دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم (دانشکده علوم قرآنی اصفهان)فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن2783-33566420251222Artistic Resonances Between Sayyid Quṭb’s Qur’anic Theory of Imagery and the Safavid Miʿrāj Miniature of Sulṭān-Muḥammadهمخوانی هنری نظریۀ تصویرپردازی سید قطب در قرآن با نگارۀ معراج سلطانمحمد در عهد صفوی12223102910.22034/jksl.2024.458877.1353FAسپیدهیاقوتیاستادیار گروه طراحی پارچه و لباس، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.0009-0009-2633-9823Journal Article20240522<span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">The Mi</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Arial',sans-serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">ʿ</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">r</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Book Antiqua'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">ā</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">j, as one of the most concise yet profound events in Islamic sacred history and explicitly alluded to in the Qur</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Book Antiqua'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">’</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">an, has long attracted the attention of scholars and artists. One of the most remarkable visual representations of this transcendent event is the Mi</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Arial',sans-serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">ʿ</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">r</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Book Antiqua'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">ā</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">j miniature attributed to Sul</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Calibri',sans-serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">ṭ</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Book Antiqua'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">ā</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">n-Mu</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Calibri',sans-serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">ḥ</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">ammad, the distinguished painter of the Safavid era. This descriptive-analytical article is framed by Sayyid Qu</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Calibri',sans-serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">ṭ</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">b</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Book Antiqua'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">’</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">s Qur</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Book Antiqua'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">’</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">anic theory of artistic imagery. Drawing on documentary (library-based) sources, the study first outlines the components of Qu</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Calibri',sans-serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">ṭ</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">b</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Book Antiqua'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">’</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">s theory and interprets them in relation to the Qur</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Book Antiqua'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">’</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">anic verses narrating the Mi</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Arial',sans-serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">ʿ</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">r</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Book Antiqua'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">ā</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">j. It then analyzes how these principles correspond to the artistic characteristics of Safavid Persian miniature painting, with particular emphasis on Sul</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Calibri',sans-serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">ṭ</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Book Antiqua'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">ā</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">n-Mu</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Calibri',sans-serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">ḥ</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">ammad</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Book Antiqua'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">’</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">s Mi</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Arial',sans-serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">ʿ</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">r</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Book Antiqua'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">ā</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">j composition. The findings show that in the Safavid period, Qur</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Book Antiqua'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">’</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">anic themes within Persian miniature painting reached a level of refinement that resonates with the artistic standards of Qur</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Book Antiqua'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">’</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">anic imagery formulated by Sayyid Qu</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Calibri',sans-serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">ṭ</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">b. The mode of visual representation emerges as the key point of convergence and the foundational artistic mechanism through which both domains express their concrete and abstract dimensions.</span><span lang="FA" style="font-size: 13.0pt; font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: 'Arial Unicode MS'; border: none; mso-bidi-language: FA;">واقعۀ معراج به عنوان یکی از موجزترین رخدادهای تاریخ اسلام در نص صریح قرآن، در طی اعصار و قرون مختلف، مورد توجه ویژۀ صاحبنظران و هنرمندان بوده است. یکی از نگارههای قابل توجه این رخداد شگرف، متعلق به سلطانمحمد، نقاش بنام عهد صفوی است. چهارچوب نظری این مقالۀ توصیفیتحلیلی، بر اساس نظریۀ تصویرپردازی هنری سید قطب نظریهپرداز قرآنی معاصر تنظیم شده و با بهرهگیری از اطلاعات کتابخانهای (اسنادی)، پس از توصیف مؤلفههای نظریۀ وی و تأویل آن بر آیات بیانگر معراج در قرآن، از طریق تحلیل یافتهها سعی در تطبیق آنها با ویژگیهای هنر نگارگری در عهد صفوی با تکیه بر نگارۀ معراج سلطانمحمد نموده است. نتیجه اینکه در عهد صفوی مضامین قرآنی در هنر نگارگری ایران به درجهای از کمال رسیده که با شاخصهای هنری تصویرپردازی آیات وحی قابل انطباق است و نحوۀ تصویرپردازی، عامل اصلی تشابه و ابزار برجسته و قاعده بنیادین در بیان مؤلفههای عینی و ذهنی این دو است.</span>https://qcc.quran.ac.ir/article_231029_6c1c898bcd1d5efad6df2a3b409526b3.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم (دانشکده علوم قرآنی اصفهان)فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن2783-33566420251222The Esoteric Journey of Mūsā (AS) in the Mirror of al-Asfār al-Arbaʿa: An Anfusī Interpretation of the Qur’anic Narrative of Mūsā and Khidhrسیر باطنی موسی(ع) در آیینه اسفار اربعه؛ در پرتو تفسیر انفسی داستان موسی و خضر235023053810.22034/jksl.2025.488248.1410FAزهراخلیلیاندانش آموخته کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم قرآنی اصفهان، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، اصفهان، ایران.0009-0004-5273-6164رضاسعادت نیااستادیار علوم قرآن و حدیث ، دانشکده علوم قرآنی اصفهان، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، اصفهان، ایران.0000-0003-3165-9214Journal Article20241112<span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">This article, by emphasizing the esoteric (anfusī) interpretation and aligning the story of Mūsā and Khidhr with Mullā </span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Calibri',sans-serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">Ṣ</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">adr</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Book Antiqua'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">ā’</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">s al-Asf</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Book Antiqua'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">ā</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">r al-arba</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Arial',sans-serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">ʿ</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">a, seeks to open a new horizon in the mystical understanding of this Qur</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Book Antiqua'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">’</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">anic narrative. In this spiritual journey, M</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Book Antiqua'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">ū</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">s</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Book Antiqua'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">ā</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;"> symbolizes the self (nafs) and Khidhr represents wal</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Book Antiqua'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">ā</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">yah, and together they traverse a spiritual path that begins with detachment from the world and movement toward the Truth, culminating in sacred knowledge. The research method is descriptive, analytical, and comparative. First, the symbolic elements and events of the story are analyzed, and then they are aligned with the four mystical journeys. In the first journey (from creation to the Truth), Mūsā reaches unity after finding the perfect master and removing veils; in the second journey (with the Truth in the Truth), he attains divine perfection through annihilation in walāyah; in the third journey (from the Truth to creation), by witnessing Khidhr’s actions, he comprehends divine wisdom and returns with a renewed vision to guide his people; and in the fourth journey (with the Truth in creation), he perceives the manifestations of the Truth within the created world. The findings show that, from an esoteric perspective, the story of Mūsā and Khidhr-beyond being a historical narrative-functions as a model for mystical journeying that harmonizes with al-Asfār al-arba</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Arial',sans-serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">ʿ</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">a. This alignment not only deepens the understanding of Qur</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Book Antiqua'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">’</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; color: black; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;">anic teachings but also illuminates new dimensions of the human spiritual path toward divine perfection and ultimate truth. Thus, the present study contributes to a clearer understanding of spiritual development and its relationship with Islamic teachings.</span><span lang="FA" style="font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: 'Arial Unicode MS'; text-transform: none; border: none; mso-bidi-language: FA; font-style: normal;">این مقاله با تأکید بر تفسیر انفسی و تطبیق داستان موسی و خضر با مراتب </span><span lang="FA" style="font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: 'Arial Unicode MS'; text-transform: none; border: none; mso-bidi-language: FA;">اسفار اربعۀ</span><span lang="FA" style="font-family: IRLotus; mso-fareast-font-family: 'Arial Unicode MS'; text-transform: none; border: none; mso-bidi-language: FA; font-style: normal;"> ملاصدرا، تلاش دارد افقی نوین در فهم عرفانی این داستان قرآنی بگشاید. در این سیر، موسی نماد نفس و خضر نماد ولایت، مسیری روحانی را طی میکنند که از جدایی از دنیا و حرکت بهسوی حقیقت آغاز میشود و به معرفتی قدسی منتهی میگردد. روش پژوهش توصیفی، تحلیلی و تطبیقی است. ابتدا عناصر نمادین و وقایع این داستان تحلیل و سپس با چهار سفر عرفانی تطبیق داده میشود. موسی در سفر اول (از خلق به حق)، با یافتن استاد کامل و رفع حجابها، از کثرت به وحدت میرسد؛ در سفر دوم (با حق در حق)، با فنای در ولایت به کمال الهی دست مییابد؛ در سفر سوم (از حق به خلق)، با مشاهدۀ اعمال خضر، حکمت الهی را درمییابد و با بینشی تازه به هدایت قومش میپردازد؛ در سفر چهارم (با حق در خلق)، به تجلیات حق در عالم خلق پی میبرد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که داستان موسی و خضر از منظر تفسیر انفسی، فراتر از یک حکایت تاریخی، الگویی برای سیروسلوک عرفانی است که با اسفار اربعه همخوانی دارد. این تطبیق نهتنها درک عمیقتر معارف قرآنی را ممکن میسازد، بلکه ابعاد جدیدی از سفر روحانی انسان را بهسوی کمال الهی و حقیقت مطلق باز میکند. درنتیجه، پژوهش حاضر میتواند به فهم بهتر مسیر تکامل روحی و ارتباط آن با آموزههای اسلامی کمک نماید.</span>https://qcc.quran.ac.ir/article_230538_ff2e9bab652f1cc937ece32251a98b3a.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم (دانشکده علوم قرآنی اصفهان)فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن2783-33566420251222From Khilāfah to ʿAhd: A Qur’anic Model of Conceptual Transformationالگوی خلافت تا عهد از منظر قرآنکریم518023076510.22034/jksl.2025.509371.1440FAسمیهکرداریدانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.0009-0005-3646-2965ابوالفضلخوشمنشدانشیار علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.0000-0001-9920-2419Journal Article20250305<span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">The Almighty God refers for the first time to the notion of <em>khilāfah</em> in Q 2:30 and to <em>imāmah</em> and the concept of </span><em><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Arial',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">ʿ</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">ahd</span></em><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;"> in Q 2:124. A transformative progression can be identified across Q 2:30–124: God characterizes the human being initially as “<em>khalīfah</em>,” then as “<em>imām</em>,” and ultimately associates this development with the term “</span><em><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Arial',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">ʿ</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">ahd</span></em><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">.” This ordering does not indicate chronological or spatial precedence; rather, it reflects ascending degrees of human existential and spiritual perfection. This study seeks to clarify the nature of this progression by examining classical and contemporary Qur’anic commentaries and by formulating a coherent model of the <em>khilāfah-to-</em></span><em><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Arial',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">ʿ</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">ahd</span></em><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;"> transition. The research adopts a grounded-theory methodology and is applied in nature; the dataset consists of Q 2:30–124. Qualitative analysis and model extraction were carried out using Excel and MAXQDA. The core findings highlight two central points: first, that the concepts of <em>khilāfah</em>, <em>imāmah</em>, and </span><em><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Arial',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">ʿ</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">ahd</span></em><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;"> are presented in the Qur’an with precise linguistic and conceptual intentionality; and second, that the category of <em>qawl</em> serves as a fundamental analytical key for unpacking the proposed model. The significance of <em>qawl</em> becomes evident across several dialogues, including God’s address to Moses (</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Arial',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">ʿ</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">a), Moses</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-bidi-font-family: 'Book Antiqua'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">’</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;"> exchanges with the Children of Israel, God</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-bidi-font-family: 'Book Antiqua'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">’</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">s discourse with the Jews and the angels, and finally, His speech with Adam (</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Arial',sans-serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">ʿ</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">a). The research identifies forty-two major thematic categories within this model, such as fidelity to the divine covenant, avoidance of hypocrisy and sectarian discord, reflection upon divine power, wisdom, and miracles, trust in God</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-bidi-font-family: 'Book Antiqua'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">’</span><span style="font-size: 9.0pt; font-family: 'Book Antiqua',serif; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-bidi-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">s will and wisdom, patience and gratitude, and abstention from disbelief and disobedience.</span>خداوند متعال برای اولینبار در آیۀ 30 سورۀ بقره به مسئلۀ خلافت و در آیۀ 124 این سوره به مسئلۀ امامت و بحث «عهد» اشاره فرموده است. به نظر میرسد در آیات 30 تا 124 سورۀ بقره سیری تحولی دیده میشود؛ به این ترتیب که خداوند متعال از انسان بهعنوان «خلیفه» و سپس «امام» یاد و درنهایت به واژۀ «عهد» اشاره میکند. این موضوع به معنای تقدم زمانی یا مکانی این دو نیست، بلکه نشاندهندۀ مراتب وجودی و معنوی انسان است. محقق در این پژوهش در نظر دارد با مطالعۀ تفاسیر قرآن کریم، نسبت به تبیین چگونگی این سیر تحول اقدام و الگوی مرتبط را ارائه کند. روش تحقیق «تحلیل زمینهای» و نوع تحقیق کاربردی است و جامعۀ آماری آن آیات 30 تا 124 سورۀ بقره است. بهمنظور تجزیهوتحلیل کیفی دادهها و استخراج الگو، از نرمافزارهای اکسل و مکسکیودا استفاده شده است. اهم یافتههای اصلی این پژوهش دو محور کلیدی را نشان میدهد: نخست آنکه مفاهیم «خلافت»، «امامت» و «عهد» با دقتی زبانی و مفهومی در قرآن ارائه شدهاند؛ دوم آنکه مقولۀ «قَوْل» بهعنوان یک ابزار تحلیلی، برای تبیین فرضیۀ «خلافت تا عهد» از اهمیت بنیادینی برخوردار است. شواهد این اهمیت در گفتوگوهای متعددی از جمله گفتوگوی خداوند با موسی (ع)، موسی (ع) با بنیاسرائیل، خداوند با یهودیان و فرشتگان و درنهایت، گفتوگوی خداوند با آدم (ع) نمود یافته است. نتایج پژوهش نشاندهندۀ 42 مقولۀ مهم در الگوی مدنظر، ازجمله وفادار ماندن به میثاق الهی، پرهیز از ریاکاری و تفرقهافکنی در مسائل دینی، تفکر و تعقل در برابر قدرت و حکمت و معجزات الهی، اعتماد به اراده و حکمت الهی، صبر و شکرگزاری و پرهیز از کفر و نافرمانی است.https://qcc.quran.ac.ir/article_230765_fa5f11c24af6175a88b3df8dd0e30054.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم (دانشکده علوم قرآنی اصفهان)فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن2783-33566420251222Explaining Perceptual and Cognitive Disorders in Social Relations and Interactions Using the Qur’an: A Case Study in the Communicative Interface of Culture and Economyتبیین اختلال ادراکی و شناختی در روابط و تعاملات اجتماعی با بهرهمندی از قرآن کریم مطالعه موردی: حوزه ارتباطی فرهنگ و اقتصاد8110623066110.22034/jksl.2025.494397.1421FAوحیدمحمدیدکترای مدیریت رسانه، دانشکده علوم اجتماعی ارتباطات و رسانه، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.0009-0006-6112-1385حسنخجسته باقرزادهاستاد گروه رادیو، دانشکده تولید، دانشگاه صداوسیما، تهران، ایران.محمدمهدیلبیبیاستادیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی ارتباطات و رسانه، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.Journal Article20250119The interaction and mutual influence between the concepts of economy and culture form a tangled and often confusing relationship that leads to conceptual overlap. The present study seeks to establish a principled equilibrium and a sound mode of interaction between cultural and economic systems by drawing on the Qur’an. Cognitive and perceptual sciences shape how societies understand issues, since the primary cause of perceptual and computational error lies in assigning improper weight to these concepts and in constructing unbalanced relations between them.Using a qualitative content analysis approach, this article examines the cultural–economic constellation within human life and social developments. Cognitive clarity and cognitive disorders-derived from Sūrat al-Nūr and formulated as sarābī disorder (mirage-like misperception) and lughajī disorder (obstinate distortion)-are analyzed alongside cultural–economic interactions based on Sūrat al-Zukhruf, with emphasis on foundational enabling structures such as qawm, qaryah, ābāʾ, and banāt. The findings propose a model of proper cultural-economic interaction in which perceptual disorders-whether sarābī or lughajī-disrupt the balance between cultural and economic variables and produce cognitively flawed decision-making. In response, the concepts of “water-weight” (thaqal ābī) and “light-weight” (thaqal nūrī) are introduced as fundamental principles for restoring cognitive transparency and recalibrating the correct relational pattern between culture and economy.تعامل و نحوه تأثیر و تأثر دو مفهوم اقتصاد و فرهنگ بر یکدیگر کلاف سردرگمی است که موجب ایجاد تداخل مفهومی شده و رویکرد مقالۀ حاضر، دستیابی به یک تعادل مبنایی و تعامل صحیح نظام فرهنگی و نظام اقتصادی، با بهرهمندی از قرآن کریم است. علوم ادراکی و شناختی، نوع تلقی جامعه را نسبت موضوعات، متفاوت میکند؛ چراکه مهمترین عامل خطای دید و خطای محاسبه در این نسبت، وزندهی ناصحیح به هر کدام از مفاهیم مذکور و رابطهسازی نامتوازن بین آنهاست. روش تحقیق استفادهشده روش تحلیل محتوای کیفی است که در آن ظرفیتشناسی منظومۀ فرهنگی و اقتصادی در حیات انسانی و جریانات اجتماعی مطالعه شده است؛ بدینمعنا که اختلالات و شفافیت در علوم ادراکی و شناختی با اقتباس از سورۀ نور و ذیل مفاهیم اختلال لُجَجی و اختلال سرابی، و روابط و تعاملات اقتصادی و فرهنگی از سورۀ زخرف، با تأکید بر منابع و امکانات بسترساز نظیر قوم و قریه و البته آباء و بنات، اخذ شده است. یافتههای تحقیق، مدلی از ارتباط صحیح اقتصاد و فرهنگ را مطرح میکند که طی آن اختلال ادراکی، اعم از اختلال سرابی و اختلال لُجَجی، موجب ایجاد عدم توازن در جهت و رابطۀ بین متغیرهای اقتصاد و فرهنگ میشود و این نامعادلۀ ادراکی، زمینۀ تصمیمسازی ناصحیح را فراهم میکند. ازهمینرو ثقل آبی و ثقل نوری، به عنوان دو مفهوم پایه در زمینۀ ایجاد شفافیت شناختی، جهت بازتنظیم رابطۀ صحیح فرهنگ و اقتصاد به کار گرفته شده است.https://qcc.quran.ac.ir/article_230661_edff0f6af604f4a47c7f396fa59fab96.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم (دانشکده علوم قرآنی اصفهان)فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن2783-33566420251222An Examination of the Concept, Components, and Implications of Innate Human Dignity from the Perspective of the Qur’an, with a Comparative Assessment of Humanismبررسی مفهوم، مولفهها و لوازم کرامت ذاتی انسان از منظر قرآن کریم با نگاهی تطبیقی به دیدگاه اومانیسم؛ مقایسه و ارزیابی10712523133410.22034/jksl.2025.510604.1444FAعلیرهیددانش آموخته دکتری، گروه تفسیر و علوم قرآن، موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، قم، ایران.0000-0003-3891-3553حمیدآریاندانشیار گروه تفسیر، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران.0000-0001-6102-3650Journal Article20250304This study examines the Qur’anic perspective on the concept of innate human dignity (karāmah dhātiyyah), its essential components, and its practical implications, and then compares and evaluates it in relation to the humanist worldview. Employing a comparative approach and using library-based research and a descriptive–analytical method, the article demonstrates that the Qur’an grounds human dignity in several key elements: human reason and spirit, free will and volition, the bearing of the divine trust (amānah), and the innate primordial disposition (fiṭrah). The Qur’anic verses further indicate that the implications of such dignity include: endowment with khilāfah (vicegerency), the capacity for learning the Divine Names, worthiness of being the object of angelic prostration, the subjugation of the natural world to human benefit, the right to life, the right to freedom, entitlement to just social privileges, the obligation to protect personal reputation, and the prohibition of insulting or degrading any human being. While both the Qur’an and humanism affirm the principle of intrinsic human dignity, they differ significantly on several foundational issues: the scope and limits of innate dignity and human freedom; the rejection of absolute anthropocentrism; the primacy of the spiritual dimension in grounding dignity; the insufficiency of unaided reason in identifying the path to true human felicity; the absence of discrimination among human beings; and the Qur’an’s description of supra-animal pleasures and dignified modes of existence. These points represent major areas of divergence between the Qur’anic conception of human dignity and that of humanism.این پژوهش دیدگاه قرآن کریم پیرامون مفهوم کرامت ذاتی انسان، مؤلفهها و لوازم آن را تبیین میکند و سپس به مقایسه و ارزیابی آن با مکتب اومانیسم میپردازد. این مقاله رویکردی تطبیقی داشته و به شیوه مطالعه کتابخانهای و روش توصیفی-تحلیلی اقدام کرده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد مؤلفههای کرامت ذاتی انسان در قرآن کریم، شامل برخورداری انسان از عقل و روح، اختیار و ارادۀ انسان، حمل امانت و برخورداری از فطرت است. آیات، لازمۀ چنین کرامتی را برخورداری از خلافت، استعداد تعلم اسماء، شایستگی مسجود ملائکه بودن، تسخیر جهان هستی، برخورداری از حق حیات، برخورداری از حق آزادی، برخورداری از امتیازات اجتماعی عادلانه، وجوب حفظ آبرو و حرمت اهانت به انسانها میشمارد. اگرچه قرآن کریم و اومانیستها در اصل وجود کرامت ذاتی برای انسان اتفاق نظر دارند، تحدید گسترۀ کرامت ذاتی و آزادی انسان، محور نبودن مطلق انسان، اصالت جنبۀ روحی در کرامت، ناتوانی عقل برای شناخت مسیر سعادت انسان، نبود تبعیض بین انسانها و تشریح لذات و شئون فراحیوانی برای انسان، از جملۀ آموزههای قرآن کریم در باب کرامت ذاتی است که محل اختلاف نظر جدی با اومانیستها است.https://qcc.quran.ac.ir/article_231334_69b3ae5e12ed088d6d3005ae95a2326e.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم (دانشکده علوم قرآنی اصفهان)فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن2783-33566420251222Semantic Differences among Ahl al-Kitāb, alladhīna ūtū al-kitāb, and alladhīna ātaynāhum al-kitāb in the Qur’an:A Semantic Inquiry and Chronological Analysis of Revelationاختلاف معنایی «اهلالکتاب، الذین اوتوا الکتاب و الذین آتیناهم الکتاب» در قرآن؛ معناشناسی و سیر نزول12714923078110.22034/jksl.2025.513676.1450FAالهامآقادوستیدانش آموخته دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات معارف اهل بیت، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران .0000-0002-9861-3491محمدرضاستوده نیادانشیار علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات معارف اهل بیت، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.0000-0001-8343-9868Journal Article20250414In the Qur’an, the People of the Book are addressed through several expressions-alladhīna ūtū al-kitāb, Ahl al-Kitāb, and alladhīna ātaynāhum al-kitāb. Identifying the semantic distinctions among these terms, which may appear synonymous at first glance, constitutes the main question of this study. Using a descriptive-analytical method, and examining the semantic components and chronological usage of the expressions across Makkan and Madinan revelation, the study analyzes their nuanced differences. The findings indicate that alladhīna ātaynāhum al-kitāb refers to an elevated group of learned members of the People of the Book-primarily present in Makkah-who affirmed the prophethood of Muḥammad (ṣ) and believed in the Qur’an. In contrast, alladhīna ūtū al-kitāb, occurring predominantly in Madinan verses, designates a group of corrupt scholars and elites who, despite knowing the truth of Islam, concealed it. This is supported by their frequent association with terms such as knowledge, recognition, covenant, clear proof, and concealment. Ahl al-Kitāb, meanwhile, encompasses both groups in addition to the general population of the People of the Book-believers and disbelievers alike-who, according to the Qur’an, followed their religious authorities. This group also appears extensively in Madinan contexts.«اهل کتاب» در آیات قرآن، با عناوین مختلف «أوتوا الکتاب»، «أهل الکتاب» و «آتیناهم الکتاب» خطاب شدهاند. کشف اختلاف معنایی بین این سه اصطلاح در قرآن که در نگاه اول، معنایی مشترک دارند، مسئلۀ اصلی این مقاله است نویسنده سعی کرده است با روش توصیفیتحلیلی و با کمک مؤلفههای معنایی و کاربرد این عبارات در سیر نزول آن را بررسی و ارزیابی کند. درنهایت نتیجه چنین شد که عنوان «الذین آتیناهم الکتاب» در مرتبهای والا، گروهی از احبار و علمای اهل کتاب را مدنظر قرار میدهد که حضور آنها عمدتاً در مکه بود. این گروه، نبوت پیامبر و حقانیت قرآن را تصدیق کردند و بدان ایمان آوردند. در مرتبۀ نازلتر «الذین أوتوا الکتاب» قرار دارند که حضورشان در آیات مدنی پررنگی است. آنها گروهی از علما و اشراف فاسق اهل کتاب بودند که با وجود علم به حقانیت اسلام، به کتمان آن پرداختند. دلیل بر این قول نیز همنشینی «الذین أوتوا الکتاب» با واژگانی همچون علم، معرفت، میثاق، بینه و کتمان است. «أهل الکتاب» نیز مجموعهای از این دو گروه، به علاوۀ عموم اهل کتاب بودند که شامل مؤمنان و کافران میشدند و به اذعان قرآن، تابع علما و بزرگانشان بودند. این گروه نیز همچون گروه دوم در طول دوران نزول سورههای مدنی قرآن حضور داشتند.https://qcc.quran.ac.ir/article_230781_7f89270f88795c4c96e8391e02cdeb1e.pdf