequential order. This progressive revelation guides and educates humans in all necessary aspects. Today, any interpretation and research of the Holy Quran following the order of revelation is called the "revelatory method." Given the social changes and human needs in the contemporary era, it is essential to extract Quran-based human sciences, which has faced certain obstacles in the application of methods. The primary issue in this research is exploring innovations in method design through an inquiry into the systematic revelatory method's role and application in extracting Quran-based human sciences. Using a descriptive-analytical approach, this study examines Surahs Al-‘Alaq and Al-Baqarah, the first revealed Meccan and Medinan Surahs, respectively. The results indicate that applying the systematic revelatory approach can be considered a novel method in extracting Quran-based human sciences. In this approach, Surah Al-‘Alaq, as the first revealed Surah, offers insights such as new strategies in religious invitation and preaching, stages of religious education, and the Quran’s foundation on knowledge and clarity. Similarly, from Surah Al-Baqarah, as the first Medinan Surah, insights such as unifying the prophetic community, guiding the community’s progress, understanding the nascent religious society, and preventing the activation of social divisions can be extracted.

کلیدواژه‌ها English

Holy Quran
Systematic Approach
Order of Revelation
Quran-Based
Surah Al-‘Alaq
Surah Al-Baqarah
 قرآن کریم.(فولادوند، مترجم).
ابن‌عاشور، محمد الطاهر. (بی‌تا). التحریر والتنویر. الدار التونسیة للنشر والدار الجماهیریة للنشر والتوزیع والإعلان.
ابن‌قتیبه، عبدالله بن مسلم. (بی‌تا). تفسیر غریب القرآن. مکتبة الهلال.
ابن‌کثیر، ابوالفداء اسماعیل.(1408ق). البدایة والنهایة (علی شیری، محقق). دار احیاء التراث العربی.
ابن‌کثیر، ابوالفداء اسماعیل. (1422ق). تفسیر الوسیط. دار الفکر.
 ابن‌منظور، محمد بن مکرم.(1414ق). لسان العرب. دار صادر.
ازهری، محمد بن احمد. (1412ق). تهذیب اللغة. دار احیاء التراث العربی.
العلی،صالح احمد.(1391). دولت رسول خدا (ص) (هادی انصاری، مترجم). پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
برزگر، ابراهیم. (1392). تاریخ تحول دولت در اسلام و ایران. سمت.
بهجت‌پور، عبد الکریم. (1395). همگام با وحی. انتشارات سبط النبی.
بهجت‌پور، عبد الکریم. (1389). درآمدی بر اصول تحول فرهنگی. مؤسسه بوستان کتاب.
بهجت‌پور، عبد الکریم. (1392). تفسیر به ترتیب نزول مبانی اصول قواعد و فوائد. سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
بهجت‌پور، عبد الکریم. (1393). مهارت‌های بیان تفسیر. انتشارات تمهید.
بهجت‌پور، عبد الکریم. (1394). شناخت نامه تنزیلی سوره‌های قرآن کریم. نشر تمهید.
جوادی آملی، عبد الله.(1386). قرآن در قرآن. مرکز نشر إسراء.
جوهری، اسماعیل بن حماد.(1426ق). الصحاح. انتشارات دارالعلم للملایین.
حویزی، محمد الکرمی. (1402ق). التفسیر لکتاب الله المنیر.المطبعة العلمیة.
 رشید رضا، محمد. (1432ق). تفسیر المنار. دار احیاء التراث العربی.
رضائی اصفهانی، محمد علی.(1390). علوم قرآن 2 : اعجاز قرآن در علوم طبیعی و انسانی. انتشارات بین‌المللی المصطفی.
رضائیان، علی. (1384). تجزیه و تحلیل و طراحی سیستم. انتشارات سمت.
زحیلی، وهبة بن ‌مصطفی. (1411ق). التفسیر المنیر فی العقیدة والشریعة والمنهج. دار الفکر.
زرقانی، محمد عبد العظیم. (بی‌تا). مناهل العرفان فی علوم القرآن. مکتبة التوفیقیة.
زرکشی، بدر الدین محمد. (1410ق)، البرهان فی علوم القرآن. دار المعرفة.‏
سید قطب. (1415ق). فی ظلال القرآن. دار الشروق.
سیوطی، جلال الدین.(بی‌تا). الإتقان فی علوم القرآن. دار الکتاب العربی.‏
شرف الدین جعفر. (1420ق). الموسوعة القرآنیة خصائص السور. دار التقریب بین المذاهب الاسلامیة.
صدر، محمدباقر.(1428ق). المدرسة القرآنیة. مرکز البحاث والدراسات الاسلامیة للشهید الصدر.
طباطبایی، محمدحسین.(1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن. دفتر انتشارات اسلامى جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
طریحی، فخر الدین بن محمد. (1375). مجمع البحرین. انتشارات مرتضوی.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (1410ق). کتاب العین. نشر هجرت.
فیروزآبادی، مجد الدین. (بی‌تا). بصائر ذوی التمییز فی لطائف کتاب الله العزیز. المکتبة العلمیة.
قرشی، علی‌اکبر. (1377). تفسیر احسن الحدیث. بنیاد بعثت.
کلینی، محمد بن یعقوب.(1407ق). الکافی (علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، محقق). دار الکتب الاسلامیة.
گلشنی، مهدی. (1377). از علم سکولار تا علم دینی. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
مجلسی، محمدباقر. (بی‌تا). مرآة العقول. بی‌نا.
محمود شحاته، عبدالله.(1368). اهداف و مقاصد قرآن کریم (سید محمدباقر حجتی، مترجم). دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
مدرسی، محمدتقی. (1406ق). من هدی القرآن. دار الهدی.
مراغی، احمد مصطفی.(بی‌تا). تفسیر المراغی. دار احیاء التراث العربی.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1385). قرآن شناسی. مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
معرفت، محمدهادی. (1429ق). التمهید فی علوم القرآن. انتشارات تمهید.
مکارم شیرازی، ناصر و همکاران.(1374). تفسیر نمونه. دار الکتب العلمیة.
ناس، جان بایر.(1382). تاریخ جامع ادیان (علی‌اصغر حکمت، مترجم). شرکت انتشارات علمی فرهنگی.
نجفی خمینی، محمدجواد.(1379). تفسیر آسان. انتشارات اسلامیه.
واحدی، علی بن احمد.(1411ق). أسباب نزول القرآن. دار الکتب العلمیة.
یوسفی غروی، محمدهادی.(1417ق). موسوعة التاریخ الاسلامی. مجمع الفکر الاسلامی.
 
 
Refrences
Holy Quran. (Fooladvand, Translator). [in Persian]
Al-Ali, S. A. (2012). The State of the Prophet (PBUH) (Hadi Ansari, Translator). Research Institute of Hawzah and University. [in Persian]
Al-Azhari, M. A. (1992). Tahdhīb al-Lugha. Dar Ihya al-Turath al-Arabi. [in Arabic]
Bahjattpour, A. (2010). An Introduction to the Principles of Cultural Transformation. Bustan-e-Ketab Institute. [in Persian]
Bahjattpour, A. (2013). Tafsir in Order of Revelation: Foundations, Principles, Rules, and Benefits. Islamic Thought and Culture Research Institute Publications. [in Persian]
Bahjattpour, A. (2014). Skills in Interpretation. Tamhid Publications. [in Persian]
Bahjattpour, A. (2015). The Chronological Order of the Descendence of the Surahs of the Holy Quran. Tamhid Publishing. [in Persian]
Bahjattpour, A. (2016). Along with the Revelation. Sebt al-Nabi Publications. [in Persian]
Barzegar, E. (2013). History of State Transformation in Islam and Iran. SAMT. [in Persian]
Farāhīdī, K. A. (1989). Kitāb al-‘Ain. Hijrat Publishing. [in Arabic]
Firouzābādī, M. D. (n.d.). Basāir Dhawī al-Tamīz fī Laṭā'if Kitāb Allah al-Azīz. Al-Matba'a al-Ilmiya. [in Arabic]
Golshani, M. (1998). From Secular Science to Religious Science. Institute for Humanities and Cultural Studies. [in Persian]
Ḥuwayzī, M. al-K.. (1982). Tafsīr Likitābillāh al-Munīr. Al-Matba'a al-Ilmiya. [in Arabic]
 Ibn ‘Āshur, M. T. (n.d.). Al-Taḥrīr wa Al-Tanwīr. Tunisian Publishing House and Jamahiriya Publishing House for Distribution and Advertising. [in Arabic] 
Ibn Kathīr, I. (1987). Al-Bidāya wa'l-Nihāya (Ali Shiri, Investigator). Dar Ihya al-Turath al-Arabi. [in Arabic]
Ibn Kathīr, I. (1988). Tafsīr al-Wasīṭ. Dar al-Fikr. [in Arabic]
Ibn Manẓūr, M. M. (2001). Lisān al-‘Arab. Dar Sader. [in Arabic]
Ibn Quṭaybah, A. M.. (n.d.). Tafsīr Gharīb al-Qur'an. Al-Hilal Library. [in Arabic]
Javadī ‘Āmulī, A. (2007). Quran in Quran. Esra Publishing Center. [in Persian]
Jawhari, I. H. (2005). Al-Ṣiḥāḥ. Dar al-Ilm Lilmalayin Publications. [in Arabic]
Kulaynī, M. Y. I. (1986). Al-Kāfī (Ali Akbar Ghafari and Muhammad Akhundi, Investigators). Dar al-Kutub al-Islamiyya. [in Arabic]
Mahmoud Shehata, A. (1989). Objectives and Purposes of the Holy Quran (Seyed Mohammad Bagher H. , Translator). Islamic Culture Publishing Office. [in Persian]
Majlisi, M. B. (n.d.). Mir'āt al-Uqūl. No Publisher. [in Arabic]
Makarem Shirazi, N. et al, (1995). Tafsir Nemuneh. Dar al-Kutub al-Ilmiyya. [in Persian]
Marāghī, A. M. (n.d.). Tafsīr al- Marāghī. Dar Ihya al-Turath al-Arabi. [in Arabic]
Ma'refat, M. H. (2008). Al-Tamhīd fi ‘Ulūm al-Quran. Tamhid Publications. [in Arabic]
Mesbah Yazdi, M. T. (2006). Quranology. Imam Khomeini Educational and Research Institute. [in Persian]
Modarresi, M. T. (1986). Min Huāa al-Quran. Dar al-Huda. [in Arabic]
Najafi Khomeini, M. J. (2000). Easy Interpretation. Islamic Publishing. [in Persian] .
Noss, J. B. (2003). Comprehensive History of Religions (Ali Asghar Hekmat, Translator). Scientific and Cultural Publishing Company. [in Persian]
Qurashī, A. A. (1998). Tafsīr Aḥsan al-Ḥadīth. Be'sat Foundation. [in Persian]
Rashid Riḍā, M. (2011). Tafsir al-Minār. Dar Ihya al-Turath al-Arabi. [in Arabic]
Rezaei Esfahani, M. A. (2011). Quranic Sciences 2: The Miracle of the Quran in Natural and Human Sciences. International Publications of Al-Mustafa. [in Persian]
Rezaeian, A. (2005). Systems Analysis and Design. SAMT Publications. [in Persian]
Sadr, M. B. (2007). The Quranic School. Center for Islamic Research and Studies of Martyr Sadr. [in Arabic]
Sayyid Quṭb. (1994). Fi Ẓilāl al-Quran. Dar al-Shorouk. [in Arabic]
Sharaf D. J. (1999). The Quranic Encyclopedia: Characteristics of the Surahs. Dar al-Taqreeb Bayn al-Madhahib al-Islamiyya. [in Arabic]
Suyūṭī, J. D. (n.d.). Al-Itqān fi ‘Ulūm al-Quran. Dar al-Kitab al-Arabi. [in Arabic]
Țabāṭabāī, M. H. (1996). Al-Mīzān fī Tafsīr al-Quran. Islamic Publications Office of the Society of Seminary Teachers of Qom. [in Arabic]
Țurayḥī, F. D. M. (1996). Majma al-Baḥrain. Mortazavi Publications. [in Arabic]
Wahidi, A. A. (1995). Asbab Nuzul al-Quran. Dar al-Kutub al-Ilmiyya. [in Arabic]
Yousefi Gharavi, M. H. (1996). Islamic History Encyclopedia. Islamic Thought and Culture Institute [in Persian] .
Zarkashī, B. M. (1989). Al-Burhān fi ‘Ulūm al-Quran. Dar al-Ma'rifa. [in Arabic]
Zarqānī, M. A. A. (n.d.). Manāhil al-‘Irfān fi ‘Ulūm al-Quran. Al-Tawfiqiya Library. [in Arabic]
Zuhaylī, W. M. (1991). Al-Tafsīr al-Munīr fi al-Aqīdah wa al-Sharia wa al-Manhaj. Dar al-Fikr. [in Arabic]
 
 

  • تاریخ دریافت 22 مرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 17 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 22 اسفند 1402
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1403