تمدن عرب پیش از اسلام از منظر قرآن‌کریم و کشفیات باستان‌شناسی جدید

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

دانش آموخته مهندسی معماری-طلبه سطح2حوزه علمیه-حافظ کل قرآن

چکیده

در چند دهه‌ی اخیر، دیدگاه جدیدی از جانب برخی صاحب‌ نظران با این مضمون ارائه شد که شبه جزیره عربستان قبل از اسلام، نه تنها از لحاظ فرهنگ و تمدن در سطح پایینی قرار نداشته؛ بلکه شاید سرآمد تمدن در روزگار خود نیز بوده است. کشفیات باستان‌شناسی جدید، نظریه‌ی اخیر را تقویت می‌نماید. چون خط و تکامل زبان_به عنوان مهم‌ترین مؤلفه تمدن_بهترین نشانه‌ی تمدن اعراب در عصر پیش از اسلام است؛ در ایران طی سال‌های گذشته نوشته‌هایی به رشته تحریر درآمد، که از طریق دلالات موجود درخط و زبان عربی به فرهنگ و تمدن عالی عرب ورود داشته‌اند. و لیکن از منظر باستانی و بررسی بناهای ارزشمند منطقه، با پیوست تصاویرِ آثار تاریخی به صورت ویژه در این حوزه که خواننده را از جان و دل اقناع کند و در ضمن نوشتاری به دور از تعصبات نژادی باشد که توسط قومی غیرعرب به نگارش درآمده است، مقاله‌ی حاضر اثری بدیع و جدید محسوب می‌شود. این نوشتار، پس از بیان مهم‌ترین مؤلفه‌های تمدن، آن‌ها را در شبه جزیره عربستان پیش از اسلام، مورد بررسی قرار داده است. اطلاعات و یافته‌های جدید بدست آمده از حفاری‌ها در منطقه شبه جزیره، ما را از وجود تمدن قوی و پیشرفته در عربستان قبل از اسلام مطمئن می‌سازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Pre-Islamic Arab civilization from the perspective of the Holy Quran and archaeological discoveries

نویسنده [English]

  • Mehrossadat Mahmoodian
1. Student level 2 seminary
چکیده [English]

In recent decades, a new perspective has been put forward by some experts on this subject that pre-Islamic Arabian Peninsula was not only not at a low level in terms of culture and civilization, but was also the pinnacle of civilization in its day. New archaeological discoveries reinforce this theory. In Iran, in recent years, writings have been written that have entered the great Arab culture and civilization through the meanings of the Arabic script and language, but in the field of archeology and study of valuable buildings in the region, as another important feature of material civilization, there is still a large research gap. Perhaps the archaeological study, by attaching images of the region's historical monuments, will facilitate the acceptance of the existence of civilization in the Arabian Peninsula before the advent of the Prophet. This article, using descriptive analytical method, examines calligraphy, urban centers, organized religion, good manners and traditions, agriculture, trade and historical monuments as important components of material civilization in the pre-Islamic Arabian Peninsula. New information and findings from excavations in the Peninsula region lead us to the existence of a strong and advanced civilization in pre-Islamic Saudi Arabia.

کلیدواژه‌ها [English]

  • anti-Islamism
  • archeology
  • civilization
  • anti-Arabism
  • rock architecture
-ابن­خلدون، عبدالرحمن، (1359ه.ش)، مقدمۀابن­خلدون، مترجم: محمدپروین­گنابادی، تهران: بنگاه­ترجمه­ونشـرکتاب.
-اشرف، احمد، (1395ه.ش)، هویت ایران از دوران باستان تا پایان پهلوی، مترجم: حمید احمدی، تهران: نشر نی.
-افضلی، رسول، (1386ه.ش)، دولت مدرن در ایران، قم: انتشارات دانشگاه مفید.
-باقری­مهیاری، غلامحسین، (آذر­و­دی1386ه.ش)، «نمادهای­فرهنگ­عربی­درعصرپیش­ازاسلام(درابعادنظری­ولغوی)»، مجله­علوم انسانی­دانشگاه­امام­حسین(ع)، ش72، 39-57.
-برنارد، لوییس، (1954م.)، العرب فی­التاریخ، مترجم: نبیه­امین­فارس و محمودیوسف­زاید، لبنان:بیروت.

-بلوندل­سعد، جویا، (بهمن1382ه.ش)، عرب­ستیزی­در­ادبیات­معاصرایران، مترجم:  فرنازحائری، تهران: کارنگ.

-پیشوایی، مهدی، (1396ه.ش)، تاریخ اسلام(ازجاهلیت­تارحلت­پیامبراسلام(ص)، قم: دفترنشرمعارف.
-دادفر، سجاد، (پاییز1395ه.ش)، «جنگ در نزد عرب پیش از اسلام»،  فصلنامه­مطالعات­تاریخی­جنگ، ش1، 19-44.
-دورانت، ویل، (۱۳۷۸ه.ش)، تاریخ تمدن، مترجم: آرام و دیگران، ج۱، تهران: انتشارات­علمى­وفرهنگى.
--------، (1368ه.ش)، تاریخ­ تمدن، مترجم: ابوطالب­صارمی، ج4، تهران: سازمان­انتشارات­علمى­وآموزش­انقلاب­اسلامی.
-سالم، عبدالعزیز، (1383ه.ش)، تاریخ عرب قبل از اسلام، مترجم: باقرصدری­نیا، تهران: شرکت­انتشارات­علمی­وفرهنگی.
-سیف، احمد، (1397ه.ش)، نگاهی با دوربین به اقتصاد ایران(ازمشروطه­تاکنون)، تهران: کرگدن.
-شهاب­نوکنده، دل­آرام، (زمستان 1395ه.ش)، فرآیندتحول­نگاه­ایرانیان­به­اعراب­دردوران­معاصر، مجیدحاجی‌بابایی، دانشکده­ ادبیات­وعلوم­انسانی، دانشگاه­اراک.
-صفا، ذبیح­الله، (1332ه.ش)، تاریخ ادبیات در ایران، ج1، تهران: فردوس.
-صفری، مسعود، (تابستان1381ه.ش)، «حیره عامل انتقال فرهنگ»، فصلنامه تاریخ اسلام، ش10، 5-40.
-ضیاءابراهیمی، رضا، (1397ه.ش)، پیدایش ناسیونالیسم ایرانی(نژادوسیاست­جداسازی)، تهران: نشرمرکز.
-ضیف، شوقی، (1364ه.ش)، تاریخ ادبی عرب العصرالجاهلی، مترجم: علیرضا ذکاوتی­قراگزلو، تهران: انتشارات­امیرکبیر.
-طباطبایى، محمدحسین، (1374ه.ش)،ترجمه­تفسیرالمیزان، ‏مترجم: محمدباقرموسوى، قم: دفترانتشارات­اسلامى،‏ ج15و17.
-ظرافتکار، مهدی، (بهاروتابستان1381ه.ش)، «فرهنگ­عربی­دردوره­جاهلی؛­بررسی­نثرجاهلی(1)»، نشریه­دانشکده­ادبیات­وعلوم­ انسانی، ش1و2، 219-243.
-عبدی، عیسی، دادفر، سجاد، (بهاروتابستان1395ه.ش)، «تحول­سنت­ثاردرتاریخ­اجتماعی­عصرجاهلیت»، تحقیقات­تاریخ­ اجتماعی، پژوهشگاه علوم­­انسانی­ومطالعات­فرهنگی، ش1، 73-92.
-فوران، جان، (1388ه.ش)، مقاومت شکننده، مترجم: احمدتدین، تهران: موسسه­خدمات­فرهنگی­رسا.
-قاسمی­حامد، مرتضی، (پاییز1392ه.ش)، «نگاهی­به­آداب­ورسوم­دوره­جاهلیت­ازمنظرقرآن­وتاریخ»، فصلنامه­حبل­المتین، د2، ش3و4، 74-92.
-قرائتی، محسن، (1388ه.ش)، تفسیرنور، تهران: مرکزفرهنگى­درس­هایى­ازقرآن‏، ج3و6.
-لوبون، گوستاو، (1318ه.ش)، تمدن­اسلام­وعرب، مترجم: سیدمحمدتقی فخرداعی­گیلانی، تهران: چاپخانه­علمی.
-محمدقطب، (1395ه.ش)، جاهلیت­قرن­بیستم، مترجم: محمدعلی­عابدی، قم: موسسه­فرهنگی­واطلاع­رسانی­تبیان.
-معین، محمد، (1370ه.ش)، فرهنگ معین، ج1، تهران: انتشارت نو.
-مکارم­شیرازی، ناصر، (1339ه ش)، فیلسوف نماها، قم: انتشارات مولف، ج1.
-------------، (1371ه.ش )، تفسیرنمونه، تهران: دارالکتب­الاسلامیه، ج15و19.
-------------، (1374ه.ش )، تفسیرنمونه، تهران: دارالکتب­الاسلامیه، ج22.
-------------، (1381ه.ش )، تفسیرنمونه، تهران: دارالکتب­الاسلامیه، ج8و10.
-نادران، الیاس؛ شریف­زاده، محمدجواد، (بهاروتابستان1395ه.ش)، «تأمین­داوطلبانه­کالاهای­عمومی؛تأمین­امنیت­درجزیرةالعرب پیش­ازاسلام)»، فصلنامه­علمی­پژوهشی­مطالعات­اقتصاداسلامی، ش16، 75-104.
-وات، مونتگمری؛ ناظمیان­فرد، علی، (زمستان1379ه.ش)، «عربستان­پیش­ازاسلام»، فصلنامه­تاریخ­­اسلام­دانشگاه­باقرالعلوم(ع)، د1، ش4، 21-31.
-هفته­نامه­گلستان­قرآن، (بیتا)، ج۳، تهران: مرکزتوسعه­وترویج­فعالیتهای­قرآنی.
-ابن­عبدربه، احمدبن­محمد، (1987م)، العقدالفرید، ج2، لبنان،بیروت: دارالکتب­العلمی،منشورات­محمدعلی­بیضون.
-ابن­منظور، محمدبن­مکرم، (1414ه.ق)،  لسان­العرب، بیروت: دارالاحیاءالتراث­العربی.
-اسد، ناصرالدین، (1996م)، مصادرالشعرالجاهلی، بیروت :دارالجیل.
-افغانی، سعید، (1960م)، اسواق العرب فی الجاهلیة و الاسلام، دمشق: دارالفکر، الطبعه­الثانیة.
-جوادعلی، (1413ه.ق)، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ج1، بغداد: جامعه بغداد.
-حسین، طه، (1991م)، من تاریخ الادب العربی، بیروت: دارالعلم­للملایین.
-داغر، اسعد (1918م)، حضارة العرب؛تاریخهم،علومهم،آدابهم،أخلاقهم،عاداتهم­والموسکی، مصر: المطبعة­الهندیة.
- ضاهر، جمال، (2021م)، من الحضارة العربیّة إلى الحضارة العربیّة الإسلامیّة، بیروت: دارالفارابی.
-ضیف، شوقی، (1376ه.ق)، الفن و مذاهبه فی­الشعرالعربی، مصر: دارالمعارف.
-مجلسی، محمدباقر، (1404ق)، بحارالانوار، ج15، بیروت: داراحیاءالتراث­العربی.
-وب، پیتر، (2020م)، Muslim Reconstructions of Pre-Islamic Arabian Culture: بازسازی مسلمانان از فرهنگ عرب پیش از اسلام، مقاله به زبان انگلیسی در لینک  https://brill.com/view/book/edcoll/9789004427952/BP000015.xml، 235-280.
-هویلند، رابرت، (2002م)، نسخه­الکترونیک­کتابتاریخ­اعراب­درجزیرة­العرب؛ازعصربرونزتاصدراسلام(3200ق.م ـ630م)، لندن: