دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم (دانشکده علوم قرآنی اصفهان) فصلنامه قرآن، فرهنگ و تمدن 2783-3356 2 1 2021 05 22 Characteristics of a civilizing man from the perspective of the Holy Quran ویژگی های انسانِ تمدن ساز از منظر قرآن کریم 62 79 133692 10.22034/jksl.2021.287335.1021 FA سید محمد شفیعی دارابی عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی قم . زهره باقریان دکتری تاریخ اسلام Journal Article 2021 05 22 Man is known as one of the most important pillars of development and civilization in Islam. According to Quranic teachings, the basis of purposeful social changes and transformations in human societies, it is the psychological and inner foundation of man. Therefore, man can be considered as the main and determining factor in the rise and fall of civilizations. The will of human beings is the basis of all individual and social developments. The inner content of man has two main elements of thought and will that by combining them, human goals are realized in the outside world; Therefore, any change in the political and social structures is subject to change in the psychological and esoteric basis of man. But God considers different spiritual tendencies for man, each of them is in two completely opposite directions. Thus, leading research discusses what esoteric contexts and spiritual inclinations God draws for man and what effect does each of them have on civilization? Also, how can God's dual view of man be interpreted? The purpose of this study is to study two categories of verses about the inner context of man in the Qur'an: First, the verses that honor man as a human being and secondly, the verses that introduce man as animals and even more misguided for not following wisdom. The results of this study reflect the inner multiplicity of human beings in relation to each other. Some verses are related to the nature and truth of the essence of the human soul and some verses are related to the nature and physical essence of his existence. If man moves according to his spiritual nature, builds civilization and walks in the path of the divine prophets and arranges his life according to the will of God; But if it moves in the opposite direction and in the path of its physical essence, it deviates from the divine path and, due to not using wisdom, causes the fall of humanity and the decline of civilization. <strong>چکیده</strong><br />انسان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ارکان توسعه و تمدن در اسلام شناخته می‌شود. بر اساس آموزه‌های قرآنی، اساس تحولات و تغییرات اجتماعی هدف‌دار در جوامع بشری، شالوده روانی و درونی انسان است. ازاین‌رو، انسان را می‌توان عامل اصلی و تعیین‌کننده در پیدایش و سقوط تمدن‌‌ها به شمار آورد. خواست و اراده انسان‌ها مبنای همه تحولات فردی و اجتماعی است. محتوای درونی انسان واجد دو عنصر اصلی اندیشه و اراده است، که با درهم‌آمیختن آنها، اهداف انسان در جهان خارج تحقق می‌یابد؛ ازاین‌رو، هرگونه تغییر و تحولی در ساختارهای سیاسی و اجتماعی، تابع تغییر در اساس روانی و باطنی انسان است.اما خداوند گرایش‌های روحی متفاوتی را برای انسان در نظر می‌گیرد، که هر یک از آنها در دو جهت کاملاً متضاد با هم قرار دارند. بنابراین، پژوهش پیشِ‌رو این مسأله را به بحث می‌گذارد که: خداوند چه زمینه‌های باطنی و گرایش‌های روحی را برای انسان ترسیم می‌کند و هر یک از آنها چه تأثیری بر تمدن‌سازی می‌گذارد؟ همچنین نگرش دوگانه خداوند به انسان را چگونه می‌توان تفسیر کرد؟ هدف از این پژوهش بررسی دو دسته از آیات در مورد زمینه‌های باطنی انسان در قرآن است: نخست آیاتی که انسان را در مقام بنی‌آدم تکریم می‌کند و دوم آیاتی که انسان را به جهت پیروی نکردن از عقل همانند حیوانات و حتی گمراه‌تر معرفی می‌کند. نتایج این پژوهش بازتاب چندگانگی باطن انسان‌ها نسبت به یکدیگر است. برخی آیات مربوط به فطرت و حقیقت جوهری روح انسان و آیاتی نیز مربوط به طبیعت و جوهر جسمانی وجود اوست. اگر انسان بر اساس فطرت روحی خویش حرکت کند، تمدن‌ساز می‌شود و در مسیر انبیاء الهی گام برمی‌دارد و زندگی خود را بر اساس خواسته‌های خداوند انتظام می‌بخشد؛ اما اگر برخلاف آن و در راستای جوهر جسمانی خویش حرکت کند، از مسیر الهی دور می‌شود و به جهت استفاده نکردن از عقل، موجب سقوط انسانیت و انحطاط مدنیت می‌گردد. https://qcc.quran.ac.ir/article_133692_f6b577cc2f126a966fe52538f41f61b6.pdf