نمودهایی از هنر اسلامی ـ قرآنی در مساجد تاریخی اصفهان

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی دانشگاه

چکیده

< p>مساجد در طول تاریخ اسلام به عنوان مهم ترین و مؤثرترین نهادهای عبادی و معنوی مسلمانان به حساب آمده اند. اهمیت این نهادهای معرفتی که مزین به نمادهای روحانی از جمله آیات و روایات و کتیبه های مشحون از آموزه های وحیانی می باشد فضایی را ایجاد می کند که مؤمنین و حتی کسانی که در آن وارد و حاضر می شوند احساسی خاص و سرشار از لطف و بهره گیری مثبت دارند.
مسجد به جهت اشتیاق مسلمین در شکوه هر چه بیشتر آن، پایگاهی برای کمال مطلوب و نیل به معانی است و بدین روی عرصۀ هنرهای منبعث از قرآن و عترت به ویژه کتیبه ها و جلوه-هایی از آیات و سور می باشد.
در این نوشتار سعی بر آن است که با ترسیم وضعیت این اماکن مقدس که ملهم از تفکر و اندیشۀ اسلامی به ویژه نشأت گرفته از مضامین و معانی قرآنی می باشد فضای ظاهری و کالبدی آن مورد توجه قرار گیرد. و در واقع به این مسأله پاسخ گوید که هنر و معماری در خدمات ارزش های معنوی و قرآنی تا چه اندازه کارساز و اثرگذار است.
بدین روی در مقالۀ حاضر به توصیف مساجدی از استان اصفهان به ویژه شهر تاریخی اصفهان پرداخته است. البته این مساجد به دلیل برخی ویژگی های معنوی و معماری نه تنها در ایران بلکه در عالم اسلام شهره و مورد توجه است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Appearances from Islamic – Quranic arts in some Isfahan historical mosques

نویسنده [English]

  • Mohammad Hosein Riahi
Doctor of Islamic History and university professor
چکیده [English]

Mosques considered in Islam history as the most important and most effective spiritual institution of Muslims. Importance of this noetic institution that decorated with spiritual institution like verses and inscription which have inspiration education, creates atmosphere that all believers and even all people who enter that, have especial feeling with positive favor.   
Because of Muslim’s desire for more glory of Mosque, it is as an institution for desire perfection and approaching to meanings and for this, that is field and source of arts driven from Quran and Etrat specially inscription of verses.
On this writing we are trying to show more external and internal atmosphere of these institutes with showing condition of these holy institutes that driven from Islamic thought and idea and especially Quranic meaning.
Thus on present essay we are explaining of explanation of mosque in Isfahan province especially in historical Isfahan city. But these mosques because of spiritual and architectural properties, are attractive in Iran and all over Islamic world.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • mosques
  • architecture
  • art
  • Quranic inscription
  • Isfahan
1- ابونعیم اصفهانی،حافظ (1410)، ذکر اخبار اصفهان، تحقیق سید کسروی حسن، بیروت: دارالکتب العلمیه.
2- اسلامی ندوشن، محمدعلی (1352)،صفیر سیمرغ (یادداشت های سفر)، تهران: انتشارات توس.
3- بیانی، مهدی (1363) احوال و آثار خوشنویسان، تهران، اتشارات علمی.
4- پوپ، آ (1370) معماری ایران، ترجمه غلام حسین صدری افشار، تهران:فرهنگان.
5- ترکمان، اسکندربیک (1377) تارخی عالم آرای عباسی، تصحیح دکتر محمداسماعیل رضوانی، تهران: دنیای کتاب.
6- جمعی از نویسندگان (1378) دایرة المعارف بناهای تاریخی ایران در دورۀ اسلامی (مساجد)، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی.
7- جوادی، آسیه (1363) معماری ایران، تهران: انتشارات مجرد.
8- حاتم، غلامعلی(1378) معماری اسلامی ایران در دورۀ سلجوقیان، تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی.
9- خاتون آبادی، عبدالحسین(1352) وقایع السنین و الاعوام، تصحیح محمدباقر بهبودی، تهران: اسلامیه.
10- خوانساری، محمدباقر(1356) روضات الجنات، ترجمه محمدباقر ساعدی خراسانی، تهران: اسلامیه.
11- رفیعی، مهرآبادی، ابوالقاسم (1352) آثار ملی اصفهان، تهران:انتشارات انجمن آثار ملی.
12- ریاحی، محمدحسین (1396) ارباب معرفت، تهران: جنگل.
13- ____________ (1399) سیری تاریخی در هنر و معماری مساجد ایران و جهان، تهران:ستاد هماهنگی کانون های فرهنگی هنری مساجد کشور.
14- __________(1385) ره آورد ایام (مجموعه مقالات اصفهان شناسی)، اصفهان: مرکز اصفهان شناسی و خانه ملل (وابسته به شهرداری اصفهان).
15-  _________(1391)  شهری بر هامون نهاده، اصفهان: مرکز اصفهان شناسی و خانه ملل (وابسته به سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان).
16- گدار، آندره (1368) آثار ایران، ترجمه ابوالحسن سروقدم، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
17- مرکز اسناد و تحقیقات دانشکده معماری و شهرسازی (1383)گنجنامه (مساجد جامع)، ج 1 و 2، تهران:مرکز اسناد و تحقیقات دانشکده معماری و شهرسازی.
18-  هنرفر، لطف الله (1350) گنجینه آثار تاریخی اصفهان، اصفهان: انتشارات ثقفی.
19-  __________ (1372) آشنایی با شهر تاریخی اصفهان، اصفهان: انتشارات گل ها.
20-  __________(1356) اصفهان (کتاب جوانان)، اصفهان: شرکت سهامی کتابهای جیبی.