مؤلفه‌های فرامادّی تمدن‌ساز از منظر قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری علوم قرآن و حدیث

10.22034/jksl.2021.129456

چکیده

چکیده:
رسیدن به یک تمدن مطلوب، مدینه‌ی فاضله و آرمان شهر، هدف آرمانی یک نظام اجتماعی بالنده است. اما حل این معما که چه مؤلفه­ها و شاخصه‌هایی بسترساز این تمدن است و آیا در قرآن کریم، به این مسئله پرداخته شده یا نه، پرسشی جدّی است که باید به آن پاسخ داده شود. در نگاهی کلی به تمدن مطلوب قرآنی، دو گروه عناصر اساسی با تعریف و جایگاهی ویژه ایفای نقش می‌نمایند. از سویی تمامی مظاهر مادی و اسباب سخت‌افزاری و نعمت‌های دنیوی با انگاره­ی «طیبات»، به عنوان اهداف میانی و ابزار حرکت انسان به سوی افق‌های برتر، دارای ارزش است (و نه آنکه مطرود باشد) و از سوی دیگر، ارزش‌هایی قرار دارد که مربوط به بُعد حقیقی وجود انسان و بخش نرم‌افزاری حیات مطلوب و انسانی اوست که از آن تعبیر به «فرامادّی» شده است. مؤلفه­هایی چون: باور توحیدی، معادمحوری، عدالت، آزادی، امنیت، وحدت‌گرایی، اخلاق‌مداری، راهبری مصلحان اجتماعی، حقیقت گرایی و برابری‌گرایی که منشأ زیست هدفمند انسان است.

کلیدواژه‌ها


  • قرآن کریم

    • ابن ابی الحدید، فخرالدین ابوحامد عبدالحمید (1404ق )، شرح نهج البلاغه، قم: مکتبه آیت الله مرعشی نجفی.
    • ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد (1971م)، تاریخ ابن خلدون، بیروت، الاعلمی للمطبوعات.
    • ابن هشام، ابومحمد عبدالملک (1412ق)، سیره ابن هشام، بیروت: دارالکتب العلمیه.
    • ابی داود، سلیمان‌بن‌الأشعث‌بن‌اسحاق‌بن‌بشیربن‌شّدادبن‌عمران الأزدی السجستانی (1926 م)، سنن ابی داود، چاپ مصر، ج دوم.
    • امام خمینی، روح الله (1378ش)، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
    • جوادی آملی، عبدالله (1380ش)، انتظار بشر از دین، قم: اسراء.
    • بابایی، حبیب الله (1399ش)، تنوع و تمدن در اندیشه اسلامی، چاپ اول، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    • بهجت پور، عبدالکریم (1387ش)، تفـسیر همگـام بـا وحـی، ج1 ،چـاپ دوم، قـم: سـبط النبی.
    • بهشتی، سید محمد حسین (بی تا)، حق و باطل از دیدگاه قرآن، تهران: تهیه و تنظیم بنیاد نشر آثار و اندیشه‌های شهید آیت الله بهشتی.
    • جرجانی، میر سید شریف (1377ش)، تعریفات، ترجمه سید حسن عرب و سیما نوربخش، تهران: نشر فروزان، چ اول.
    • جعفری، محمد تقی (1358ش)، ترجمه و تفسیر نهج البلاغه، چاپ دوم، ج 5، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
    • جمشیدی، محمد حسین (1388ش)، اندیشه سیاسی امام خمینی، چاپ دوم، تهران: انتشارات پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی.
    • حرّعاملی، حسن، (1104ق )، وسایل الشیعه، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین.
    • حرانی، ابومحمد حسن بن علی بن حسین بن شعبه (1398ق)، تحف العقول، تهران، کتابفروشی اسلامیه.
    • خمینی، روح الله، رهبر انقلاب و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران (1395ش)، ولایت فقیه (حکومت اسلامی)، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س).
    • دورانت، ویل (1367ش)، تاریخ تمدن، ج1، ترجمه احمد آرام و دیگران، چاپ سوم، تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.
    • سید رضی (1398ش) نهج البلاغه، ترجمه سید جعفر شهیدی، چاپ سوم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
    • صدر، سید محمد باقر (بی تا)، فدک فی التاریخ، تحقیق عبدالجبار شراره، بیروت: مرکز الغدیر لدراسات الاسلامیه.
    • ____، __________ (1361ش)، عبادت در اسلام، ترجمه کاظم خلخالی، چ اول،تهران: مؤسسه مطبوعاتی عطایی.
    • ___، ___________ (1401 ق)، المدرسه القرانیه، تهران: دار الکتب الایرانی.
    • طباطبایی، سید محمد حسین (1383ش) سنن النبی، چ سوم،ترجمه عباس عزیزی، قم: انتشارات صلاة.
    • فارابی، ابونصر (1993م)، السیاسه المدنیه، بیروت: دار المشرق.
    • کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب (1407ق)، اصول کافی، تهران: دارلکتب الاسلامیه.
    • گیبون، ادوارد (1373ش)، انحطاط تمدن روم، ترجمه طاهری، تهران، علمی و فرهنگی، چاپ سوم.
    • لوبون،گوستاو (1334ش)، تمدن اسلام و غرب، ترجمه محمدتقی فخر،تهران: انتشارات علمی.
    • مجلسی، محمد باقر (1403ق)، بحارالانوار، بیروت: داراحیاءالتراث العربی.
    • مطهری، مرتضی (1357ش) ، خدمات متقابل اسلام و ایران، تهران، انتشارات صدرا.
    • _____، ______ (1357ش)،انسان و ایمان، چ دوم ، قم: انتشارات صدرا.
    • _____، ______ (1369ش)، فلسفه تاریخ، تهران: انتشارات صدرا.
    • _____، ______ (بی تا) ،قیام و انقلاب مهدی از دیدگاه فلسفه تاریخ و شهادت، چ پنجم،تهران: جهاد سازندگی.
    • معادیخواه، عبدالمجید (1372ش)، فرهنگ آفتاب، فرهنگ تفصیلی مفاهیم نهج البلاغه، تهران: انتشارات ذره.
    • مهاجر، واعظ (1351ق)، تمدن در اسلام، تهران، سنایی.
    • نوری، میرزا حسین (1408ق)، مستدرک الوسائل، قم: مؤسسه آل البیت.