دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم (دانشکده علوم قرآنی اصفهان) فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن 2783-3356 7 2 2026 06 22 An Inquiry into the Relationship between the Psychological Inimitability of the Qurʾan and the Moral Education of Learners واکاوی پیوند اعجاز روان‌شناختی قرآن و تربیت اخلاقیِ متربیان 1 24 232378 10.22034/jksl.2025.487969.1442 FA رحمن عشریه دانشیار علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم قرآنی قم، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم ، ایران. 0000-0001-5558-3221 رضا رنجبر دانش آموخته کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم قرآنی قم، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم ، ایران. 0009-0004-6061-2866 Journal Article 2025 04 20 One of the topics in Qurʾanic sciences that has attracted the attention of many scholars in this field is the inimitability of the Holy Qurʾan. The inimitability of the Holy Qurʾan has various dimensions, including literary, rhetorical, scientific, educational, mathematical, moral, social, and psychological aspects. In the contemporary period, the psychological dimension of the Qurʾan’s inimitability has received particular attention because of its practical significance. Psychological inimitability refers to the selection of the best statements and teachings for guiding human beings, taking into account the hidden and complex dimensions of the human soul and their harmony with the human spirit. Psychological discussions have always had a direct impact on human moral education, and there is an undeniable relationship between the two, to the extent that they play an important role in human guidance and salvation. Using a descriptive-analytical method, this study aims to analyze the capacity of this type of inimitability in the moral education of learners. It concludes that the Holy Qurʾan, through its awareness of the dimensions of the human psyche and the hidden aspects of the soul that had not been uncovered by human knowledge, employs a set of psychological foundations, concepts, and principles in order to convey its guiding propositions to learners in the most dynamic and enduring manner possible and to institutionalize sound education within them. Moral education based on the implications of the psychological inimitability of the Qurʾan must take into account three levels: “macro-level explanation,” “extraction and interpretation,” and “implementation.” To establish the relationship between psychological inimitability and moral education, one may consider such axes as the soft negative method, methodical reform, institutionalization and stabilization, the use of repetition, and psychological consolidation. The psychological inimitability of the Qurʾan has a profound relationship with the moral education of learners and, through this relationship, paves the way for the formation of religious culture and civilization. یکی از مباحث علوم قرآنی که توجه بسیاری از اندیشمندان این حوزه را به خود جلب کرده، بحث اعجاز قرآن کریم است.اعجاز قرآن کریم دارای جنبه‌های مختلفی از جمله ادبی، بیانی، علمی، تربیتی، ریاضی، اخلاقی، اجتماعی و روان‌شناختی است. در عصر حاضر، جنبۀ روان‌شناختی اعجاز قرآن به خاطر کاربردی بودنش مورد توجه قرار گرفته است.اعجاز روان‌شناختی، به معنای گزینش بهترین گزاره‌ها و آموزه‌ها برای هدایتِ بشر، با نظرداشت زوایای پنهان و پیچیده و هم‌خوان با روح انسان است. مباحث روان‌شناختی همواره تأثیر مستقیمی بر تربیت اخلاقی انسان داشته و رابطه‌ای غیر قابل انکار میان این دو برقرار است؛ تا آنجا که نقش مهمی در هدایت و رستگاری انسان ایفا می‌کند. این پژوهش با بهره‌گیری از روش توصیفی‌تحلیلی، با هدف تحلیل ظرفیت این گونه از اعجاز در تربیت اخلاقی متربیان بدین رهیافت رسیده است: قرآن کریم با آگاهی از شئون روان انسان و زوایای پنهان روح که مکشوفِ دانش نبوده است، مجموعه‌ای از مبادی و مفاهیم و اصول روانی را به‌ کار بسته تا گزاره‌های هدایتی را به پویاترین و ماناترین وجه ممکن، به متربیان منتقل کند و تربیت صحیح را در آنان نهادینه سازد. برای تربیت اخلاقی بر مبنای دلالت‌های اعجاز روان‌شناختی قرآن، باید سه سطحِ «تبیین کلان»، «استخراج و تفسیر» و «سطح اجرایی» مدّ نظر قرار گیرد. برای پیوند میان اعجاز روان‌شناختی و تربیت اخلاقی، می‌توان محورهایی نظیر روش سلبی نرم، اصلاح روشمند، نهادینه‌سازی و ماناسازی، اِعمال تکرار و تثبیت روان را مورد توجه قرار داد. اعجاز روان‌شناختی قرآن با تربیت اخلاقی متربیان پیوندی عمیق دارد و از این رهگذر، زمینه‌ساز شکل‌گیری فرهنگ و تمدن دینی می‌شود

https://qcc.quran.ac.ir/article_232378_269e1ef79942d69ff50283ba28829a72.pdf

دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم (دانشکده علوم قرآنی اصفهان) فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن 2783-3356 7 2 2026 06 22 Qurʾanic Foundations, Limits, and Manifestations of Bodily Privacy مبانی، حدود و مصادیق قرآنی حفظ حریم خصوصی بدنی 25 48 228519 10.22034/jksl.2025.517672.1458 FA مریم سادات سجادی جزی دانشجوی دکتری قرآن و حدیث، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاداسلامی، اصفهان، ایران. 0000-0001-8719-5039 امیر احمدنژاد استادیار گروه قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اهل البیت(ع) ، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. 0000-0001-7152-2656 مهدی حبیب اللهی استادیار گروه زبانهای خارجی، دانشگاه باقر العلوم، قم، ایران. 0000-0002-8411-101X Journal Article 2025 02 12 Despite the growing body of scholarship on privacy and related rights in ethical and legal studies, the concept of bodily privacy has remained largely unexplored within a Qurʾanic framework and from an analytical perspective. Most existing studies have approached the subject either from a legal and jurisprudential standpoint or have defined it primarily in biological and physical terms. By contrast, the Holy Qurʾan presents a deeper, multilayered, and value-oriented understanding of the human body. Accordingly, the present study seeks to clarify the concept of bodily privacy from the perspective of the Qurʾan, with particular emphasis on its three foundational dimensions. Employing a descriptive-analytical methodology, the research draws upon Qurʾanic commentaries, hadith literature, and Islamic ethical studies for the collection and analysis of data. The findings demonstrate that bodily privacy in the Qurʾanic worldview rests upon three interrelated categories of foundations. The first consists of ontological foundations, which emphasize God's absolute ownership of the human body and humanity's conditional trusteeship over its use. The second comprises anthropological foundations, according to which the human body is the locus for the manifestation of reason, free will, and human dignity. The third includes axiological foundations, in which values such as modesty, the prohibition of bodily harm, and individual responsibility provide the ethical basis for bodily privacy. Consequently, bodily privacy in Qurʾanic discourse should be understood not merely as an individual right but as an integral component of human servitude to God and of the ethical structure of the Islamic community با وجود گسترش مطالعات دربارۀ حریم خصوصی و حقوق مربوط در ادبیات اخلاقی و حقوقی، مفهوم «حریم خصوصی بدنی» در چهارچوبی قرآنی و با رویکردی تحلیلی همچنان مهجور مانده است. بیشتر پژوهش‌ها یا به جنبه‌های فقهی و حقوقی این مفهوم پرداخته یا آن را صرفاً در ساحت زیست‌شناختی و مادی تعریف کرده است؛ درحالی‌که قرآن کریم برخوردی عمیق‌تر، چندلایه و ارزشی با بدن انسان دارد. براین‌اساس، مسئلۀ اصلی پژوهش حاضر، تبیین مفهوم حریم خصوصی بدنی از منظر قرآن، با تمرکز بر مبانی سه‌گانۀ آن است. روش پژوهش توصیفی‌تحلیلی است و داده‌ها با مراجعه به منابع تفسیری و روایی و مطالعات اسلامی در اخلاق گردآوری و تحلیل شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد حریم خصوصی بدنی در قرآن مبتنی بر سه دسته مبانی قابل تحلیل است: 1. مبانی هستی‌شناختی که بر مالکیت مطلق خداوند بر بدن و نیابت مشروط انسان در تصرف آن تأکید دارد؛ 2. مبانی انسان‌شناختی که بدن را ظرف ظهور عقل و اراده و کرامت انسانی معرفی می‌کند؛ 3. مبانی ارزش‌شناختی که مفاهیمی چون عفت و حرمت ایذاء و مسؤولیت فردی را پشتوانۀ این حق می‌سازد. بنابراین، حریم خصوصی بدنی در گفتمان قرآنی، نه صرفاً یک حق فردی، بلکه بخشی از نظام عبودیت انسان و ساختار اخلاقی جامعۀ اسلامی تلقی می‌شود

https://qcc.quran.ac.ir/article_228519_35f1aa8c122caf595c0b79ee2ade6c69.pdf

دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم (دانشکده علوم قرآنی اصفهان) فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن 2783-3356 7 2 2026 06 22 A Theoretical Model of the Influence of Geographical Setting and Regional Ecosystem on the Determination of the Miracle of Ṣāliḥ’s She-Camel (ʿA) مدل نظری تاثیر بستر جغرافیایی و زیست بوم منطقه در تعیین معجزه ناقه صالح علیه السلام 49 72 234243 10.22034/jksl.2025.526846.1471 FA سیده سمیه خاتمی استادیار منابع اسلامی قرآن و نهج البلاغه، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران. 0000-0001-5717-9492 محمد علی اسدی استاد تمام گروه جغرافیا، دانشکده جغرافیا و علوم محیطی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران. 0000-0003-2027-4853 Journal Article 2025 06 08 One of the miracles whose occurrence is repeatedly emphasized in the Holy Qurʾan is the miracle of Prophet Ṣāliḥ (ʿA), in which a she-camel emerged from a mountain. The present study seeks to answer two principal questions: Does the Holy Qurʾan address the influence of geographical conditions on the determination of the type of divine miracle (the she-camel)? How can geographical factors contribute to the determination of a particular miracle? This research adopts a grounded theory approach and employs data-driven theory building to construct a theoretical model by identifying subsidiary categories in relation to the core category. Drawing upon Qurʾanic verses and historical accounts preserved in the works of geographers concerning this region, three major categories were identified from at least sixty-one extracted data units. The findings indicate that the geographical characteristics of the region of al-Ḥijr were closely related to the miracle of the she-camel. Al-Ḥijr was a mountainous region whose inhabitants possessed remarkable skills in stone carving, while camels also occupied a highly significant place in their social and economic life. The core category, when supported by the necessary contextual conditions, generates important implications, including demonstrating the transhistorical nature of the Holy Qurʾan in light of scientific progress and highlighting the possibility of employing various scientific disciplines in the service of Qurʾanic objectives. Consequently, it clarifies the rationale behind the selection of the miracle of the she-camel in accordance with the geographical and human context, reveals the profound relationship between the miracles of the prophets and the environmental circumstances of their communities, and further substantiates the transhistorical character of the Holy Qurʾan. Nevertheless, achieving these outcomes requires careful planning for interdisciplinary research projects integrating geography and Qurʾanic studies. یکی از معجزاتی که قرآن چندین‌بار بر وقوع آن تأکید کرده، معجزۀ حضرت صالح (ع) در بیرون آوردن ناقه از کوه است. دغدغۀ اصلی این پژوهش پاسخ به این دو سؤال است: آیا قرآن کریم به مقولۀ تأثیر جغرافیا در تعیّن نوع اعجاز الهی (ناقه) پرداخته است؟ فناوری‌های جغرافیایی چگونه می‌تواند در تعیّن اعجازی خاص مؤثر باشد؟ روش این پژوهش رویکرد داده‌بنیاد است و در آن از روش نظریه‌پردازی داده‌محور استفاده شده و این مدل را با کشف مقوله‌های فرعی نسبت به مقولۀ اصلی شکل داده است. با استفاده از داده‌های موجود در آیات قرآن کریم و گزارش‌های مطرح از آثار جغرافی‌دانان از این منطقه، می‌توان به سه مقولۀ محوری از حداقل 61 داده به‌دست‌آمده دست یافت. این داده‌ها حاکی از آن است که ویژگی‌های جغرافیایی منطقۀ حجر با اعجاز ناقه ارتباط دارد؛ چراکه حجر منطقه‌ای کوهستانی بود و مردم آن مهارت بالایی در سنگ‌تراشی داشتند؛ علاوه بر اینکه در بین آن‌ها، شتر اهمیّت بسیار زیادی داشت. هستۀ محوری با فراهم شدن بسترهای لازم، پیامدهای خوبی (مانند اثبات فرازمانی بودن قرآن کریم با پیشرفت علم یا امکان به‌کارگیری علوم مختلف در راستای اهداف قرآن) برای فهم انتخاب نوع معجزۀ ناقه متناسب با عوامل جغرافیای انسانی ایجاد می‌کند و بالطبع موجب آشکار شدن ارتباط عمیق بین معجزات انبیا و شرایط روز محیطی و اثبات فرازمانی بودن قرآن‌کریم می‌شود. با وجود این، برای دست ‌یافتن به دستاوردها، برنامه‌ریزی دقیق در ثبت پروژه‌های تحقیقاتی مطالعات بین‌رشته‌ای جغرافیا و قرآن توصیه می‌گردد.

https://qcc.quran.ac.ir/article_234243_cf076388fb0000958fe83cc539253731.pdf

دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم (دانشکده علوم قرآنی اصفهان) فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن 2783-3356 7 2 2026 06 22 The Historical Evolution of the Interpretation of “Sāq Allah” in the Views of Classical and Contemporary Qur'anic Exegetes سیر تطور تاریخی تفسیر «ساق الله» در آرای مفسران متقدم و معاصر 73 98 231608 10.22034/jksl.2025.532076.1478 FA مینا شمخی دانشیار گروه علوم قرآن وحدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. 0000-0003-2932-8782 زهره بابااحمدی میلانی استادیار گروه علوم قرآن وحدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. 0000-0001-8195-0419 عارف مسعودیان دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. 0009-0009-7113-0789 Journal Article 2025 07 01 The interpretation of Qurʾanic verses that seemingly attribute corporeal characteristics to God has long been one of the most challenging issues in Qurʾanic exegesis. Among such verses is the statement, “On the Day when the sāq shall be uncovered and they will be called to prostrate, but they will not be able to do so” (Q. 68:42), in which the term sāq has been the subject of diverse interpretations. Employing a descriptive-analytical approach based on library research, the present study investigates the historical development of the interpretation of this expression in the exegetical literature of both Sunni and Shiʿi scholars from the classical and contemporary periods. It seeks to answer the following questions: What meanings have been proposed for sāq in each exegetical period? Which factors have contributed to the emergence of new interpretations in the contemporary era? Can these developments be explained statistically through the Mann–Kendall test? The findings indicate that in the classical period, literalist and eschatological approaches dominated the interpretation of sāq. In contrast, the contemporary period, shaped by expanding intellectual and social concerns, witnessed the emergence of a wider range of interpretive approaches, introducing meanings such as “origin and ultimate reality,” “divine light,” and “the human leg.” These developments are particularly evident in Shiʿi exegesis, where theological, philosophical, and social considerations have significantly influenced the formation of new interpretations. Contemporary exegetes have also sought to relate Qurʾanic concepts to modern human concerns through rational, scientific, and thematic methods of interpretation. Finally, the historical trajectory of these semantic developments was examined using the Mann–Kendall test. The results revealed no statistically significant trend across the examined periods, suggesting that the observed variations may have been influenced by shifts in exegetical discourse, renewed attention to traditional interpretations, and the diversity of available sources. تفسیر آیاتی از قرآن کریم که به‌ظاهر واجد ویژگی‌های جسمانی برای خداوند است، همواره یکی از چالش‌برانگیزترین مباحث تفسیری بوده است. از جملۀ این آیات، آیۀ «یَوْمَ یُکْشَفُ عَنْ سَاقٍ وَیُدْعَوْنَ إِلَی السُّجُودِ فَلَا یَسْتَطِیعُونَ» (قلم:۴۲) است که واژۀ «ساق» در آن، محل تأمل و تفسیرهای گوناگون قرار گرفته است. پژوهش حاضر با روش توصیفی‌تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، به بررسی تطور معنایی این تعبیر در تفاسیر فریقین دوره‌های متقدم و معاصر می‌پردازد و در پی پاسخ به این پرسش‌هاست: معانی مطرح‌شده برای «ساق» در هر دورۀ تفسیری کدامند؟ چه عواملی در پیدایش برداشت‌های نوین در روزگار معاصر نقش داشته است؟ آیا این تحولات را می‌توان با روش آماری Mann–Kendall تبیین کرد؟ یافته‌ها نشان می‌دهد که در دورۀ متقدم، رویکردهای تثبیتی و معادمحور در تفسیر «ساق» غلبه داشته است؛ درحالی‌که در دورۀ معاصر و با گسترش نیازهای فکری و اجتماعی، گرایش‌های تأویلی متنوع‌تری پدید آمده که معانی نوینی مانند «اصل و حقیقت»، «نور الهی» و «ساق انسان» را شامل می‌شود؛ به‌ویژه در تفاسیر شیعی، زمینه‌های کلامی و فلسفی و اجتماعی در شکل‌گیری این معانی نقش مؤثر داشته است. همچنین مفسران معاصر کوشیده‌اند با بهره‌گیری از روش‌های عقلی و علمی و موضوعی، مفاهیم وحیانی را با مسائل نوین بشر پیوند دهند. در بخش پایانی، برای سنجش روند تاریخی تغییرات معنایی، از آزمون Mann–Kendall بهره گرفته‌ایم. نتایج این آزمون نشان داد که در هیچ‌یک از دوره‌ها، روند آماری معناداری وجود ندارد که ممکن است تحت تأثیر نوسانات گفتمانی، بازگشت‌ به دیدگاه‌های سنتی و گستره منابع شکل گرفته باشد.

https://qcc.quran.ac.ir/article_231608_513af6987708b7423a0a4439cd9a0098.pdf

دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم (دانشکده علوم قرآنی اصفهان) فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن 2783-3356 7 2 2026 06 22 The role of the coach in developing the talents of the trainees from the perspective of the Holy Quran نقش مربی در شکوفایی استعدادهای متربیان از دیدگاه قرآن کریم 99 118 232929 10.22034/jksl.2025.542269.1503 FA رحمت شایسته فرد استادیار علوم قرآن و حدیث، گروه آموزش الهیات، معارف و تربیت اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران . 0000-0003-0485-1083 سیدمهدی سلطانی رنانی استادیار علوم قرآن و حدیث، گروه آموزش الهیات، معارف و تربیت اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. 0000-0002-6474-7889 مهدی ارجمندفر استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. 0000-0002-2726-9208 Journal Article 2025 08 20 The flourishing of individual talents is one of the fundamental pillars of the scientific, cultural, and social development of every society. Human beings possess unique combinations of abilities, interests, and learning styles. Individual differences, which have existed since the creation of humankind, require educational approaches to be sufficiently flexible and responsive to this diversity. Within this framework, the educator plays a pivotal role as a guide, facilitator, and role model. Adopting a Qurʾanic perspective, the present study employs a descriptive method based on library research to provide a comprehensive analysis of this essential role. The findings indicate that the Holy Qurʾan acknowledges the existence of differences in human talents. According to the Qurʾan, the most important factors underlying such differences include the divine will, individual human effort, divine testing, personal disposition (shākilah), and the diversity inherent in God's creation. Furthermore, from the Qurʾanic perspective, the educator contributes to the flourishing of learners’ talents by clarifying the paths of guidance and misguidance, providing education grounded in divine revelation, purifying learners from moral vices while cultivating virtuous qualities, strengthening faith and the spirit of reliance upon God, fostering patience and perseverance in the face of hardships, explaining the wisdom underlying events, and promoting the holistic development of learners through the proper utilization of their God-given talents شکوفایی استعدادهای فردی، یکی از کلیدی‌ترین ارکان توسعۀ علمی، فرهنگی و اجتماعی هر جامعه‌ای به شمار می‌رود. انسان‌ها با مجموعه‌ای منحصربه‌فرد از توانایی‌ها، علاقه‌مندی‌ها و شیوه‌های یادگیری مواجه هستند. تفاوت‌های فردی که از همان ابتدای خلقت در انسان‌ها وجود دارد، ایجاب می‌کند که رویکردهای آموزشی نیز انعطاف‌پذیر و متناسب با این تنوع باشد. در این میان، نقش مربی به عنوان یک راهنما و تسهیل‌گر و الگو، اهمیت ویژه‌ای دارد. نوشتار حاضر با رویکردی قرآنی و به روش توصیفی و با مطالعۀ کتابخانه‌ای، به بررسی عمیق و جامع این نقش حیاتی می‌پردازد. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که اصل تفاوت استعدادها از نظر قرآن کریم پذیرفته شده، «خواست خداوند متعال»، «تلاش فردی انسان»، «آزمایش الهی»، «شاکلۀ شخصیتی افراد» و «خلقت متفاوت خداوند» از مهم‌ترین عوامل چنین تفاوت‌هایی است. نقش مربی در شکوفایی استعدادهای متربی از نظر قرآن کریم نیز عبارت است از: «تبیین مسیر هدایت و ضلالت»، «تربیت بر اساس وحی الهی»، «پاک‌سازی متربی از رذایل و ایجاد فضایل در جان وی»، «تقویت ایمان و روحیۀ توکل بر خداوند متعال در نهاد متربی»، «تقویت روحیۀ صبر و تحمّل سختی‌ها در متربی»، «تبیین حکمت امور» و «توجه به رشد جامع متربی با استفادۀ صحیح از استعدادها»

https://qcc.quran.ac.ir/article_232929_ffc8d09d18fbf18e65d1bd1e63f1335e.pdf

دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم (دانشکده علوم قرآنی اصفهان) فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن 2783-3356 7 2 2026 06 22 An Analysis of the Concepts of Architecture and Construction in the Holy Qurʾan with a Divine Civilization-Building Approach تحلیل مفاهیم معماری و ساخت‌وساز در قرآن کریم با رویکرد تمدن‌سازی الهی 119 137 233286 10.22034/jksl.2025.524034.1464 FA صفورا روحی استادیار گروه معماری و شهرسازی، مرکز آموزش عالی فنی و مهندسی بوئین زهرا ، قزوین، ایران . 0000-0002-4048-894X شاهین برزو استادیار گروه مهندسی عمران، مرکز آموزش عالی فنی و مهندسی بوئین زهرا، قزوین، ایران. 0000-0002-0854-6804 Journal Article 2025 07 30 Architecture and construction, as manifestations of human civilization, have long occupied a significant place in human societies. The Holy Qurʾan, as the final divine revelation, contains numerous references to concepts related to construction, development, and the building of human settlements, reflecting the importance of these themes within Islamic culture and civilization. Each of these references establishes a fundamental principle for construction based on Islamic and divine values throughout the processes of architectural design and implementation. By emphasizing the cultivation and development of the earth as one of humanity’s divinely ordained responsibilities, the Qurʾan presents human beings as God’s vicegerents entrusted with the mission of developing and reforming the earth. It also refers to historical structures—such as the palaces of the people of ʿĀd, Pharaoh’s tower, and the barrier of Dhū al-Qarnayn—to illustrate the role of architectural works in the history of civilizations while emphasizing the importance of drawing lessons from the fate of earlier nations. Furthermore, the Qurʾan introduces principles such as sincerity of intention for God, avoidance of extravagance, observance of justice, and preservation of environmental balance as essential criteria governing construction activities. This study employs a thematic-conceptual analysis of Qurʾanic verses. It first identifies the fundamental concepts by extracting key terms related to architecture, construction, and development from the Qurʾanic text. It then examines selected verses through exegetical analysis and compares them with the historical examples mentioned in the Qurʾan in order to establish a relationship between divine teachings and the principles of Islamic architecture. Drawing upon authoritative Qurʾanic commentaries and studies on civilization, the article further analyzes the theoretical foundations of construction in the Qurʾan and explores their applications in sustainable architectural design and Islamic urban development. معماری و ساخت‌وساز، به‌عنوان جلوه‌هایی از تمدن انسانی، از دیرباز مورد توجه جوامع بشری بوده است. در قرآن کریم، به‌عنوان کامل‌ترین کتاب آسمانی، اشارات متعددی به مفاهیم مرتبط با عمران و آبادانی و ساخت‌وساز وجود دارد که بیانگر اهمیت این موضوع در فرهنگ و تمدن اسلامی است. هر یک از این اشارات، سرفصل مهمی در زمینۀ ساخت‌وساز بر پایۀ اصول اسلامی و الهی در فرایند طراحی و اجرای سازه‌ها ایجاد می‌کند. قرآن با تأکید بر آبادانی زمین به‌عنوان یکی از رسالت‌های انسان، وی را خلیفه‌ای معرفی می‌کند که مأمور به عمران و اصلاح زمین است؛ همچنین با ذکر نمونه‌هایی از بناهای تاریخی مانند کاخ‌های قوم عاد، برج فرعون، یا سد ذوالقرنین، به نقش سازه‌ها در تاریخ تمدن‌ها پرداخته و بر عبرت‌آموزی از سرگذشت ملت‌های پیشین تأکید دارد. از سوی دیگر، قرآن معیارهایی همچون نیت الهی، پرهیز از اسراف، رعایت عدالت و حفظ تعادل محیط‌زیستی را در فعالیت‌های ساخت‌وساز مطرح می‌سازد. روش گردآوری مطالب در این مقاله بر پایۀ تحلیل موضوعی‌مفهومی آیات قرآن کریم صورت گرفته است. ابتدا با استخراج واژگان کلیدی مرتبط با عمران و معماری از متن قرآن، مفاهیم بنیادین شناسایی شده؛ سپس با بررسی تفسیری آیات منتخب و تطبیق آن‌ها با نمونه‌های تاریخی ذکرشده در قرآن، تلاش شده است تا پیوندی میان آموزه‌های الهی و اصول معماری اسلامی برقرار گردد. همچنین با بهره‌گیری از منابع تفسیری معتبر و مطالعات تمدنی، ابعاد نظری ساخت‌وساز در قرآن تحلیل شده و کاربردهای آن در طراحی معماری پایدار و توسعۀ شهری اسلامی بررسی گردیده است.

https://qcc.quran.ac.ir/article_233286_51085cf0122788247999603f0ab809a5.pdf