تأثیر فرهنگ‌سازی با تکیه بر سنت‌های الهیِ موجود در آیۀ ۷ سورۀ ابراهیم، بر ایجاد نشاط و امید در جامعه

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی و حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان)، اصفهان، ایران

2 استادیار گروه زبان انگلیسی دانشگاه باقرالعلوم(ع)

3 دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی ، دانشگاه آزاداسلامی واحد اصفهان (خوراسگان)، اصفهان ، ایران

چکیده

ایجاد روحیۀ نشاط و امید در جامعه، ضمن فواید گوناگون، موجب می‌شود مردم با انرژی مضاعف تلاش کنند و در سایۀ این فعالیت‌های پرشور، پیشرفت همه‌جانبه در عرصه‌های مختلف حاصل شود. اکنون سؤال این است که چگونه نشاط و امید را در جامعه ایجاد کنیم و سطح آن را ارتقا دهیم؟ در این تحقیق با روش توصیفی‌تحلیلی، آیۀ ۷ سورۀ ابراهیم بررسی و معلوم شد که این آیه حاکی از دو سنت الهی در رابطه با آثار شکرگزاری و کفران نعمت است. روحیۀ شکرگزاری و دوری از کفران، عاملی بی‌بدیل در ایجاد و ارتقای سطح امید، شادی، شور و تکاپو، تلاش، قدرشناسی و مثبت‌نگری است. هدف این تحقیق، اثبات این مدعاست که سنن الهی این آیه با توجه به ویژگی‌هایش‌، پیامی دارد که موجب می‌شود فرهنگ‌سازی عمومی طبق آن، نقش چشمگیری در ایجاد روحیۀ شکر و دوری از کفران و در‌نتیجه، گسترش نشاط و امید در جامعه داشته باشد. در این راستا، پس از تعریف سنت‌ها و بررسی ویژگی‌های آن‌ها، به اثبات وجود دو سنت در آیۀ ۷ سورۀ ابراهیم پرداخته شده است؛ سپس تأثیر هریک از ویژگی‌های این دو سنت بر تبلور روحیۀ شکر و دوری از کفران بررسی گردید. در ادامه اثر این روحیه در ایجاد نشاط و امید مورد توجه قرار گرفت و در‌نهایت، با الهام از روش فرهنگ‌سازی قرآن، چگونگی فرهنگ‌سازی عمومی طبق پیام این آیه تبیین گردید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Cultural Impact Emphasizing Divine Traditions in Verse 7 of Surah Ibrahim on Promoting Joy and Hope in Society

نویسندگان [English]

  • Fatemeh Khashei 1
  • Mahdi Habibollahi 2
  • Mohammad Reza Shamshiri 3
1 Ph.D. student in Quran and Hadith Sciences, Faculty of Humanities and Law, Islamic Azad University, Isfahan (Khorasgan) Branch, Isfahan, Iran.
2 Assistant Professor, English Language Department, Baqir Al-Ulum University
3 Associate Professor, Department of Philosophy and Islamic Theology, Islamic Azad University, Isfahan (Khorasgan) Branch, Isfahan, Iran.
چکیده [English]

Fostering a spirit of joy and hope in society, with its diverse benefits, leads people to exert efforts with multiplied energy, resulting in comprehensive progress in various fields. The question now arises: how can we create and enhance enthusiasm and hope in society? This research, using a descriptive-analytical method, examines verse 7 of Surah Ibrahim, revealing two divine traditions related to the effects of gratitude and ingratitude for blessings. The spirit of gratitude and avoidance of ingratitude are indispensable factors in creating and elevating levels of hope, happiness, enthusiasm, effort, self-esteem, and positivity. The goal of this research is to demonstrate that the divine traditions in this verse, considering their characteristics, convey a message that can significantly contribute to cultivating a general culture based on them, playing a substantial role in fostering gratitude and avoiding ingratitude, consequently spreading joy and hope in society. Following the definition of traditions and an examination of their characteristics, the existence of two traditions in verse 7 of Surah Ibrahim is established. Subsequently, the impact of each feature of these two traditions on the development of a spirit of gratitude and avoidance of ingratitude is explored. The influence of this spirit on creating joy and hope is then highlighted. Finally, inspired by the Quranic cultural approach, the general cultural process based on the message of this verse is elucidated.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Divine Traditions
  • Cultural Impact
  • Joy
  • Gratitude
  • Ingratitude for Blessings
قرآن‌کریم، ترجمۀ ناصر مکارم‌ شیرازی.
منابع فارسی
ابراهیمی‌کیاپی، هادی، زرنگار، احمد، زارعی، حدیثه(۱۳۹۹ش). تأویل سنت‌های‌الهی در قرآن، پژوهشنامه تأویلات قرآنی، 2(۴)، ۷۹-۱۰۳.
ابن‌شعبه‌حرانى، حسن‌بن‌على‏ (۱۴۰۴ق). تحف العقول‏، تصحیح علی‌اکبر غفاری، قم: جامعه‌مدرسین.
امین، سیده‌نصرت (بانوی اصفهانی) (۱۳۶۱ش). مخزن‌العرفان‌فی‌تفسیرالقرآن، تهران: نهضت‌زنان‌مسلمان.
آقاجانی، نصرالله (۱۳۹۳ش). ویژگی‌ها و انواع سنت‌های‌الهی در تدبیر جوامع، اسلام و مطالعات اجتماعی، ۳ (۳)، ۳۲-۶۰.
آقایی‌زاده‌ترابی، احمد (۱۳۸۷ش). قرآن و مهندسی فرهنگی، پژوهش‌های قرآنی، ۱۴ (۵۵-۵۴) ، ۴-۲۳.
تمیمی‌آمدی، عبدالواحدبن‌محمد (۱۳۶۶ش). غررالحکم و دررالکلم، تحقیق سیدمهدی رجایی ، قم: دفترتبلیغات اسلامی‌حوزه‌علمیه.
جان‌نثاری، حسینعلی، واعظی، سیدحسین (۱۳۹۸ش). نقش الگوهای اخلاقی در تربیت اجتماعی از منظر قرآن‌کریم، علوم قرآن و حدیث، ۵۱( ۲)، ۷۵-۹۶.
حامدمقدم، احمد (۱۳۸۳ش). سنت‌های‌اجتماعی در قرآن‌کریم، مشهد: بنیادپژوهش‌های‌اسلامی‌آستان‌قدس‌رضوی، چاپ پنجم.
حبیبی، محسن، تیموری، شهناز(۱۳۹۷ش). سنت‌های‌الهی در باب ظهور و سقوط تمدن‌ها از نظر علامه‌طباطبائی، اندیشه علامه‌طباطبائی، ۵ (۸)، ۷-۴۱.
رجبی، علی‌اصغر، تهامی، مرتضی(۱۴۰۰ش). سنت‌های‌الهی حاکم بر حرکت تاریخ از منظر قرآن و نهج‌البلاغه، فصلنامه علمی‌پژوهشی تاریخ اسلام، ۲۲ (۲)، ۷۵-۱۱۰.
شریف‌الرضى، محمدبن‌حسین (۱۳۸۸ش).نهج‌البلاغه، ترجمۀ ناصر مکارم شیرازی، قم: امام علی‌بن‌ابی‌طالب(ع)، چاپ ششم.
صدر، سیدموسی(۱۳۸۷ش). قرآن و شیوه‌های اصلاح فرهنگ، پژوهش‌های قرآنی، 14 (۵۵-۵۴)، ۲۶-۵۵.
طباطبایی، محمّدحسین (۱۳۸۶ش). تفسیر‌المیزان‌، ترجمۀ سید محمدباقرموسوی ‌همدانی، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ بیست و دوم.
طبرسی، فضل‌بن‌حسن (۱۳۷۲ش). مجمع‌البیان فی تفسیرالقرآن، ترجمۀ فضل الله یزدی‌طباطبایی، تهران: ناصرخسرو.
طیب، سیدعبدالحسین (۱۳۷۸ش). اطیب‌البیان فی تفسیرالقرآن، تهران: انتشارات‌اسلام.
کلینی، محمدبن‌یعقوب‌بن‌اسحاق (۱۴۰۷ق). الکافی(ط- الإسلامیة)،تحقیق علی اکبر غفاری، تهران: دارالکتب‌الإسلامیه.
مرادخانی تهرانی، احمد (۱۳۸۶ش). سنت‌های اجتماعی الاهی در قرآن، قم: مرکز جهانی علوم‌اسلامی، چاپ اول.
مشتاق‌مهر، علی، حسینی‌زاده، سید‌عبدالحمید (۱۳۹۵ش). حکمت تکرار آیات در قرآن‌مجید، تفسیرپژوهی، ۳ (۵) ، ۱۴۵-۱۷۶.
مصطفوی، حسن (۱۳۸۰ش). تفسیر روشن، تهران: مرکز نشرکتاب.
مطهری، مرتضی (۱۳۷۸ش). جامعه و تاریخ (مقدمه‌ای بر جهان‌بینی‌اسلامی)، تهران: صدرا.
----------- (۱۳۸۶ش). عدل الهی، تهران ، صدرا.
----------- (بی‌تا). مجموعه آثار استادشهیدمطهری، تهران: صدرا.
مکارم‌ شیرازی، ناصر و همکاران (۱۳۷۹ش). تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب‌الاسلامیه، چاپ هیجدهم.
------------------ (۱۳۸۷ش).پیام امام امیرالمومنین علیه‌السلام، تهران: دارالکتب‌الاسلامیه، چاپ سوم.
منابع عربی
ابوالفتوح‌رازی، حسین‌بن‌علی (۱۴۰۸ق). روض‌الجنان‌وروح الجنان‌فی‌تفسیرالقرآن، تصحیح محمدمهدی یاحقی ، مشهد: بنیاد پژوهش‌های‌اسلامی‌آستان‌قدس‌رضوی.
صافی، محمودبن‌عبدالرّحیم (۱۴۱۸ ق). الجدول فی اعراب‌القرآن، بیروت: دارالرّشید مؤسّسه الایمان.
طوسی، محمدبن‌حسن (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دارإحیاء التراث‌العربی.
مجلسی، محمدباقربن‌محمدتقى (۱۴۰۳ق). بحارالأنوار(ط- بیروت)، بیروت: دارإحیاءالتراث‌العربی.