بازآفرینی مدل تربیت رسانه ای مبتنی بر آموزه های تربیتی قرآن کریم

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت رسانه، گروه علوم ارتباطات وکسب وکار،دانشکده علوم انسانی وحقوق،دانشگاه آزاداسلامی واحداصفهان(خوراسگان)

2 دانشیار گروه علوم ارتباطات و کسب و کار، دانشکده علوم انسانی و حقوق، دانشگاه آزاداسلامی واحداصفهان (خوراسگان)، عضوهیأت علمی و مدیرگروه

3 دانشیارگروه مدیریت دولتی، دانشکده حکمرانی اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان(خوراسگان)، اصفهان، ایران

چکیده

هدف این پژوهش بازآفرینی مدل تربیت رسانه‌ای مبتنی بر آموزه‌های تربیتی قرآن کریم است. به این منظور، از روش تحقیق کیفی مبتنی بر روش نظریۀ برخاسته از داده‌ها که شامل سه مرحلۀ کدگذاری باز، محوری و گزینشی، همراه با بهره‌گیری از رویکرد سیستماتیک استراووس و کوربین استفاده شده است. در این راستا، با صاحب‌نظران و اساتید حوزۀ تربیت و رسانه تا مرحلۀ اشباع نظری داده‌ها، هفده مصاحبۀ عمیق و نیمه‌ساختاریافته با استفاده از نمونه‌گیری نظری، انجام شد. سپس آیاتی از قرآن که به‌گونه‌ای به مفهوم تربیت اشاره دارد با نرم‌افزار کاوشگر قرآنی شمس استخراج و تفسیر نهایی مدل با یافته‌های مبتنی بر محتوای انتخاب‌شده از قرآن انجام شد. با توجه به لزوم بررسی و تطبیق تخصصی یافته‌های کیفی و تفسیر آن مبتنی بر آیات قرآن، پس از اطمینان از اعتبار مدل تفسیرهای انجام‌شده، نتایج به ده نفر از متخصصان حوزۀ رسانه و مفسران قرآن ارائه شد. با توجه به توسعۀ روزافزون رسانه‌ها و کارآمدی آموزه‌های قرآن کریم در همۀ حوزه‌های هدایت بشر، از جمله تربیت، به نظر می‌رسد در حوزۀ رسانه به الگوی تربیتی رسانه‌ای نیاز داریم. در این پژوهش، با توجه به نتایج به‌دست‌آمده و انطباق آن بر آموزه‌های تربیتی رسانه‌ای قرآن، بازتعریفی کاربردی در حوزۀ تربیت رسانه استخراج کرده‌ایم که می‌توان از آن به‌عنوان یکی از شئون مهم تربیت در عصر حاضر نام برد. 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Reconstruction of a Media Education Model Based on Educational Principles of the Quran

نویسندگان [English]

  • Gholamreza Rahimi Talekhonche 1
  • Faiza Taghipour 2
1 PhD student in media management, Department of Communication and Business Sciences, Faculty of Humanities and Law, Islamic Azad University, Isfahan Branch (Khorasgan)
2 Associate Professor , Department of Communication and Business Sciences, Faculty of Humanities and Law, Isfahan Islamic Azad University (Khorasgan), faculty member and department head
3
چکیده [English]

This research aims to reconstruct a media education model based on the educational principles of the Quran. Utilizing a qualitative research method grounded in the data-driven theory, including three stages of open, axial, and selective coding, along with employing the systematic approach of Strauss and Corbin, the study conducted seventeen in-depth, semi-structured interviews with experts in the fields of education and media until data saturation. Selected Quranic verses referring to the concept of education were extracted using the Shams Quran Explorer software, and the final interpretation of the model was developed based on the selected Quranic content. To ensure the validity of the model and its alignment with qualitative findings, the results were presented to ten experts in media education and Quranic exegesis. The study suggests the necessity of developing a media education model inspired by the ever-evolving role of media and the effectiveness of Quranic teachings in guiding various aspects of human life, including education. The practical redefinition proposed in this research provides a valuable contribution to the field of media education, aligning with Quranic educational principles and addressing contemporary needs.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Model
  • Media Education
  • Quranic Teachings
  • Education
  • Field-Based Approach
  • منابع

    قرآن کریم، ترجمۀ فولادوند

    نهج البلاغه، ترجمۀ محمد دشتی.

    منابع فارسی

    • آقابیگی، فتانه(1400ش). نقش مادران در کنترل تربیت رسانه بر فرزندان، همایش ملی نقش بانوان در دنیای معاصر.
    • آشنا، حسام‌الدین(1380ش). مخاطب‌شناسی رسانه، نشریۀ پژوهش و سنجش، (26).
    • ابراهیم آبادی، غلامرضا(1390ش). نسبت هویت ملی و وحدت ملی در ایران، راهبرد، 2(59)، 107-138.
    • ایمانی، محسن(1366ش). تربیت اجتماعی، فصلنامۀ تربیت، 3(6)، ۳۱-51.
    • باقری،خسرو(1397ش). نگاهی دوباره به تربیت اسلامی، تهران: مدرسه.
    • ----------(۱۳۸۰ش). آسیب و سلامت در تربیت دینی، تهران: تربیت اسلامی.
    • باندورا، آلبرت(1394ش). نظریه‌های یادگیری، ترجمۀ فرهاد ماهر، تهران: نشر راهگشا.
    • باهنر، ناصر و درزایی، چابک(1392ش). تحلیل سیاست‌های سواد رسانه‌ای در سه نهاد فرهنگی و ارتباطی ایران، دوفصلنامۀ مطالعات میان‌رشته‌ای در رسانه و فرهنگ، 2(6)، 1-26.
    • تانکارد، جیمز و سورین، ورنر(1386ش). نظریه‌های ارتباطات، ترجمۀ علیرضا دهقان، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
    • جعفرى، محمّدتقى(1379ش). تعلیم و تربیت اسلامى، تهران: پیام آزادى.
    • دادگران، محمد(1396ش). مبانی ارتباطات جمعی، تهران: فیروزه.
    • ساروخانی، باقر(1395ش). جامعه‌شناسی وسایل ارتباط جمعی، تهران: اطلاعات.
    • ----------(1377ش). دایرةالمعارف علوم اجتماعی، تهران: کیهان.
    • سلیم، حجت و طباخی ممقانی، جواد و بابایی، رامین(1400ش). تربیت رسانه‌ای کارکرد ویژه رسانه‌های جمعی اسلامی، مجلۀ اسلام و علوم اجتماعی، 13(25)، 101-123.
    • شریعتمداری، علی(1373ش). تعلیم و تربیت اسلامی، تهران: امیرکبیر.
    • شیروانی شیری، علی و نبوی‌زاده، راحله‌سادات(1399ش). آموزش مجازی و به چالش کشیدن نقدهای رایج به تعلیم وتربیت رسمی ‌و عمومی‌کودکان و نوجوانان، اولین کنفرانس ملی پژوهش‌های کاربردی در فرآیندهای تعلیم و تربیت، میناب.
    • طباطبایی، محمدرضا( ۱۳۷۹ش).صرف ساده، قم: دارالعلم.
    • طباطبایی،محمدحسین(1374ش). المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمۀ سیدمحمدباقر موسوی همدانی، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
    • فاطمی، سیدمحمد(1397ش). تربیت رسانه‌ای در عصر اطلاعات و چالش‌های فراروی آن، پویش در آموزش علوم انسانی، 3(11)، 18-34.
    • گیدنز، آنتونی(1384ش). چشم‌اندازهای جهانی، ترجمۀ محمدرضا جلائی‌پور، تهران: طرح نو.
    • ----------(1396ش). جامعه شناسی، ترجمۀ حسن چاوشیان، تهران: نشر نی.
    • محب‌زاده، زینب و امام‌جمعه، سیدمحمدرضا و عصاره، علیرضا و حمیدی، فریده(1398ش). شناســایی و تبیین مفهوم سواد رسانه‌ای و اهداف تربیتی مربوطه با تأکید بر قرآن کریم، مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، ۴(۴)، ۱۶۷-۱۹۸.
    • مطهری،مرتضی(1389ش). تعلیم وتربیت در اسلام، قم: انتشارات صدرا.
    • ----------(1385ش). اصول تعلیم و تربیت اسلامی‌از دیدگاه شهید مرتضی مطهری، قم: انتشارات صدرا.
    • معتمدنژاد، کاظم(1391ش). وسایل ارتباط جمعی، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی .
    • مظفری، یوسف و کوشا، سهیلا(1399ش). سبک زندگی قرآنی و فضای مجازی، مطالعات علوم اسلامی‌انسانی، (36)، 13-23.
    • مک کوایل، دنیس(2006م). درآمدی بر نظریۀ ارتباطات جمعی، تهران: انتشارات دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه‌ها.
    • مهدی‌زاده، محمـد(1392ش). مطالعـه تطبیقــی نظریـۀ کاشــت و دریافــت در ارتباطات، تهران: انتشارات مرکز تحقیقـات و مطالعـات و سـنجش برنامه‌های صـدا و سیمای جمهوری اسلامی‌ایران.
    • ویندال، سون همکاران(1387ش). کاربرد نظریه‌های ارتباطات، تهران: نشر جامعه‌شناسان.
    • هاشمی،شهناز(1393ش). بررسی نقش رسانه در نظام تربیتی سند تحول بنیادین آموزش وپروش با تأکید بر ضرورت آموزش سواد رسانه‌ای، رسانه، زمستان 1393، 25(4)، 5-18.
    • همت بناری، علی(1397ش). الگوی تربیت فرزند بر مبنای تحلیل و تفسیر سورۀ لقمان، آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث، 4(2)، 41-60.

    منابع عربی

    • فراهیدی، خلیل بن احمد(1389ش). العین، قم: هجرت.
    • راغب اصفهانی، حسین بن محمد(1395ش). مفردات الفاظ القرآن، بیروت: دارالقلم.
    • حرّ عاملی، محمدبن حسن(1389ش). وسائل الشیعة، تهران: طهران.

    Latin Sources

    • Diergarten,A and Möckel,T and Nieding,G and Ohler,P.(2017).Journal of Applied Developmental Psychology, Volume 48, JanuaryFebruary.2017,Pages33
    • Creswell, J. W.(2005). Educational research: Planning, conducting and evaluatingquantitativeand qualitative research(2nd ed.). Prentice Hall.
    • Glaser, B. G.(2005). Advances in the Methodology of Grounded Theory. 1st Edition. The Sociology Press. 164 pages.
    • Livingtone ,Sonia(2013). Media Literacy and the Challenge of New Information and Communication Technologies. Published online. Pages 314.
    • Moscow, Russian Federation.(GAPMIL) Global Alliance for Partnerships of Media and Information LiteracyJune 2017.
    • Mehrani, E.(2018). Media or other parents(13 ed.). Isfahan: Fahm. [in Persian]
    • Pennycook, G., and Rand, D. G.(2018), Who Falls for Fake News? the Roles of Bullshit Receptivity, Overclaiming, Familiarity, and Analytic Thinking , retrieved from https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_ id=3023545.
    • Strauss, A., & Corbin, J.(2008). Basics of qualitative research. tehran: Human Science & Cultural Studies Center Publication(in Persian).