نقد اندیشۀ موعودگرایی هانری کُربَن از منظر قرآن و روایات

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه تفسیر و علوم قرآن دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد علوم قرآنی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی تهران ـ ایران

چکیده

یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که مورد اهتمام جدی اندیشمندان و متفکران غربی در فضای مطالعات اسلامی قرار گرفته، اندیشۀ موعودگرایی است. هانری کربن از جمله اندیشمندان پرآوازه‌ای است که پژوهش در مورد دکترین موعودگرایی را در صدر مطالعات اسلامی خود قرار داده است و لذا پرداختن به اندیشه‌های وی، به ویژه ایدۀ موعودگرایی، اهمیت بسزایی دارد. آنچه توجه به آن در فضای اندیشۀ اسلامی بسیار ضروری می‌نماید این پرسش است که کُربن در سیر مطالعات اسلامی خویش، به چه میزان توانسته است به کُنه و حقیقت اندیشۀ موعودگرایی از منظر قرآن و روایات راه یابد؟ نوشتار حاضر کوشیده است با استمداد از روش توصیفی‌تحلیلی، اندیشۀ موعودگرایی کُربن و میزان انطباق دیدگاه وی با آموزه‌های قرآن و روایات را بررسی کند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که اندیشۀ موعودگرایی کربن نقاط مثبتی مانند استفاده از روش پدیدارشناسی در پژوهش، توجه به ظهور امام عصر (عج) به‌عنوان آشکارکنندۀ زوایای باطنی دین، درنظرگرفتن امام عصر (عج) به‌عنوان تجلی ذات خداوند و تقض توهمات مدعیان دروغین و نیز نقاطی منفی ازجمله بی‌توجهی به اقامۀ عدل در رسالت امام عصر (عج)، بی‌توجهی به وظایف منتظران در حوزۀ رسالت امام عصر (عج)، تأثیر‌پذیری از نظریۀ عالم هورقلیا در بیان زمان و مکان زندگی امام عصر (عج)، استناد صرف به خطبۀ البیان در بحث انسان کامل دارد. روش گردآوری داده‌ها در این پژوهش کتابخانه‌ای است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Critique of Henry Corbin's Messianic Thought from the Perspective of the Quran and Hadiths

نویسندگان [English]

  • Seyyed Karim Khoubbin Khoshnazr 1
  • Mohammad Reza Fazeli 2
1 Assistant Professor of the Department of Quranic Interpretation and Sciences of the Holy Quranic Sciences and Education University
2 - Master's graduate in Quranic Sciences from the University of Sciences and Knowledge of the Holy Quran, Faculty of Quranic Sciences, Tehran, Iran.
چکیده [English]

One of the central themes garnering serious attention from Western scholars and thinkers in the realm of Islamic studies is the doctrine of messianism. Henry Corbin stands out as a highly acclaimed scholar who has placed research on the messianic doctrine at the forefront of his Islamic studies. Therefore, delving into his ideas, especially the concept of messianism, holds considerable significance. What warrants particular consideration in the Islamic thought space is the question of how far Corbin has managed to grasp the core and reality of messianic thought from the perspective of the Quran and narrations during his Islamic studies. This paper endeavors, using a descriptive-analytical approach, to examine Corbin's messianic thought and assess the alignment of his views with the teachings of the Quran and narrations. The research findings indicate that Corbin's messianic thought has positive aspects such as employing phenomenological methods in research, focusing on the emergence of Imam Mahdi (AS) as the manifest revealer of the inner dimensions of religion, considering Imam Mahdi (AS) as the manifestation of the essence of God, and challenging the illusions of fraudulent claimants. However, it also reveals negative aspects like neglecting the establishment of justice in the mission of Imam Mahdi (AS), overlooking the responsibilities of the Awaited in the realm of the mission of Imam Mahdi (AS), susceptibility to the theory of the Hurqolya in describing the time and place of Imam Mahdi's (AS) life, and over-reliance on the Khutbat al-Bayan in the discussion of the perfect human. The data collection method employed in this research is library-based.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Messianism
  • Henry Corbin
  • Quran
  • Narrations
  • Hurqolya cosmology
قرآن کریم، ترجمه محمد مهدی فولادوند
منابع فارسی
باقرنژاد، طاهره (1397ش).موعودگرایی در کلام امام علی (ع) و امام سجاد (ع)،پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران.
جوادی آملی، عبدالله (1398ش). تفسیر تسنیم، قم: مرکز نشر اسراء.
حسینی دشتی، مصطفی (1385ش).معارف و معاریف: دائره المعارف جامع اسلامی، تهران: آرایه.
حسن‌زادۀ آملی، حسن (1361ش). هزار و یک نکته، تهران: مرکز نشر فرهنگی رجاء.
حکیمیان، مسعود و همکاران (1397ش). پیدا و پنهان دیدگاه مستشرقان در حیطه مهدویت، دو فصلنامه علمی پژوهشی قرآن پژوهشی خاورشناسان (قرآن و مستشرقان)،13(24) ،60-49.
دهخدا، علی اکبر (1373ش). لغت نامه دهخدا، تهران: دانشگاه تهران.
راغب اصفهانی، حسن بن محمد (1386ش). مفردات الفاظ القرآن، ترجمۀ مصطفی رحیمی نیا، تهران: سبحان.
رجبی، محمود (1379ش). انسان شناسی، قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
شوشتری، نورالله بن شریف الدین (1393ش). مجالس المؤمنین، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
شیمل، آنه ماری (1376ش). درآمدی بر اسلام، ترجمۀ عبدالرحیم گواهی، تهران: نشر فرهنگ اسلامی.
صباغیان، زهرا (1385ش). موعود ادیان (مهدوبت در ادیان زرتشتی، یهودی، مسیحی و اسلام)، نشریه رشد آموزش قرآن و معارف اسلامی، 18(60)، 35-30.
 صدر، سیدمحمدباقر (1398ش).پژوهشی دربارۀ امام مهدی علیه السلام، ترجمۀ سید ابوالقاسم حسینی (ژرفا)، قم: دارالصدر.
فخاری، عبدالحسین (1385ش). ذهنیت متشرقین: پژوهشی در اصالت اندیشۀ مهدویت و نقد گفتار شرق شناسان، تهران: آفاق.
کربن، هانری (1367ش). مقدمه کتاب المقدمات من کتاب نص النصوص فی شرح فصوص الحکم، ترجمۀ سیدجواد طباطبایی،تهران: توس.
---------- (1377ش). تاریخ فلسفه اسلامی، ترجمۀ سید جواد طباطبایی، تهران: کویر.
----------(1384 ش). مجموعه مقالات هانری کربن، «پیش داوری‌هایی دربارۀ تشیع»، ترجمۀ مرسده همدانی، تهران: انتشارات حقیقت.
---------- (1394 ش). اسلام در سرزمین ایران؛ چشم اندازهای معنوی و فلسفی، ترجمۀ رضا کوهکن، تهران: موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
---------- (1391ش). چشم انداز‌های فلسفی و معنوی: اسلام ایرانی؛ تشیع دوازده امامی، ترجمۀ ان شاء الله رحمتی، تهران: سوفیا.
کوروز، موریس (1378ش). فلسفه هایدگر، ترجمۀ محمود نوالی، تهران:حکمت.
مصطفوی، فرشاد (1393ش). بررسی و نقد آراء مستشرقان درخصوص موعودگرایی شیعی: با تأکید بر آثار و اندیشۀ ‌های دکتر عبدالعزیز ساشادینا، پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته شیع شناسی-کلام، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم.
  مکارم شیرازی، ناصر(1371ش). تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
موسوی گیلانی، رضا (1387ش ـ الف). مهدویت از دیدگاه دین پژوهان غربی، تهران: بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود (عج).
موسوی گیلانی، رضا (1387ش ـ ب). مهدویت پژوهشی از منظر سنت گرایان (با تکیه بر اندیشۀ سید حسین نصر) ، دوفصلنامه علمی پژوهشی انتظار، 8(24)، 88-53.
منابع عربی
امینی،عبدالحسین (1416ق). الغدیر فی الکتاب و السنه و الأدب، قم: مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیه.
بحرانی، هاشم بن سلیمان (1416ق). البرهان فی تفسیر القرآن، قم: بنیاد بعثت،واحد تحقیقات اسلامی.
کلینی، محمد بن یعقوب (1388ش). اصول کافی، تهران: المکتبه الاسلامیه.
مجلسی، محمدباقر (1403ق). بحارالأنوار، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
نعمانی، محمدبن ابراهیم (1422ق). الغیبه، تحقیق فارس حسن کریم، قم: انوار الهدی.
سایت ها
www.dictionary.com,2مارس 2023«Messianism
https://www.dictionary.com/browse/messianism