فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن

مولفه های تاریخ نگاری قرآن

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تاریخ اسلام دانشگاه اصفهان
2 فارغ التحصیل کارشناسی ارشد علوم قرآن دانشگاه مفید قم
چکیده
یکی از این توصیه‌ها عبرت گرفتن از تاریخ گذشتگان و سیر و تأمل در سرنوشت آنهاست. در این باره قرآن نیز همچون سایر کتاب‌های تاریخی با بیان تحولات رخ داده در حیات‌ امت‌های پیشین، به توصیف سرنوشت آن‌ها می‌پردازد و با تذکر درباره اعمال‌شان از انسان ها می خواهد به طریق راستی و درستی قدم نهند و از حرکت در مسیر ظلم و ظلمت اجتناب کنند. تأمل در آیات تاریخی این کتاب مقدس حکایت از نوعی تاریخنگاری خاص دارد که در بینش و روش متفاوت از سایر رویکردها و ژانرهای تاریخنگارانه است. از این رو سوال اصلی پژوهش ناظر بر چهارچوب‌ها و مولفه‌های تاریخنگاری در قرآن است. برای پاسخ به این پرسش تلاش شده روایت تاریخ در قرآن نقد و بررسی شود و اسلوب‌های روشی آن احصاء و بینش حاکم بر آن‌ها تبیین شود. به‌نظر می‌رسد قرآن کریم در بازنمایی تاریخ رویکردی خاص در بینش، روش و ادبیات دارد که مبتنی بر چند اصل اساسی است؛ از جمله مولفه‌های رو‌ش‌شناسی تاریخنگاری در قرآن می‌توان به مواردی همچون بهره‌گیری از عقل خودبنیاد بشری برای پی بردن به حکمت های نهفته در آیات تاریخی، مطالعه تاریخ پیشینیان با رویکرد تمدنی برای کسب معرفت تاریخی، عبرت‌گیری و نیل به سعادت و در نهایت عبور از رویه ظاهری قصص و جزئیات آن‌ها و توجه به لب و مغز رخدادهای تاریخی برای فهم سنت‌های ثابت الهی اشاره کرد. روش پژوهش حاضر توصیفی- تبیینی و مبتنی بر تأمل در آیات تاریخی قرآن و نقد و بررسی روش‌شناسی آنها در بازنمایی رویدادهاست.

چکیده تصویری

مولفه های تاریخ نگاری قرآن
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

An Introduction to the Historical Components of the Qur'an

نویسندگان English

Yaqub Panahi 1
Maryam Sabri 2
1 Phd of islam history
2 Master of Quranic Sciences
چکیده English

The Qur'an, as the holy book of Muslims, has provided numerous recommendations for the salvation of man and his happiness in this world and the hereafter. One of these advices is to learn from the history of the past and reflect on their fate. In this regard, the Qur'an, like other historical books, describes their fate by expression of developments that took place in the lives of the previous nations and by reminding them of their deeds, he calls on human beings to walk in the path of truth and righteousness and to avoid moving in the path of oppression and darkness. Reflection on the historical verses of the Holy Qur'an indicates a special kind of historiography, which differs in insight and method from other approaches and genres of historiography. Therefore, the main research question is related to the frameworks and components of historiography in the Qur'an. In order to answer this question, an attempt has been made to critique the narration of history in the Qur'an, to identify its methodological methods, and to explain the insight that governs those methods. The Holy Quran seems to have a special approach to the representation of history in insight, method and literature, which is based on several basic principles. Among the components of historiographical methodology in the Qur'an, the following can be mentioned: utilizing human self-based intellect to understand the wisdom hidden in historical verses, study of the history of the ancients with a civilized approach to acquire historical knowledge, learning lessons and achieving happiness and finally, going through the apparent procedure of stories and their details and paying attention to the principle and reality of historical events to understand the fixed divine traditions. The method of the present study is descriptive-explanatory and based on reflection on historical verses of the Qur'an and critique of their methodology in representing events.

کلیدواژه‌ها English

Quran
History
Narration
Historiography
Methodology
Civilization approach
Human excellence
Divine traditions
Epistemology
قرآن کریم
نهج البلاغه (1389)، ترجمه سیدمحمدمهدی جعفری، تهران: موسسه نشر و تحقیقات ذکر.
احمدی، بابک (1387)، رساله‌ای در تاریخ (جستاری در هرمونتیک تاریخ)، تهران: نشر مرکز.
ادواردز، پل (1375)، فلسفه تاریخ، مجموعه مقالات دایرة المعارف فلسفه، ترجمه بهزاد سالکی، چاپ اول، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
استنفورد، مایکل (1384)، درآمدی بر فلسفه تاریخ، چاپ دوم، تهران: نشر نی.
اسماعیلی، حبیب‌اله و دیگران (1393)، جستارهایی در تاریخ و تاریخ‌نگاری، چاپ دوم، تهران: خانه کتاب.
بایلین، برنارد (1389)، تاریخ‌آموزی و تاریخ‌نگاری، ترجمه مرتضی نورائی، تهران: پژوهشکده تاریخ اسلام.
پارسانیا، حمید، (1383)، «روش‌شناسی و اندیشه سیاسی»، فصلنامه علوم سیاسی، شماره 28.
جعفری، یعقوب (1392)، تاریخ اسلام از منظر قرآن، چاپ هفتم، قم: معارف.
حضرتی، حسن و دیگران (1391)، گفت‌وگوهایی در باب تاریخ‌شناسی و تاریخ‌نگاری، چاپ اول، تهران: پژوهشکده تاریخ اسلام.
---------- (1381)، تأملاتی در علم تاریخ و تاریخ‌نگاری اسلامی، چاپ اول، تهران: نقش جهان.
خضر، عبدالعلیم عبدالرحمن (1389)، مسلمانان و نگارش تاریخ، ترجمه صادق عبادی، چاپ اول، تهران: سمت.
رابینسون، چِیس اف (1393)، تاریخ‌نگاری اسلامی، ترجمه محسن الویری، تهران: سمت.
رضوی، مسعود (1389)، گستره تاریخ، چاپ دوم، تهران: هرمس.
روزنتال، فرانتس (1368)، تاریخ تاریخ‌نگاری در اسلام، ترجمه اسدالله آزاد، چاپ اول، مشهد: نشر آستان قدس.
زرین‌کوب، عبدالحسین (1384)، تاریخ در ترازو، چاپ نهم، تهران: امیرکبیر.
زین‌العابدینی، رمضان (1388)، تاریخ‌نگاران و مکتب‌های تاریخ‌نگاری در اسلام، چاپ اول، تهران: چاپخش.
فشارکی، محمدعلی و حسین مرادی، 1392، درآمدی بر مطالعات قرآنی در سیره نبوی، قم: نصایح.
قراملکی، احد فرامرز (1392)، روش‌شناسی مطالعات دینی، مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
گروه روش‌شناسی و تاریخ‌نگاری پژوهشکده تاریخ اسلام (1393)، گفتارهایی در باب تاریخ نگاری و روش شناسی تاریخی (مجموعه مقالات)، چاپ اول، تهران: پژوهشکده تاریخ اسلام.
گیب، هامیلتون و دیگران (1394)، تاریخ‌نگاری در اسلام، ترجمه یعقوب آژند، چاپ اول، تهران: نشر گستره.
مانز، آلن (1394)، واساخت تاریخ، ترجمه مجید مرادی سده، تهران: پژوهشکده تاریخ اسلام.
مصطفی، شاکر (1978)، التاریخ العربی والمورخون، بیروت: دار العلم للملایین.
مفتخری، حسین (1390)، مبانی علم تاریخ، چاپ اول، تهران: سمت.
هامفریز، استیفن آر (1396)، چهارچوبی برای پژوهش تاریخ اسلام، ترجمه جواد مرشدلو، تهران: پژوهشکده تاریخ اسلام.

  • تاریخ دریافت 06 تیر 1400
  • تاریخ بازنگری 19 مهر 1400
  • تاریخ پذیرش 24 آبان 1400
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1400