سبک شناسی مواجهه قرآن با باستان گرایی در فرهنگ عمومی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی ایران، دانشکده پزشکی

2 مربی گروه معارف اسلامی دانشگاه شهید باهنر کرمان

چکیده

لازمۀ عینی‌سازی فرهنگ معیار قرآنی در جامعه، فهم دقیق نگاه آسیب‌شناسانۀ قرآن نسبت به فرهنگ عمومی و راهیافت به راهکارهای فرهنگی این منبع الهی است. مسئلۀ پژوهش حاضر آن است که قرآن کریم در برابر باستان‌گرایی موجود در فرهنگ و جامعۀ زمانه، چه نوع مواجهه‌ای داشته است؟ بر اساس یافته‌های پژوهش حاضر به روش تفسیر درون‌متنی و برون‌متنی، سبک مواجهۀ قرآن در بُعد معیار مواجهه، شامل هم‌سنجی با معیار عقلی و معیار علمی و معیار دینی است. در بُعد ساختار مواجهه نیز، زمینه‌یابی، پیامدسنجی، ساحت‌شناسی و جایگزین‌سازی قابل‌توجه است؛ ازاین‌رو، کتاب وحی در راستای گسترش فرهنگ توحیدی، در برابر فرهنگ جاهلی باستانی «امّت آباء»، فرهنگی عقلانی علمی الهی به نام «ملّت أب» را تحدید و تعریف می‌کند. خلاصه آنکه قرآن کریم در آسیب‌شناسی فرهنگی جامعه، آسیب واحد را هم‌زمان در جامعۀ معاصر و جوامع تاریخی دنبال می‌کند و بدین‌سان ریشه‌های تاریخی آسیب را هم در نظر می‌گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Stylistic Analysis of the Quran's Confrontation with Antiquarianism in Popular Culture

نویسندگان [English]

  • Mohammad Mustafa Asadi 1
  • hossein arabnejad Zarandi 2
1 Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Iran University of Medical Sciences, Faculty of Medicine
2 the coach of the Department of Islamic Studies, Shahid Bahonar University, Kerman
چکیده [English]

The necessity of actualizing the Quranic culture as a criterion in society requires a precise understanding of the Quran's critical perspective on popular culture and an approach to its cultural solutions. This research explores the Quran's confrontation with the antiquarianism present in contemporary culture and society. The study, employing both intra-textual and extra-textual methods, reveals the Quran's confrontation style in terms of the confrontation criteria. This includes alignment with rational, scientific, and religious criteria. In the structural dimension of confrontation, the research emphasizes identification, consequence assessment, legitimacy recognition, and substitution. Accordingly, the Quran positions itself against the ancient ignorant culture of "the community of ancestors," defining and outlining a rational scientific divine culture called the "nation of fathers" to expand the culture of monotheism. In summary, the Quran, in cultural critique, addresses a unified issue simultaneously in contemporary and historical societies, taking into account historical roots of the problem.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Stylistics
  • Quran and Culture
  • Quran and Antiquarianism
  • Popular Culture
  • Quranic Culture
  • منابع

    قرآن کریم، ترجمۀ مکارم شیرازی.

    منابع فارسی

    • امین، نصرت‏بیگم(بی تا). تفسیر مخزن العرفان در علوم قرآن، بی‌جا. ‏
    • بی‌آزار شیرازی، عبدالکریم(1380ش). باستان‌شناسی و جغرافیای تاریخی قصص قرآن، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
    • ثواقب، جهانبخش و کرمعلی، اکرم(1397ش). باستان‌گرایی در فرهنگ و ادبیات دوران سامانی، فصلنامۀ تاریخ ایران اسلامی، 6(2)، ص 69–86.
    • جعفرى، یعقوب(1376ش). تفسیر کوثر، قم‏: مؤسسۀ انتشارات هجرت.
    • رضایی اصفهانی، محمدعلی(1387ش). تفسیر قرآن مهر، قم: پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن.
    • ----------(1392ش). منطق تفسیر قرآن 3؛ روش تحقیق در تفسیر و علوم قرآن، قم: نشر المصطفی.
    • عمید، حسن(1389ش). فرهنگ فارسی عمید، تهران: راه رشد.
    • عاملى، ابراهیم‏(1360ش). تفسیر عاملى، تصحیح على‏اکبر غفارى،‏ تهران‏: کتابفروشى صدوق.
    • قرشى بنابى، سیدعلى‏اکبر(1375ش). تفسیر احسن الحدیث‏، تهران‏: بنیاد بعثت.
    • قرائتى، محسن(1388ش).‏ تفسیر نور، تهران‏: مرکز فرهنگى درس‌هایى از قرآن.
    • کریمی مله، علی و گرشاسبی، رضا (1397ش). باستان‌گرایی جدید و تأثیر آن بر امنیت فرهنگی‌سیاسی جمهوری اسلامی ایران، مطالعات راهبردی، (82)، 153-182.
    • کلانترى، الیاس(1421ش). مختصر المیزان فی تفسیر القرآن‏، تهران‏: اسوه.
    • معین، محمد(1386ش). فرهنگ معین، تهران: انتشارات ادنا.
    • مکارم شیرازی، ناصر و همکاران(1371ش). تفسیر نمونه، تهران: دارالکتاب الاسلامیة.

    منابع عربی

    • ابوزهره، محمد(بی تا). زهرة التفاسیر، بیروت‏: دارالفکر.
    • ابن‌عاشور، محمدطاهر(1420ق). تفسیر التحریر والتنویر، بیروت: موسسة التاریخ العربی.
    • آلوسی، محمود بن عبدالله(1415ق). روح المعانی، بیروت: دارالکتب العلمیة.
    • ثعلبی، احمد بن محمد(1422ق). الکشف والبیان، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    • حائرى طهرانى، على(1338ش). مقتنیات الدرر، تهران‏:دار الکتب الإسلامیة.
    • حجازى، محمد محمود(1413ق). التفسیر الواضح‏، بیروت‏: دار الجیل.
    • خطیب، عبدالکریم(1424ق). التفسیر القرآنی للقرآن‏، بیروت‏: دار الفکر العربی.
    • رضا، محمد رشید(1414ق). تفسیر القرآن الحکیم الشهیر بتفسیر المنار، بیروت‏: دار المعرفة.
    • سمرقندی، نصر بن محمد(1416ق). تفسیر السمرقندی، بیروت: دار الفکر.
    • صادقی تهرانی، محمد(1419ق). البلاغ فی تفسیر القرآن بالقرآن، قم: مکتبة محمد الصادقی التهرانی.
    • طباطبایى، سیدمحمدحسین‏(1390ش). المیزان فی تفسیر القرآن، ‏ بیروت‏: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    • طبرانی، سلیمان بن احمد(2008م). التفسیر الکبیر، اردن: دار الکتاب الثقافی.
    • طبرسی، فضل بن حسن(1372ش). مجمع البیان، تهران: ناصرخسرو.
    • طبری، محمد بن جریر(1412ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار المعرفة.
    • طوسی، محمد بن حسن(1414ق). الأمالی، قم: دار الثقافه.
    • قاسمى، جمال‏الدین(1418ق). تفسیر القاسمی المسمّى محاسن التأویل‏، تحقیق عیون سود و محمد باسل‏، بیروت‏: دار الکتب العلمیه، منشورات محمد علی بیضون.
    • قطب، سید(1425ق). فی ظلال القرآن، بیروت: دار الشروق.
    • قمی مشهدی(1368ش). محمد بن محمدرضا، کنز الدقائق و بحر الغرائب، تحقیق حسین درگاهی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    • کرمی، محمد(1402ق). التفسیر لکتاب الله المنیر، قم: حوزۀ علمیه.
    • کلینی، محمد بن یعقوب(1407ق). الکافی، تهران: دار الکتب الاسلامیة.
    • مدرسى، محمدتقى‏(1419ق). من هدى القرآن‏، تهران‏: دار محبی الحسین.
    • مراغی، احمد مصطفی(1371ش). تفسیر المراغی، بیروت: دار الفکر.
    • مغنیه، محمدجواد(1424ق). التفسیر الکاشف، قم: دارالکتاب الاسلامی.
    • مکارم شیرازى، ناصر(1421ق). الأمثل فی تفسیر کتاب الله المنزل‏، ترجمه و تلخیص: محمدعلى آذرشب، قم‏:مدرسة الإمام علی بن أبی طالب (ع).
    • ملکى میانجى، محمدباقر(1414ق). مناهج البیان فى تفسیر القرآن، تهران‏: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى.‏
    • موسوى سبزوارى، سیدعبدالأعلى(1409ق). مواهب الرحمن فی تفسیر القرآن، بی‌جا: دفتر سماحة آیة الله العظمى السبزواری.