بررسی ویژگی‌های کارگزاران تمدن‌ساز در قرآن( با تاکید بر کارگزاران حکومتگر)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری تاریخ اسلام و مدرس گروه معارف دانشگاه علوم پزشکی اصفهان

2 استاد گروه تاریخ دانشگاه اصفهان

چکیده

قرآن برای همه‌ی مراحل سلامت حیات بشر برنامه دارد. یکی از مباحثی که در این اثر جاویدان مورد بحث قرار گرفته مسأله تمدن‌سازی و عمران زمین است. بسیاری از تمدن‌ها، دولت- شهرها و حاکمان بزرگ تاریخ بشر، مستقیم یا غیر مسقیم مورد اشاره‌ی آیات قرآن هستند. بررسی حکومت‌های بشری از دیدگاه قرآن به استخراج دیدگاه مورد تأیید قرآن در مقوله تمدن ‌الهی می‌انجامد. این مقاله به شیوه توصیفی- تحلیلی با تکیه بر بررسی آیات قرآن و منابع اولیه به تبیین و شناخت ویژگی‌های کارگزاران حکومت‌های الهی مطرح در قرآن، به عنوان مدلی در مسیر ایجاد تمدن‌سازی دینی می‌پردازد. خصوصیاتی مانند امانتداری، مهرورزی، اخلاق حسنه، مقابله با فساد، بسط‌ عدالت و ...نمونه‌هایی از شاخصه‌های کارگزاران الهی مورد اشاره‌ی قرآن است. بر این اساس، شیوه‌ی قرآن در ارائه‌ی ویژگی‌های کارگزاران حکومت‌های دینی را می‌توان به عنوان یکی از روش‌های این کتاب آسمانی در معرفی و ارائه‌ی راهکار در مسیر ایجاد تمدن برای بشریت دانست که به صورت مدلی دقیق و هوشمندانه طراحی و ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Study of the Characteristics of Civilizing Agents in the Qur'an (with Emphasis on Governing Agents)

نویسندگان [English]

  • Zahra Soleimani 1
  • Asghar Montazer Al-Qaim 2
1 Phd of history
2 Professor and faculty member of the Department of History, University of Isfahan
چکیده [English]

The Qur'an has a plan for all stages of human health. One of the topics discussed in this timeless work is the building a civilization and development of the earth. Quran verses refer to many civilizations, city-states and great rulers of human history, directly or indirectly. The study of human governments from the perspective of the Qur'an leads to the extraction of the accepted view of the Qur'an in the category of divine civilization. This article, in a descriptive-analytical manner, based on the study of Quran verses and primary sources, explains and identifies the characteristics of the agents of divine governments mentioned in the Quran as a model in the path of creating religious civilization. Characteristics such as fidelity, compassion, good morals, combating corruption, expanding justice, etc are examples of the characteristics of the divine agents mentioned in the Qur'an. Accordingly, the method of the Qur'an in presenting the characteristics of the agents of religious governments can be considered as one of the methods of this divine book in introducing and offering a solution in the way of creating civilization for humanity; which is designed and presented as an accurate and intelligent model.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Quran
  • Civilization
  • Building a civilization
  • Agents
  • Religious government
قرآن کریم
آلبرایت، ویلیام (1971)، آثار فلسطین، ترجمه زکی اسکندریه و محمد عبدالقادر، قاهره.
الدر، جان (1335)، باستان‌شناسی کتاب مقدس، ترجمه سهیل آذری، تهران: نشر نور جهان، چاپ اول.
ابن‌خلدون، عبدالرحمن بن محمد (1996)، مقدمه، بیروت: دار المکتبة الهلال.
ابن‌فارس، احمد (1404)، معجم مقاییس اللغة، تصحیح عبدالسلام محمد هارون، قم: مکتب الأعلام الاسلامی، چاپ اول.
ابن‌کثیر دمشقی، اسماعیل (1407)، البدایة والنهایة، تحقیق احمد ابوملحم، بیروت.
---------- (1419)، تفسیر القرآن الکریم، تحقیق محمد حسین شمس‌الدین، بیروت: دارالکتب العلمیة، چاپ اول.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414)، لسان العرب، تصحیح جمال‌الدین میردامادی، بیروت: دارالفکر، چاپ سوم.
ابن‌هشام، عبدالملک (1375)، السیرة النبویة، تحقیق مصطفی سقا و دیگران، مصر: مطبعة مصطفی ‌البابی ‌الحلبی.
 بیومی مهران، محمد (1383)، بررسی تاریخی قصص ‌القرآن، ترجمه مسعود انصاری و محمد راستگو، تهران: علمی و فرهنگی، چاپ اول.
 بارتلمه، کریستان (1377)، زن در حقوق ساسانی، ترجمه حسن ناصرالدین صاحب ‌الزمانی، تهران.
 برکسون، هانری (1358)، دو سرچشمه دین و اخلاق، ترجمه حسن حبیبی، بی‌جا: شرکت انتشار، چاپ اول.
بستانی، فؤاد افرام (1375)، فرهنگ ابجدی، ترجمه رضا مهیار، تهران: انتشارات اسلامی، چاپ دوم.
 بلاذری، احمد ‌بن ‌یحیی‌ بن ‌جابر (1398)، فتوح البلدان، تحقیق رضوان محمد رضوان، بیروت: دار الکتب ‌العلمیّة.
 بنیانیان، حسن (1388)، «مهندسی فرهنگی از نظر تا عمل در جامعه ایران»، مجموعه مقالات اولین همایش مهندسی فرهنگی دبیرخانه شورای‌عالی فرهنگی، ماهنامه مهندسی فرهنگی، سال چهارم، ش 33 و 34،ص 1927، دانشگاه تهران: شورای‌عالی ‌انقلاب فرهنگی.
 بی‌آزار ‌شیرازی، عبدالکریم (1386)، باستان‌شناسی و جغرافیای تاریخی قصص قرآن، تهران: فرهنگ اسلامی، چاپ پنجم.
بیرو، آلن (1370)، فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمه باقر ساروخانی، تهران: کیهان، چاپ دوم.
برقی‌کار، محسن و دیگران (1386)، اطلس قرآنی، اصفهان: حوزه علمیه اصفهان.
 ثعلبی، ابو‌اسحاق (بی‌تا)، قصص ‌الأنبیاء، قاهره: دار الاحیاء‌ التراث.
 حجازی، فخرالدین (1360)، نقش پیامبران در تمدن انسان، تهران: بعثت، چاپ شانزدهم.
 حکیمی، محمد‌رضا (1374)، الحیاة، تهران: دفتر نشر و فرهنگ اسلامی.
حکیم، محسن و محمدباقر حکیم (1383)، «نقش حکومت در دگرگونی جامعه»، نشریه قدس.
 خمینی، روح‌الله (1357)، کشف‌ الأسرار، قم: آزادی.
خاکرند، شکرالله (1390)، سیر تمدن اسلامی، قم:بوستان کتاب.
 دورانت، ویل (1370)، تاریخ تمدن، ترجمه احمد آرام و دیگران، تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، چاپ دوم.
 دیباجی، محمدعلی (1387)، پیامبران دولتمرد، تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، چاپ اول.
داوری اردکانی، رضا (1379)، اتوپی و عصر تجدد، تهران: ساقی، چاپ اول.
 ---------- (1380)، تمدن و تفکر غربی (مجموعه مقالات)، تهران: ساقی، چاپ دوم.
 روشه، گی (1380)، تغییرات اجتماعی، ترجمه منصور وثوقی، تهران: نی.
 رامیار، محمود (1362)، تاریخ قرآن، تهران: امیرکبیر.
زرگری‌نژاد، غلامحسین (1383)، تاریخ تحلیلی اسلام، قم: آیت عشق.
 ‌قطب، سید (1412)، فی ‌ظلال ‌القرآن، بیروت: دار الشروق، چاپ هفدهم.
سهمرانی، اسعد (1395)، اندیشمند مصلح (مالک بن نبی)، ترجمه صادق آیینه‌وند، تهران: فرهنگ اسلامی، چاپ دوم.
 شریعتی، علی (1359)، تاریخ تمدن، تهران: آگاه، چاپ اول.
شایق، مجید (1370)، «تاریخ اندیشه سیاسی در نهضت‌های انبیاء»، نشریه حمایت.
صمیمی، مینو (1382)، محمد در اروپا، ترجمه عباس مهر پویا، تهران: اطلاعات.
طبرسی، فضل ‌بن ‌حسن (1372)، مجمع ‌البیان فی علوم ‌القرآن، با مقدمه محمدجواد بلاغی،تهران: ناصرخسرو.
 طباطبایی، سید محمدحسین (1423)، تاریخ الانبیاء، اعداد شیخ قاسم هاشمی، بیروت: علمی.
---------- (1374)، سید محمدباقر موسوی همدانی، ترجمه تفسیر ‌المیزان، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم: چاپ پنجم.
فیض کاشانی، محسن (1377)، الصافی ‌فی ‌تفسیر ‌القرآن، تحقیق سید محسن حسینی امینی، تهران: دار الکتب ‌الاسلامیه.
فوکوتساوا، یوکیشی (1379)، نظریه تمدن، ترجمه چنگیز پهلوان، تهران: گیو.
قرائتی، محسن (1383)، تفسیر نور، تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، چاپ یازدهم.
قفطی، علی بن یوسف (1374)، تاریخ الحکما، به کوشش بهین دارایی، تهران: نشر دانشگاه تهران: چاپ اول.
 کتاب مقدس (عهد عقیق و عهد جدید) (1379)، ترجمه فاضل‌خان همدانی، تهران: اساطیر.
کرمی فقهی، محمدتقی و دیگران (1388)، جستاری نظری در باب تمدن، تهران: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ سوم.
کلینی، محمد بن ‌یعقوب (1407)، اصول ‌الکافی، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
 معلوف، لویس (1385)، فرهنگ بزرگ جامع (ترجمه المنجد)، ترجمه احمد سیاح، تهران: اسلام، چاپ ششم.
محمدی، ذکرالله (1373)، نقش فرهنگ و تمدن در بیداری غرب، قزوین: دانشگاه بین‌المللی امام خمینی، چاپ اول.
مجلسی، محمدباقر (1363)، بحار الأنوار، تهران: نشر اسلامیه، چاپ سوم.
 مطهری، مرتضی (1361)، مجموعه آثار، تهران: صدرا.
 مکارم شیرازی، ناصر (1374)، تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب‌الاسلامیه، چاپ اول.
 منتظر القائم، اصغر (1386)، تاریخ اسلام تا سال چهلم هجری، اصفهان: دانشگاه اصفهان، چاپ دوم.
 ---------- (1391)، تمدن‌سازی نبوی و علوی، اصفهان: مرغ سلیمان، چاپ اول.
میبدی، ابوالفضل (1339)، تفسیر کشف الاسرار و عدّة الابرار، به اهتمام علی‌اصغر حکمت، تهران: نشر دانشگاه تهران.
 پاینده، ابوالقاسم (بی‌تا)، نهج ‌الفصاحة، تهران: جاویدان.
 نجار، عبدالوهاب (بی‌تا)، قصص ‌الأنبیاء، بیروت: دارالجمیل، چاپ دوم.
 ودادی، احمد و منصوره عباسعلی‌زاده (1388)،«هوش فرهنگی در مهندسی فرهنگی با توجه به عصر جهانی شدن»، ماهنامه مهندسی فرهنگی، سال چهارم، ش 33 و 34،ص 6875، دانشگاه تهران: شورای‌عالی انقلاب فرهنگی.
هانتینگتون، ساموئل (1374)، نظریه برخورد تمدن‌ها، ترجمه مجتبی امیری، تهران: وزارت امور خارجه.
 یعقوبی، ابن‌واضح (1379)، تاریخ یعقوبی، بیروت: دار‌ صاعر و دار‌ بیروت.
یزدان‌پرست، حمید (1387)، داستان پیامبران، تهران: نشر اطلاعات، چاپ سوم.