بازخوانی تعامل پیامبران و اشرافیت در قرآن کریم (مطالعۀ موردی خباثت‌های «ملأ» در برابر دعوت حضرت موسی (ع))

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تفسیر تطبیقی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم

2 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم

چکیده

قرآن کریم اصلی‌ترین منبع دین اسلام است و برای پیروان خود راهنمایی‌های بسیاری در حوزه‌های فردی و اجتماعی ارائه داده است. این کتاب وجود طبقات متفاوت در جامعه را پذیرفته است؛ ازاین‌رو شاهدیم که در برخی از آیات، گروه‌های مختلفی مخاطب قرار می‌گیرند یا عتاب می‌شوند. طبقۀ اشراف یکی از مهم‌ترین طبقات در هر جامعه است؛ زیرا با توجه به نحوۀ رفتار خود می‌تواند اثرگذاری مثبت یا منفی داشته باشد. قرآن کریم 28 مرتبه به واژۀ «ملأ»، به‌‌عنوان یکی از مهم‌ترین مفاهیم اشرافی‌گری، اشاره کرده است. این پژوهش در پی آن است تا با رویکردی توصیفی و از طریق مطالعۀ کتابخانه‌ای و پس از بررسی لغوی مادۀ «ملأ»، دریابد قرآن کریم برخورد این گروه با دعوت پیامبران را چگونه روایت می‌کند و قرآن‌پژوهان در طول تاریخ از این روایت چه برداشتی داشته‌اند؟ از یافته‌های پژوهش می‌توان به نقش کلیدی راغب اصفهانی در ترویج معنای مشهور اصطلاح «ملأ» در میان مفسران و دیگر لغویان اشاره کرد؛ همچنین با بررسی آیات قرآن می‌توان با جایگاه اجتماعی این گروه و برخی ویژگی‌های رفتاری ایشان و نیز صفت‌هایی که قرآن به آن‌ها نسبت داده است، آشنا شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Reviewing the Interaction of Prophets and Aristocracy in the Quran (A Case Study of the Hostility of "Mala" towards the Call of Prophet Moses (PBUH))

نویسندگان [English]

  • ali ghasemabadi 1
  • mehdi davari 2
  • sakineh akhoond 2
1 Doctoral student of natural interpretation of the Holy Quran University of Sciences and Education
2 Assistant Professor of the Department of Quranic and Hadith Sciences of the Holy Quranic Sciences and Education University
چکیده [English]

The Quran is the primary source of Islamic faith, providing extensive guidance for its followers in personal and social realms. Acknowledging the existence of diverse social classes, the Quran addresses or admonishes various groups in certain verses. The aristocracy is one of the significant social classes in any society, as its behavior can have both positive and negative impacts. The Quran mentions the term "Mala" 28 times, highlighting it as one of the key concepts of aristocracy. This research aims to employ a descriptive approach, utilizing library research and lexical analysis of the term "Mala." It seeks to understand how the Quran narrates the interaction of this group with the prophets' call and how Quranic scholars have interpreted this narrative throughout history. Findings highlight the influential role of Raghib Isfahani in promoting the commonly understood meaning of the term "Mala" among commentators and other lexicographers. Furthermore, by examining Quranic verses, one can gain insights into the social status of this group, their behavioral characteristics, and the attributes attributed to them in the Quran.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Quran
  • Prophet Moses (PBUH)
  • Mala (Aristocracy)
  • Aristocracy
  • منابع

    قرآن کریم ترجمۀ فولادوند.

    نهج البلاغه

    منابع فارسی

    • اشرفی، عباس(۱۳۹۲ش). اشرافی‌گری سبکی ناپسند برای زندگی، مجلۀ فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، 4(13)، 56-82.
    • انوری، حسن(1381ش). فرهنگ بزرگ سخن، تهران: انتشارات سخن.
    • آریان‌پور، منوچهر و دیگران(۱۳۸۵ش). فرهنگ انگلیسی به فارسی، تهران: جهان رایانه.
    • بیرو، آلن(1366ش). فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمۀ باقر ساروخانی، تهران: کیهان.
    • سعدی شیرازی، مصلح بن عبدالله بن مشرف(1380ش). بوستان، تهران: فکر روز.
    • قرائتى، محسن(1388ش). تفسیر نور، تهران: مرکز فرهنگى درس‌هایى از قرآن.
    • گلابی، سیاوش(1390ش). اصول و مبانی جامعه‌شناسی، تهران: میترا.
    • گورویچ، ژرژ(بی‌تا). مطالعه درباره طبقات اجتماعی، ترجمۀ باقر پرهام، تهران: دانشکدۀ علوم اجتماعی.
    • گیدنز، آنتونی(۱۳۷۶ش). جامعه‌شناسی، ترجمۀ منوچهر صبوری، تهران: نشر نی.
    • مکارم شیرازى، ناصر و همکاران(1371ش). تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    • ناس، جان بایر(1381ش). تاریخ جامع ادیان، ترجمۀ علی‌اصغر حکمت، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

    منابع عربی

    • ابن أبی الحدید، عبد الحمید بن هبة الله(1404ق). شرح نهج البلاغة لابن أبی الحدید، بی‌نا.
    • ابن‌اثیر، مبارک بن محمد(1367ش). النهایة فی غریب الحدیث والأثر، قم: مؤسسۀ مطبوعاتی اسماعیلیان.
    • ابن‌درید، محمد بن حسن(1988م). جمهرة اللغة، بیروت: دار العلم للملایین.
    • ابن‌سیده، على بن اسماعیل(1421ق)، المحکم والمحیط الأعظم، بیروت: دار الکتب العلمیة.
    • ابن‏عاشور، محمدطاهر(1420ق). تفسیر التحریر والتنویر، بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
    • ابن‌فارس، احمد بن فارس(1404ق). معجم مقاییس اللغة، قم: مکتب الأعلام الاسلامی.
    • ابن‌منظور، محمد بن مکرم(1414ق). لسان العرب، بیروت: دار صادر.
    • ابن‏هائم، احمد بن محمد(1423ق). التبیان فی تفسیر غریب القرآن، بیروت: دار الغرب الإسلامی.
    • ازهرى، محمد بن احمد(1421ق). تهذیب اللغة، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    • تیمى، یحیى بن سلام(1425ق). تفسیر یحیى بن سلام التیمی البصری القیروانی، بیروت: دار الکتب العلمیة.
    • جوهرى، اسماعیل بن حماد(1376ش). الصحاح: تاج اللغة وصحاح العربیة، بیروت: دار العلم للملایین.
    • راغب اصفهانى، حسین بن محمد(1412ق). مفردات ألفاظ القرآن، بیروت: دار القلم.
    • زبیدى، محمد بن محمد بن مرتضی(1414ق). تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت: دار الفکر.
    • زمخشرى، محمود بن عمر(1979م). أساس البلاغة، بیروت: دار صادر.
    • ----------(1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل وعیون الأقاویل فی وجوه التأویل، بیروت: دار الکتاب العربی.
    • سیوطى، عبدالرحمن بن ابی‏بکر(1404ق). الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور، قم: کتابخانۀ عمومى حضرت آیت‌الله‌العظمى مرعشى نجفى (ره).
    • شعراوی، محمد متولى(1991م). تفسیر الشعراوی، بیروت: إدارة الکتب والمکتبات.
    • شیبانى، اسحاق بن مرار(1975م). کتاب الجیم، قاهره: الهیئة العامة لشئون المطابع الأمیریة.
    • صاحب بن عباد(1414ق). المحیط فی اللغة، بیروت: عالم الکتب.
    • صادقى تهرانى، محمد(1406ق). الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن والسنة، تهران: فرهنگ اسلامى.
    • طباطبایى، سیدمحمدحسین(1390ش). المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    • طبرسى، فضل بن حسن(1372ش)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: ناصر خسرو.
    • طبرى، محمد بن جریر(1412ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن (تفسیر الطبری)، بیروت: دار المعرفة.
    • طریحى، فخر الدین بن محمد(1375ش). مجمع البحرین، تهران: مرتضوی.
    • طوسى، محمد بن حسن(بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    • عبدالتّواب، رمضان(بیتا). لحن العامة والتّطوّر اللغوی، مصر: صنعا دار المعارف.
    • عسکرى، حسن بن عبدالله(1400ق). الفروق فی اللغة، بیروت: دار الآفاق الجدیدة.
    • فخر رازى، محمد بن عمر(1420ق). التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    • فراهیدى، خلیل بن احمد(1409ق). کتاب العین، قم: نشر هجرت.
    • فیروز آبادى، محمد بن یعقوب(1415ق). القاموس المحیط، بیروت: دار الکتب العلمیة.
    • فیض کاشانى، محمد بن شاه مرتضى(1415ق). تفسیر الصافی، تهران: مکتبة الصدر.
    • قطب، سید(1425ق). فی ظلال القرآن، بیروت: دار الشروق.
    • قمى مشهدى، محمد بن محمدرضا(1368ش). تفسیر کنز الدقائق وبحر الغرائب، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى سازمان چاپ و انتشارات.
    • قمى، على بن ابراهیم(1363ش). تفسیر القمی، قم: دار الکتاب.
    • مالک بن انس(1425ق). موطأ الإمام مالک، ابوظبى: مؤسسه زاید بن سلطان آل نهیان للأعمال الخیریة والإنسانیة.
    • محلى، محمد بن احمد(1416ق). تفسیر الجلالین، بیروت: مؤسسة النور للمطبوعات.
    • مغنیه، محمدجواد(1424ق). التفسیر الکاشف، قم: دار الکتاب الإسلامی.
    • مقاتل بن سلیمان(1423ق). تفسیر مقاتل بن سلیمان، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    • نسفى، عبدالله بن احمد(1416ق). تفسیر النسفی مدارک التنزیل وحقائق التأویل، بیروت: دار النفائس.
    • یمانی، احمد زکی، و طاشکندی، عباس صالح(2009م). موسوعة مکة المکرمة و مدینة المنورة، لندن: مؤسسة الفرقان للتراث الاسلامی.